I SA/Sz 999/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Alicja Polańska, Sędziowie Sędzia WSA Marzena Kowalewska,, Sędzia WSA Ewa Wojtysiak (spr.), Protokolant starszy sekretarz sądowy Anna Kalisiak, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 7 grudnia 2016 r. sprawy ze skargi B. o wznowienie postępowania sądowego zakończonego prawomocnym wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 18 maja 2016 r. sygn. akt I SA/Sz 301/16 w przedmiocie obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego w sprawie ze skargi B. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 18 stycznia 2016 r. nr [...] 1. uchyla wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie, 2. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia 23 listopada 2015 r. nr [...], 3. zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej na rzecz skarżącego B. kwotę [...] złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Jak wynika z akt sprawy, wyrokiem z dnia 18 maja 2016 r. w sprawie o sygn. akt I SA/Sz 301/16 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie oddalił skargę Burmistrza D. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w S. z dnia [...] r., znak: [...], utrzymujące w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w K. z dnia [...] r., znak: [...], którym obciążono wierzyciela, Burmistrza D. kosztami postępowania egzekucyjnego w łącznej kwocie [...] zł, prowadzonego wobec zobowiązanego A.P. na podstawie tytułu wykonawczego nr [...], wystawionego przez Burmistrza D. Wyrok uprawomocnił się. W dniu 28 września 2016 r do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie wpłynęła skarga Burmistrza D. o wznowienie postępowania sądowego zakończonego prawomocnym ww. wyrokiem z dnia 18 maja 2016 r., sygn. akt I SA/Sz 301/16, w której wniesiono o zmianę powyższego wyroku przez uchylenie ww. postanowień organu egzekucyjnego w przedmiocie obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego w oparciu o wskazany wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r. w sprawie o sygn. akt SK 31/14 (Dz.U. z 2016 r., poz. 1244), w którym Trybunał orzekł o niekonstytucyjności przepisów ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w egzekucji administracyjnej (Dz.U. z 2016 r., poz. 599) – dalej w skrócie "u.p.e.a.", które stanowiły podstawę naliczenia kosztów egzekucyjnych w drodze ww. postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego w K. z dnia [...] r., znak: [...], którymi obciążono wierzyciela - Burmistrza D. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje: Skargę należało uwzględnić. Zgodnie z art. 272 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.) – dalej w skrócie "P.p.s.a.", można żądać wznowienia postępowania również w przypadku, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą, na podstawie którego zostało wydane orzeczenie. W myśl zaś § 2 art. 272 P.p.s.a., w sytuacji określonej w § 1 skargę o wznowienie postępowania wnosi się w terminie trzech miesięcy od dnia wejścia w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego. Jeżeli w chwili wydania orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego orzeczenie sądowe nie było jeszcze prawomocne na skutek wniesienia środka odwoławczego, który został następnie odrzucony, termin biegnie od dnia doręczenia postanowienia o odrzuceniu. Stosownie zaś do art. 190 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej (dalej "Konstytucja RP"), orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego wchodzi w życie z dniem ogłoszenia, jednak Trybunał Konstytucyjny może określić inny termin utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego. Termin ten nie może przekroczyć osiemnastu miesięcy, gdy chodzi o ustawę, a gdy chodzi o inny akt normatywny - dwunastu miesięcy. W przypadku orzeczeń, które wiążą się z nakładami finansowymi nie przewidzianymi w ustawie budżetowej, Trybunał Konstytucyjny określa termin utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego po zapoznaniu się z opinią Rady Ministrów. W myśl zaś art. 190 ust. 4 Konstytucji RP, orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą aktu normatywnego, na podstawie którego zostało wydane prawomocne orzeczenie sądowe, ostateczna decyzja administracyjna lub rozstrzygnięcie w innych sprawach, stanowi podstawę do wznowienia postępowania, uchylenia decyzji lub innego rozstrzygnięcia na zasadach i w trybie określonych w przepisach właściwych dla danego postępowania. Wskazany w skardze wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r. wydany w sprawie o sygn. akt SK 31/14, nie określał innego terminu utraty mocy obowiązującej przepisów u.p.e.a. uznanych za niezgodne z Konstytucją RP, i został ogłoszony w Dzienniku Ustaw w dniu 16 sierpnia 2016 r., a zatem zgodnie z art. 190 ust. 3 Konstytucji RP, wszedł w życie z dniem 16 sierpnia 2016 r., a tym samym nie budzi wątpliwości, że skarga o wznowienie postępowania sądowego - wniesiona do tut. Sądu w dniu 28 września 2016 r. - została wniesiona z zachowaniem terminu 3-miesięcznego przewidzianego w wyżej przytoczonym przepisie art. 272 § 2 P.p.s.a. Wyżej wskazanym wyrokiem z dnia 28 czerwca 2016 r., sygn. akt SK 31/14, Trybunał Konstytucyjny orzekł, że: 1. art. 64 § 1 pkt 4 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2016 r. poz. 599) w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji oraz nie jest niezgodny z art. 31 ust. 3 Konstytucji. 