V SA/Wa 834/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Jarosław Stopczyński (spr.), Sędzia WSA - Krystyna Madalińska-Urbaniak, Sędzia WSA - Beata Blankiewicz-Wóltańska, Protokolant - st. referent Justyna Gadzialska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 grudnia 2016 r. sprawy ze skargi M. W. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] sierpnia 2015 r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenie zdrowotne oddala skargę. Po rozpoznaniu wniosku z dnia [...] czerwca 2015 r. o ponowne rozpatrzenie sprawy w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] sierpnia 2015 r. nr [...] utrzymał w mocy własne rozstrzygnięcie. W uzasadnieniu ww. decyzji przywołano m.in. następujące okoliczności faktyczne i prawne : M.W. wnioskiem z dnia [...] lutego 2015 r. wystąpił o umorzenie należności z tytułu składek za okres [...] styczeń 2014 r. –[...] grudzień 2014 r. Prośbę swoją uzasadnił ciężką i długotrwałą chorobą członków rodziny, tj. małżonki E. oraz syna J. oraz sytuacją finansową, tj. brakiem dochodu z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej. Po przeanalizowaniu zgromadzonego materiału w sprawie w dniu [...] maja 2015 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych wydał decyzję nr [...] o odmowie umorzenia należności z tytułu składek. ZUS przypomina, że M.W. podnosi we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, że zaskarżone rozstrzygnięcie jest niezrozumiałe, jednak nie wskazał żadnych nowych argumentów na poparcie tej tezy Odnosząc się do powyższego ZUS stwierdza, że brak podstaw do umorzenia należności z tytułu składek. Umorzenie jest instytucją o charakterze wyjątkowym i tylko w przypadku wystąpienia szczególnych okoliczności możliwe jest podjęcie decyzji o umorzeniu tych należności. W zaskarżonej decyzji Zakład przywołał prawidłowe przepisy ( art. 28 ust. 3 oraz art. 28 ust. 3a Ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych i Rozporządzenia Ministra Gospodarki , Pracy i Polityki Społecznej dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne), na podstawie których można umorzyć zaległości. Zgodnie z ww. przepisami należności z tytułu składek mogą być umorzone w przypadku ich całkowitej nieściągalności, a pomimo braku ich całkowitej nieściągalności w wyjątkowych przypadkach, gdy osoba zobowiązana wykaże, że nie ma żadnej możliwości wywiązać się z zobowiązań wobec ZUS, np. gdy legitymuje się orzeczeniem o trwałej całkowitej niezdolności do pracy i nie otrzymuje żadnych świadczeń z ubezpieczenia społecznego lub opieki społecznej. Zakład uznał, że w niniejszej sprawie sytuacja taka nie zachodzi. Ponadto ponoszenie strat z działalności stanowi element zwykłego ryzyka gospodarczego i nie mieści się w katalogu przesłanek do umorzenia. Wskazane zdarzenia losowe tj. choroba i śmierć członków rodziny nie jest także przesłanką do umorzenia. O umorzenie należności strona wystąpiła za lata 1999 -2013, a śmierć żony i syna nastąpiła w 2014 r. Zatem można uznać, że powyższe zdarzenia nie były przyczyną powstania zadłużenia z tytułu składek , o których umorzenie strona wnosi. Organ podkreśla, że umorzenie należności nie może być sposobem na prowadzenie działalności gospodarczej, gdyż stawiałoby stronę na pozycji uprzywilejowanej wobec innych podmiotów gospodarczych. Ponadto z dokumentacji sprawy nie wynika, aby z powodu stanu zdrowia lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny ww. nie mógł pozyskiwać środków niezbędnych do spłaty zaległości (obecnie prowadzi działalność, zatem uzyskuje przychody z jej prowadzenia). Organ zaznacza, że M.W. nie korzysta z pomocy MOPS lub innych form pomocy, co pozwala uznać, że posiada wystarczające środki finansowe na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Zgromadzone dowody w trakcie toczącego się postępowania nie wskazują na to, że zadłużenie powstało na skutek nadzwyczajnych zdarzeń losowych, natomiast było wynikiem nie opłacania w ustawowym terminie płatności składek na ubezpieczenia społeczne w czasie prowadzonej działalności gospodarczej. Organ nadmienia, że w przypadku M.W. analiza wykazanych rocznych wyników z działalności gospodarczej w latach 2012-2014 wykazała generowanie wysokich kosztów. Z tego powodu przynosiła straty. Powyższe sugeruje , że powinien on dążyć do poprawy rentowności prowadzonej działalności gospodarczej, gdyż celem i istotą prowadzenia