II SA/Łd 758/16

Dnia 7 grudnia 2016 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Jolanta Rosińska, Sędziowie Sędzia WSA Arkadiusz Blewązka, Sędzia WSA Barbara Rymaszewska (spr.), , Protokolant Sekretarz sądowy Aneta Panek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 grudnia 2016 roku sprawy ze skargi B. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie świadczenia wychowawczego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...], znak: [...]. LS Zaskarżoną decyzją z [...] r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Ł. o odmowie przyznania świadczenia wychowawczego. Jak wynika z akt sprawy Prezydenta Miasta Ł. decyzją z dnia [...], na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 23), art. 2 pkt 1, pkt 2, pkt 19 lit. b, lit. f, pkt 20 lit. b, art. 4, art. 5 ust. 1, ust. 3, art. 7 ust. 1, ust. 3, art. 13 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowaniu dzieci (Dz. U. z 2016 r., poz. 195), orzekł o odmowie prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko J. S. w okresie od 1 kwietnia 2016 r. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji powołał się na treść art. 5 ust. 3 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci wyjaśniając, iż warunkiem przyznania prawa do świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko jest spełnienie kryterium dochodowego rodziny, które w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 800,00 zł. Organ wskazał, że utrata przez B. S. świadczenia rehabilitacyjnego i prawa do zasiłku dla bezrobotnych oraz utrata przez męża B. S. prawa do zasiłku dla bezrobotnych i zasiłku chorobowego w 2014 r. stanowiła podstawę do zastosowania instytucji dochodu utraconego za 2014 r. Natomiast uzyskanie przez B. S. zatrudnienia w firmie A od dnia 8 października 2015 r. oraz uzyskanie zatrudnienia przez męża B. S. w firmie B od dnia 1 kwietnia 2015 r. stanowiło podstawę do zastosowania instytucji dochodu uzyskanego za 2015 r. zgodnie z art. 7 ust. 3 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci. Po analizie wniosku i dołączonych dokumentów, ustalił, że dochód netto rodziny osiągnięty w 2014 r. wyniósł 15538,19 zł (w tym dochód B. S. w wysokości 10960,51 zł oraz dochód męża B. S. w wysokości 4577,68 zł), dochód utracony za 2014 r. wyniósł 15538,19 zł, kwota dochodu uzyskanego przez B. S. w 2015 r. wyniosła 1286,16 zł (wysokość wynagrodzenia netto za miesiąc listopad 2015 r.), kwota dochodu uzyskanego przez męża B. S. w 2015 r. wyniosła 2205,60 zł (wysokość wynagrodzenia netto za miesiąc maj 2015 r.). Oznacza to, że miesięczny dochód rodziny po uwzględnieniu dochodu uzyskanego wyniósł 3491,84 zł (1286,16 zł+2205,68zł), zatem przy 3-osobowej rodzinie miesięczny dochód netto na jednego członka rodziny wyniósł 1163,95 zł (3491,84:3) i przekracza próg dochodowy 800,00 zł. Organ stwierdził, że wobec tych ustaleń świadczenie wychowawcze na dziecko J. S. stronie nie przysługuje. Odwołanie od powyższej decyzji wniosła B. S., wskazując, że decyzja o odmowie przysługującego jej świadczenia jest wyjątkowo niesłuszna. Podkreśliła, że dochód jej rodziny osiągnięty w 2014 r. w przeliczeniu na osobę wynosił 431,61 zł i został on uznany za utracony. W roku 2015 r. mąż podjął pracę w kwietniu i w październiku. Podkreśliła, że w okresie od maja do listopada był tylko jeden dochód w rodzinie. Pensja męża nie jest stałym dochodem miesięcznym, w każdym miesiącu otrzymuje on inne wynagrodzenie. Ostatecznie wskazała, że jej związek małżeński nie przetrwał i obecnie sama wychowuje trzynastoletniego syna. Nie może też podjąć dodatkowej pracy z powodu stanu zdrowia. Wspomnianą na wstępie decyzją z dnia [...] nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt. 1 k.p.a., art. 2 pkt. 1, pkt. 2, pkt. 19 lit. b, lit. f, pkt. 20 lit. b, art. 4, art. 5 ust. 1, ust. 3, art. 7 ust. 1, ust. 3, art. 13 ust. 1 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że niewątpliwie dochód rodziny strony w porównaniu do roku 2014 uległ zmianie, z powodu uzyskania zatrudnienia przez B. S. i W. S., a zatem organ I instancji w sposób prawidłowy doliczył do dochodu osiągniętego w 2014 r. wynagrodzenie za pracę w firmie A uzyskane przez B. S. za miesiąc listopad 2015, w wysokości 1286,16 zł oraz wynagrodzenie za pracę w firmie B uzyskane przez W. S. za miesiąc maj 2015 r. w wysokości 2205,68 zł (wysokość dochodu po potrąceniu zaliczki podatku i składek ZUS). Dochód w wysokości 3491,84 zł (tj. 1286,16 zł + 2205,68 zł) należało, zdaniem Kolegium, potraktować jako dochód uzyskany zgodnie z treścią art. 2 ust. 20 pkt. c ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci, a zatem miesięczny dochód rodziny po uwzględnieniu dochodu uzyskanego wyniósł 3491.84 zł. Miesięczny dochód netto na jednego członka trzyosobowej rodziny wyniósł zatem 1163,95 zł (3491,84:3). Organ I instancji prawidłowo uznał, że dochód rodziny w przeliczeniu na osobę przekracza kryterium dochodowe, a tym samym nie jest spełniona przesłanka, o której mowa w art. 5 ust. 3 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci. W konsekwencji brak jest podstaw do przyznania wnioskowanego świadczenia we wskazanym zakresie. Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi wniosła B. S., powielając argumentację zawartą w odwołaniu i wskazując, że sama wychowuje i utrzymuje 13-sto letniego syna i czeka na sprawę separacyjną. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. wniosło o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Sąd administracyjny bada zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz z przepisami proceduralnymi, normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej (art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych -Dz.U. z 2016r. poz. 1066 - w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz.U. z 2016r. poz. 718 ze zm.), dalej powoływanej jako: "p.p.s.a.". Natomiast stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a., uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie zaskarżonej decyzji lub postanowienia następuje wówczas, gdy sąd stwierdzi: naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b), albo inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c). Po myśli art. 134 §1 p.p.s.a. rozstrzygając daną sprawę, sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, może zastosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach, prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.). Skarga okazała się uzasadniona, trafnie skarżąca zarzuca organom błędne wyliczenie dochodów rodziny, choć podniesione przez nią argumenty i proponowany sposób wyliczenia dochodów nie mają podstaw prawnych. Warunki nabywania prawa do świadczenia wychowawczego oraz zasady przyznawania i wypłacania tego świadczenia zostały uregulowane w ustawie z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2016 r. poz. 195, zwana dalej "ustawą"). Zgodnie z art. 4 ustawy celem świadczenia wychowawczego jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych (ust. 1). Świadczenie wychowawcze przysługuje matce, ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka albo opiekunowi prawnemu dziecka (ust. 2). W myśl art. 5 ustawy świadczenie wychowawcze przysługuje osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2 ustawy, w wysokości 500,00 zł miesięcznie na dziecko w rodzinie. Przysługuje ono jednak na pierwsze dziecko, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 800,00 zł (art. 5 ust. 3 ustawy). Pierwszy okres, na który jest ustalane prawo do świadczenia wychowawczego, rozpoczyna się z dniem 1 kwietnia 2016 r. i kończy się dnia 30 września 2017 r. (art. 18 ust. 1 i art. 48 ust. 1 ustawy). W tym przypadku rokiem kalendarzowym, z którego dochody stanowią podstawę ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego, jest rok kalendarzowy 2014. Prawo do świadczenia ustala się z uwzględnieniem określonych ustawą przepisów o utracie i uzyskaniu dochodu (art. 48 ust. 2 ustawy). Dochód utracony został zdefiniowany art. 2 pkt 19 ustawy, zaś dochód uzyskany w art. 2 pkt 20 ustawy. Są to definicje legalne tych pojęć, co oznacza, że tylko opisane we wskazanych normach sytuacje traktuje się na potrzeby ustawy jako uzyskanie bądź utratę dochodu. Wprowadzenie do ustawy pojęć dochodu utraconego i uzyskanego, podobnie jak w ustawie o świadczeniach rodzinnych służy urealnieniu dochodu rodziny/wnioskodawcy w dacie przyznawania świadczeń. Ustawodawca bowiem przy ustalaniu kryterium dochodowego jako bazę traktuje rok poprzedzający rok świadczeniowy (art. 2 pkt 2 ustawy). Z uwagi jednak na możliwą dynamikę sytuacji dochodowej w rodzinach niezbędne jest ustalenie, czy na dzień orzekania przez organy nie doszło do takich istotnych zmian, które nakazują zastosowanie instytucji dochodu utraconego i uzyskanego. Celem szeregu unormowań zawartych w ustawie o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, zwłaszcza w art. 7 ustawy jest ustalenie dochodu osoby ubiegającej się o pomoc państwa oraz jej rodziny wprawdzie w oparcie o dane z roku kalendarzowego poprzedzającego