2. art. 64 § 6 ustawy powołanej w punkcie 1 w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty manipulacyjnej, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji oraz nie jest niezgodny z art. 31 ust. 3 Konstytucji. 3. art. 64 § 8 ustawy powołanej w punkcie 1 w zakresie, w jakim nie przewiduje możliwości obniżenia opłaty, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 tej ustawy i opłaty manipulacyjnej w razie umorzenia postępowania z uwagi na dobrowolną zapłatę egzekwowanej należności po dokonaniu czynności egzekucyjnych, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji oraz nie jest niezgodny z art. 31 ust. 3 Konstytucji. 4. art. 64 § 1 pkt 1-5, 7, 11, 12 i art. 64 § 6 ustawy powołanej w punkcie 1 w zakresie, w jakim przepisy te nie określają maksymalnej wysokości opłat egzekucyjnych i opłaty manipulacyjnej, nie są niezgodne z art. 217 Konstytucji. W uzasadnieniu ww. wyroku Trybunał wskazał, że: "Swoboda ustawodawcy określania wysokości opłat nie jest jednak nieograniczona. Problematyka wysokości opłat w egzekucji jest bowiem nierozerwalnie związana z zapewnieniem właściwej równowagi między interesem państwa, polegającym na otrzymaniu zwrotu wydatków za przeprowadzone postępowanie egzekucyjne, a ochroną podmiotów przed nadmiernym fiskalizmem państwa. Bez wątpienia wysokość i zasady pobierania tych opłat powinny być ukształtowane w taki sposób, aby zapewnić finansowanie aparatu egzekucyjnego. Funkcja fiskalna opłat w egzekucji powinna polegać na uzyskaniu częściowego przynajmniej zwrotu kosztów funkcjonowania tego aparatu. Istotne jest jednak zachowanie przez ustawodawcę racjonalnej zależności między wysokością opłat w egzekucji a czynnościami organów, za podjęcie których opłaty te zostały naliczone. W przeciwnym razie rola tych opłat sprowadza się do swoistej kary z tytułu niewykonania określnego obowiązku, co jest niespójne z podstawowym celem postępowania egzekucyjnego, za który należy uznać wykonanie przez dłużnika ciążącego na nim obowiązku. Trybunał stwierdził, że brak określenia górnej granicy opłaty, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz opłaty manipulacyjnej powoduje, że w pewnych warunkach (w wypadku należności o znacznej wartości) następuje całkowite wręcz zerwanie związku między świadczeniem organu egzekucyjnego a wysokością ponoszonych za dokonanie tych czynności opłat. Opłaty te nie są wtedy formą zryczałtowanego wynagrodzenia organu prowadzącego egzekucję za podejmowane czynności, ale z perspektywy dłużnika stają się jedynie dodatkową sankcją pieniężną. Mechanizm ustalania opłaty stosunkowej z wyznaczoną górną jej granicą chroni przed tego typu sytuacjami. Wartość wyznaczona kwotowo zakreśla bowiem maksymalny pułap opłaty i dzięki temu limituje kwotę określoną procentowo przed jej nadmierną wysokością.". Dalej Trybunał Konstytucyjny wskazał również, że: "(...) regulacje zawarte w zaskarżonych normach prawnych są nieadekwatne do podstawowego celu postępowania egzekucyjnego. Ze względu na brak określenia maksymalnych wysokości opłaty wymienionej w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz opłaty manipulacyjnej, opłaty te realizują w nadmiernym stopniu funkcję represyjną. Ponadto mogą zniechęcać dłużników do dobrowolnego, choć spóźnionego - skoro sprawa dojrzała do egzekucji - regulowania zobowiązań. Opłata egzekucyjna oraz opłata manipulacyjna zostaną bowiem pobrane bez względu na spełnienie świadczenia i umorzenie postępowania. Stają się tym samym dla osoby, która spełniła dobrowolnie świadczenie, swoistą karą finansową, co musi zostać uznane za sprzeczne z zasadą zakazu nadmiernej ingerencji. Skutkowi temu nie przeciwdziałają inne mechanizmy przewidziane w art. 64e u.p.e.a. Za niewystarczające należy uznać w szczególności przepisy procedury egzekucyjnej, które umożliwiają zwolnienie w całości lub w części z nadmiernie wysokich opłat, jeżeli mogłyby one stanowić zagrożenie dla bytu dłużnika. Regulacje te opierają się bowiem na uznaniu administracyjnym, co znaczy, że organy egzekucyjne mają w zakresie ich stosowania