działalności gospodarczej jest osiąganie dochodu, a nie generowanie wysokich kosztów. ZUS podkreśla nadto, że nie jest uprawniony do rezygnacji z dochodzenia należności publicznoprawnych, z uwagi na fakt, że zobowiązany ma problemy finansowe, czy też reguluje inne zobowiązania finansowe. Przepisy w oparciu o które Zakład realizuje zadania jako wierzyciel, nie uprawniają do dokonywania działań mogących wpływać na polepszenie sytuacji innych wierzycieli, w szczególności cywilnoprawnych, ponieważ należności z tytułu składek korzystają ze szczególnej ochrony prawnej. Niezadowolenie z obowiązujących przepisów dotyczących ubezpieczeń społecznych w oparciu o które działa ZUS nie stanowi podstawy do odmiennej ich interpretacji zgodnie z oczekiwaniami zobowiązanego. Organ podkreśla również, że umorzenie należności z tytułu składek traktowane jest jako instytucja o wyjątkowym charakterze, której stosowanie uzależnione jest od zaistnienia konkretnych, wskazanych przez ustawodawcę przesłanek. W związku z tym, biorąc pod uwagę publicznoprawny charakter tych należności oraz uwzględniając cele, na jakie składki są przeznaczone, organ odpowiedzialny za ich pobór zobowiązany jest do szczególnej staranności i ostrożności w procedowaniu spraw z zakresu umarzania zadłużenia. ZUS nie ogranicza się zatem wyłącznie do ustalenia sytuacji materialnej dłużnika w oparciu o zgromadzoną dokumentację, pod uwagę bierze również możliwość odzyskania należności w toku postępowania egzekucyjnego, czy też rozważa możliwość udzielenia ulgi w spłacie w postaci układu ratalnego, zawartego na dogodnych warunkach. Organ zauważa, że postępowanie egzekucyjne nie zostało jeszcze zakończone, zatem brak jest potwierdzenia nieściągalności zobowiązań. Nadmienia, że strona posiada majątek nieruchomy (Zakład posiada zabezpieczenie należności na ww. majątku). Organ wskazuje, że zadłużenie powstało z tytułu nieopłacenia składek finansowanych również z własnych środków przez zatrudnionych pracowników. Zgodnie z art. 46 ust. 1 w związku z art. 47 ust. 1 pkt 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych płatnik składek zobowiązany jest potrącać z dochodów ubezpieczonych, rozliczać oraz opłacać składki za każdy miesiąc kalendarzowy w ustawowo określonych terminach. Potrącanie składek z wynagrodzenia pracownika i nie odprowadzanie ich do ZUS stanowi naruszenie obowiązujących norm prawa. Skargę na wyżej opisaną decyzję wniósł M.W.. Z jej treści wynika, iż ww. uznaje zaskarżoną decyzję za niezrozumiały bełkot sporządzony metodą kopiuj-wklej. Podnosi, iż odmówiono mu sporządzenia kserokopii decyzji ZUS z uwagi na ważny interes strony. Podkreśla nadto, iż okresowo zatrudniał osoby ale było to na podstawie umowy zlecenia. Podnosząc powyższe skarżący wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz wydanie wyroku o umorzeniu należności. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Sąd zważył, co następuje : Skarga nie jest zasadna. Na wstępie Sąd wyjaśnia, że nie ma kompetencji do merytorycznego rozstrzygnięcia wniosku strony skarżącej i orzeczenia o umorzeniu zadłużenia lub odmowie umorzenia. Te kompetencje przysługują wyłącznie Zakładowi ubezpieczeń Społecznych. Decyzje dotyczące umarzania zadłużenia wobec ZUS są poza tym decyzjami "uznaniowymi". Sądowa kontrola legalności decyzji wydanych w ramach uznania administracyjnego jest ograniczona w tym znaczeniu, że Sąd nie może nakazać organowi podjęcia określonego rozstrzygnięcia, jest to bowiem wyłączna kompetencja uprawnionego organu. Do kompetencji sądu administracyjnego należy dokonanie oceny prawnej zaskarżonej decyzji i postępowania, które doprowadziło do jej wydania oraz udzielenie wskazań co do dalszego postępowania. Dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji wydanej przez ZUS, w granicach kompetencji przysługujących sądowi administracyjnemu, tj. badając zaskarżone orzeczenie pod względem jego zgodności zarówno z przepisami procesowymi jak i z normami prawa materialnego, Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja wydana została prawidłowo. Zaskarżoną decyzją ZUS utrzymał w mocy decyzję Zakładu odmawiającą umorzenia stronie skarżącej zadłużenia z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne. Zasadą ustaloną w art. 28 ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (j.t.Dz.U.2009 r. Nr 205, poz.1585 ze zm., zwanej dalej "ustawą" ) jest, że należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem postanowień ust. 3a. Sytuacje całkowitej nieściągalności zostały wyliczone w art. 28 ust. 3 ustawy. Wyliczenie zawarte w przepisie art. 28 ust. 3 ustawy jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2 i 3 zachodzi, gdy: 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze; 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa; 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Organy ZUS orzekające w sprawie prawidłowo ustaliły, że wobec strony skarżącej może być prowadzona skuteczna egzekucja z majątku nieruchomego gdyż skarżący takowy posiada. Mało tego ZUS posiada zabezpieczenie należności na tym majątku. Niezależnie od powyższego sąd wskazuje, że od zasady możliwości umorzenia składek w przypadku ich całkowitej nieściągalności ustawa przewiduje dwa wyjątki. Pierwszy wyjątek dotyczy składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek, do których to składek nie stosuje się przepisów dotyczących umorzenia. Drugi wyjątek został opisany w art. 28 ust. 3a ustawy, który stanowi, że należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Tym samym ustawodawca dopuścił możliwość umorzenia, pomimo braku całkowitej nieściągalności składek z tytułu ubezpieczenia tych ubezpieczonych, którzy są równocześnie płatnikami składek, czyli np. przedsiębiorców. Przesłanki uzasadniające umorzenie należności wymienionych w ust. 3a, zostały przykładowo wymienione w § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne z dnia 31 lipca 2003r. (Dz.U. Nr 141, poz.1365, zwanego dalej "rozporządzeniem"). Zgodnie z § 3 ust.1 tego rozporządzenia Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Wyliczenie przesłanek zawartych w §3 ust.1 rozporządzenia jest wyliczeniem przykładowym i podstawą umorzenia zadłużenia w oparciu o ten przepis mogą być również inne okoliczności, które będą stanowiły podstawę do uznania, że dłużnik ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. W rozpoznawanej sprawie możliwość umorzenia zadłużenia strony skarżącej rozpatrywana była także na podstawie przepisów przywołanego wyżej rozporządzenia. Z poczynionych ustaleń faktycznych, które sąd uznaje za prawidłowe i wystarczające wynika, iż wszczęte wobec skarżącego postępowanie egzekucyjne nie zostało jeszcze zakończone, co oznacza, iż nie można uznać, że w jego przypadku mamy do czynienia z nieściągalnością zobowiązań. Poza tym z dokumentacji jaką dysponował ZUS, nie wynikało aby skarżący nie mógł prowadzić działalności gospodarczej ze względu na stan swojego zdrowia bądź ze względu na chorobę członka rodziny. Brak wystąpienia tych okoliczności stanowił przeszkodę skutkującą niemożnością umorzenia należności z tytułu składek. Także brak osiągania spodziewanych dochodów nie mógł być powodem uwzględnienia wniosku skarżącego. Prowadzenie działalności gospodarczej wiąże się praktycznie zawsze z określonym ryzykiem ekonomicznym, jednak generowanie strat z tego tytułu nie jest uzasadnioną podstawą pozwalającą na umorzenie składek. Niezależnie od tego podkreślić trzeba, że zadłużenie będące przedmiotem sporu powstało z tytułu nieopłacenia składek finansowanych nie tylko przez skarżącego, ale również z własnych środków zatrudnionych przez niego pracowników. Zgodnie z art. 45 ust. 1 pkt 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych płatnik składek zobowiązany jest potrącać z dochodów ubezpieczonych, rozliczać oraz opłacać składki za każdy miesiąc kalendarzowy w ustawowo określonych terminach a niewywiązywanie się z tych obowiązków nie może być premiowane umorzeniem należności. Z treści uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, iż skarżący nie wywiązał się także z tego obowiązku. Skarga okoliczności tej skutecznie nie podważa, gołosłownie podnosząc, iż zatrudnionych pracowników łączyła ze skarżącym jedynie umowa zlecenia. Mając powyższe na względzie sąd uznaje, iż zasadna była odmowa umorzenia należności obciążających skarżącego z tytułu składek na : - ubezpieczenia społeczne za okres od stycznia 2014 r. do grudnia 2014 r. w łącznej kwocie 8338,04 zł wraz z odsetkami w wysokości 395,00 zł liczonymi na dzień [...] lutego 2015 r.; - ubezpieczenia zdrowotne za okres od stycznia 2014 r. do grudnia 2014 r. w łącznej kwocie 3396,80 zł wraz z odsetkami w wysokości 152 zł liczonymi na dzień [...] lutego 2015 r.; Podstawą wyroku jest art. 151 p.p.s.a.