okres na jaki ustalane jest prawo, jednakże w sposób jak najbardziej odzwierciedlający aktualny poziom dochodu takiej osoby oraz członków jej rodziny. Co istotne, uwzględnienie dochodu utraconego, jak i uzyskanego, sposób ich obliczania muszą zostać ustalone w sposób przewidziany w ustawie. W myśl art. 7 ust. 1 ustawy w przypadku utraty dochodu przez członka rodziny lub dziecko pozostające pod opieką opiekuna prawnego w roku kalendarzowym poprzedzającym okres, na jaki ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego, lub po tym roku, ustalając ich dochód, nie uwzględnia się dochodu utraconego. Przy czym poza sporem pozostaje potraktowanie przez organy jako dochodów utraconych zasiłków dla bezrobotnych skarżącej i jej męża oraz świadczenia rehabilitacyjnego skarżącej. Natomiast zgodnie z art. 7 ust.3 ustawy w przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny (...) po roku kalendarzowym poprzedzającym okres, na jaki ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego, dochód ich ustala się na podstawie dochodu członka rodziny powiększonego o kwotę osiągniętego kwotę osiągniętego dochodu za miesiąc następujący po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w okresie, na jaki ustalane lub weryfikowane jest prawo do świadczenia wychowawczego. Już z treści przytoczonego przepisu wynika, że nie są trafne argumenty skarżącej o konieczności ustalenia średnich, przeciętnych dochodów rodziny, uzyskanych w 2015 roku. Brak podstaw prawnych do takiego wyliczenia dochodu uzyskanego. Ustawodawca uregulował tę kwestię inaczej, organy zobligowane są do dokonania ustaleń zgodnie z zapisem ustawy, zaś sąd weryfikuje jedynie, czy prawidłowo zastosowano obowiązujące prawo. Natomiast gwarancją uwzględnienia realnej zmiany dochodów i ich aktualności w dacie orzekania jest ostatni akapit art. 7 ust.3 ustawy, które to uregulowanie organy całkowicie pominęły, a który uzależnia uwzględnienie dochodu jako uzyskanego od otrzymywania go także w dacie orzekania o świadczeniu. Kontrola zaskarżonych decyzji wskazuje, że organy administracji całkowicie pominęły obowiązek zbadania sytuacji finansowej skarżącej i jej męża na datę wydania decyzji odmawiającej przyznania świadczenia wychowawczego, ograniczając się do roku 2015. Badając warunki przyznania świadczenia wychowawczego, organy administracji ustaliły dochody uzyskane przez B. S. od dnia 8 października 2015r natomiast męża skarżącej od dnia 1 kwietnia 2015r. Wliczając do dochodu rodziny skarżącej wysokość wynagrodzenia uzyskaną przez B. S. w listopadzie 2015r. oraz przez męża skarżącej w maju 2015r., organy administracji przyjęły go za podstawę wniosku o przekroczeniu kryterium dochodowego. Jednakże nie poczyniono nawet próby ustalenia, czy i w jakiej wysokości dochody każde z małżonków uzyskiwało w 2016 roku w dacie rozpatrywania wniosku o świadczenie. Choć przecież przepis art. 7 ust.3 ustawy wyraźnie wskazuje, że dochód uzyskany po roku stanowiącym bazę dla rozważań uwzględnia się tylko wówczas, gdy uzyskiwany jest w okresie, na jaki ustalane lub weryfikowane jest prawo do świadczenia wychowawczego. Innymi słowy dla uwzględnienia dochodu uzyskanego niezbędne jest potwierdzenie, że dochód ten uzyskiwany jest w dacie przyznawania świadczenia i to w tej samej wysokości, jak w miesiącu, o którym mowa w art. 7 ust.3 ustawy. Tylko wówczas w pełni zostanie spełniona przesłanka uwzględnienia realnego poziomu dochodów potencjalnych świadczeniobiorców. Należy zwrócić uwagę, że skarżąca już w odwołaniu wskazywała m.in. na okoliczność, że dochód jej męża nie jest dochodem stałym. Organ odwoławczy nie zbadał wagi tego zarzutu. Nie wyjaśniono również statusu rodzinnego skarżącej. W tej sytuacji uzasadnione jest postawienie organom zarzutu niewyjaśnienia wszystkich okoliczności mogących mieć wpływ na wynik postępowania, tym samym naruszenia zasad określonych w art. 7 , art. 77 § 1 k.p.a. co jest następstwem błędnej wykładni prawa materialnego - art. 7 ust. 3 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci poprzez jego niepełne zastosowanie. Mając na uwadze powyższe Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit a) i c) oraz art. 135 p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy, zgodnie z art.153 p.p.s.a uzupełnią postępowanie wyjaśniające we wskazanym wyżej zakresie (sytuacji rodzinnej i dochodowej skarżącej w dacie orzekania o świadczeniu) oraz właściwie odczytają normę zawartą w art. 7 ust. 3 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci. JK