znaczną swobodę. W orzecznictwie sądów wskazuje się, że odmowa umorzenia kosztów egzekucyjnych nie narusza prawa zarówno wtedy, gdy wystąpiły przesłanki ich umorzenia, jak i wtedy, gdy nie miały one miejsca (zob. wyrok NSA z 13 stycznia 1998 r., sygn. akt I SA/Łd 1811/96). Trybunał zauważa także, że zarówno opłata egzekucyjna (art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a.), jak i opłata manipulacyjna (art. 64 § 6 u.p.e.a.) stanowią procent od należności egzekwowanej, ale nie są to koszty faktycznie poniesione w egzekucji. Zgodnie z art. 64b u.p.e.a. organ egzekucyjny ma prawo do zwrotu od zobowiązanego rzeczywistych wydatków poniesionych w toku prowadzenia postępowania egzekucyjnego. Chodzi o określone kwoty, jakie wydatkował organ egzekucyjny ze swoich środków w związku z podejmowanymi czynnościami egzekucyjnymi.". Dalej Trybunał uznał także, że: "(...) art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty za czynności egzekucyjne, art. 64 § 6 u.p.e.a. w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty manipulacyjnej, oraz art. 64 § 8 u.p.e.a. w zakresie, w jakim nie przewiduje możliwości obniżenia opłaty wymienionej w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. i opłaty manipulacyjnej w razie umorzenia postępowania z uwagi na dobrowolną zapłatę egzekwowanej należności po dokonaniu czynności egzekucyjnych, są niezgodne z wynikającą z art. 2 Konstytucji zasadą zakazu nadmiernej ingerencji.". W pkt 5 uzasadnienia wyroku Trybunał Konstytucyjny wyjaśnił skutki tego wyroku, a mianowicie wskazał, że: "Dla właściwej realizacji wyroku Trybunału w rozpatrzonej sprawie konieczna będzie interwencja ustawodawcy, który powinien, w granicach norm konstytucyjnych i z uwzględnieniem wniosków wynikających z wyroku Trybunału, określić nie tylko maksymalną wysokość opłaty egzekucyjnej, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz opłaty manipulacyjnej, o której mowa w art. 64 § 6 u.p.e.a., ale także maksymalną wysokość innych opłat egzekucyjnych, przeciwko którym można wysunąć zarzuty podobne do rozpatrzonych w niniejszej sprawie. Ustawodawca powinien nadto określić sposób obliczania wysokości tych opłat w razie umorzenia postępowania w związku z dobrowolną zapłatą egzekwowanej należności po dokonaniu czynności egzekucyjnych. Trybunał Konstytucyjny, jako "ustawodawca negatywny", nie ma w tym zakresie kompetencji. Trybunał zaznaczył, że konieczność podjęcia przez ustawodawcę odpowiednich kroków w celu wykonania niniejszego wyroku powinna stanowić okazję do szerszego spojrzenia na przyjęty model opłat w egzekucji w administracji. Jak wynika z analizy treści postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego w K. z dnia [...] r., znak: [...], którym obciążono wierzyciela - Burmistrza D. kosztami egzekucyjnymi w łącznej kwocie [...] zł, podstawę naliczenia znaczącej części kosztów egzekucyjnych, stanowiły m. in. przepisy art. 64 § 1 pkt 4 i art. 64 § 6 u.p.e.a., które ww. wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego zostały uznane za niekonstytucyjne. W tych okolicznościach faktycznych i prawnych występujących w rozpoznawanej sprawie zaistniała więc podstawa do uchylenia prawomocnego wyroku WSA w Szczecinie z dnia 18 maja 2016 r. wydanego w sprawie o sygn. akt I SA/Sz 301/16 oraz uchylenia postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej w S. z dnia [...] r., znak: [...] oraz poprzedzającego go postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego w K. z dnia [...] r., znak: [...], którym obciążono wierzyciela, Burmistrza D. kosztami postępowania egzekucyjnego wobec stwierdzenia, że orzeczenia te zostały wydane w oparciu o przepisy niezgodne z Konstytucją RP. Mając na uwadze, że powyższe przepisy stanowiły podstawę prawną wydania kwestionowanych postanowień organu egzekucyjnego, wobec tego zaistniała konieczność ponownego rozstrzygnięcia kosztów prowadzonego postępowania egzekucyjnego w stosunku do skarżącego - Burmistrza D. przy uwzględnieniu skutków, obowiązującego od dnia 16 sierpnia 2016 r., orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego w zakresie oceny prawnej, że m. in. przepisy art. 64 § 1 pkt 4 i art. 64 § 6 u.p.e.a. są niezgodne z Konstytucją RP. W tym stanie sprawy Sąd, działając na podstawie art. 282 § 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji. O zwrocie kosztów postępowania sądowego orzeczono na postawie art. 200 w związku z art. 205 § 2 P.p.s.a. zasądzone koszty na rzecz Skarżącej obejmują wpis stały od skargi ([...] zł), wynagrodzenie pełnomocnika Skarżącej (radcy prawnego) w kwocie [...] zł z tytułu zastępstwa procesowego strony skarżącej, określone na podstawie § 14 ust.1 pkt 1) lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. poz. 1804).