I SA/Bd 750/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Izabela Najda – Ossowska (spr.) Sędziowie: sędzia WSA Halina Adamczewska – Wasilewicz sędzia WSA Mirella Łent Protokolant: starszy sekretarz sądowy Małgorzata Antoniuk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 grudnia 2016r. sprawy ze skargi A. J. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] sierpnia 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie zwrotu kosztów egzekucyjnych 1. uchyla zaskarżone postanowienie, 2. zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej na rzecz skarżącego A. J. kwotę 100,00 zł (sto złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania. 1. Naczelnik Urzędu Skarbowego w Ż. prowadził postępowanie egzekucyjne z majątku A. J. (skarżącego) na podstawie tytułu wykonawczego z [...] lutego 2015 r. obejmującego należność z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych za 2011 r. w kwocie należności głównej [...] zł. Podstawę wystawienia tytułu wykonawczego stanowiła decyzja Naczelnika Urzędu Skarbowego w Ż. z [...] grudnia 2014 r. W toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego, organ egzekucyjny zawiadomieniem z [...] lutego 2015 r. dokonał zajęcia rachunku bankowego w Banku Spółdzielczym w N. nad N., o czym zawiadomił skarżącego [...] lutego 2015 r. 2. W następstwie powyższych działań pismem z [...] lutego 2015 r. skarżący zwrócił się do Naczelnika Urzędu Skarbowego w Ż. o zwrot wyegzekwowanej należności wskazując, iż nie posiada, jako prowadzący firmę, zaległości wobec Urzędu Skarbowego w Ż.. P. to zostało zakwalifikowane przez organ egzekucyjny jako zarzuty w sprawie prowadzonej egzekucji administracyjnej, zgłoszone na podstawie art. 33 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 599 ze zm. dalej ustawa p.e.a.). Postanowieniem z [...] marca 2015 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w Ż. odmówił uwzględnienia zarzutów. Po rozpoznaniu zażalenia na to postanowienie Dyrektor Izby Skarbowej postanowieniem z [...] kwietnia 2015 r. utrzymał w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie. 3. P. z [...] maja 2016 r. skarżący zwrócił się do Naczelnika Urzędu Skarbowego w Ż. z wnioskiem o zwrot nadpłaty podatku. Wskazał, że decyzją z [...] kwietnia 2016 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w Ż. na skutek wznowienia postępowania w sprawie uchylił decyzję ustalającą zobowiązanie w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2011 r. po zmarłej dnia [...] sierpnia 2011 r. L. W. - J.. W związku z czym skarżący, z uwagi na wyegzekwowanie z jego majątku nienależnego zobowiązania podatkowego, na podstawie art. 72 § 1 pkt 1, art. 77 § 1 pkt 1 i art. 78 § 1 i 3 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (t.j. Dz. U. z 2015r., poz. 613, dalej O.p.), wniósł o zwrot nienależnie pobranego podatku dochodowego od osób fizycznych za 2011 r., w łącznej kwocie [...]zł (należność główna, odsetki za zwłokę, opłaty i koszty egzekucyjne). Uzasadniając powyższe, skarżący stwierdził, że organ podatkowy pomimo wskazanego przez podatnika adresu do korespondencji w B. B. , podczas wcześniejszego postępowania podatkowego zakończonego uchyloną decyzją, kierował korespondencję na nieaktualny adres w B., czym uniemożliwił rzetelne wyjaśnienie sprawy. Fakt ten potwierdził organ podatkowy pismem z [...] kwietnia 2016 r. Powyższe oznacza, że organ podatkowy bezpośrednio przyczynił się do powstania nadpłaty w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2011 r., a co za tym idzie jest zobowiązany do zwrotu nadpłaty z ustawowymi odsetkami od dnia jej powstania, co w mniejszej sprawie miało miejsce w dniach: [...] lutego 2015 r., [...] lutego 2015 r., [...] lutego 2015 r. i [...] lutego 2015 r. Do wniosku skarżący załączył pismo Naczelnika Urzędu Skarbowego w Ż. z [...] kwietnia 2016 r. oraz 4 egzemplarze potwierdzenia operacji na rachunku bankowym, wykonane w dniach [...] i [...] lutego 2015 r. 4. Naczelnik Urzędu Skarbowego w Ż., rozpatrując wniosek w części dotyczącej zwrotu kosztów egzekucyjnych, postanowieniem z [...] czerwca 2016 r. odmówił wszczęcia postępowania w sprawie zwrotu kosztów egzekucyjnych, powstałych w toku egzekucji, prowadzonej na podstawie tytułu wykonawczego z dnia [...] lutego 2015 r. 5. W zażaleniu na to postanowienie skarżący podtrzymał argumentację zawartą we wniosku z [...] maja 2016 r.; wskazał, że organ podatkowy w wyniku błędu co do jego adresu doprowadził do wydania błędnej decyzji w zakresie pobranego podatku dochodowego od osób fizycznych za 2011 r. w kwocie [...]zł. Podniósł, że niechęć organu podatkowego do ustalenia prawdy obiektywnej wyrażona została w odmowie przywrócenia terminu do złożenia odwołania od decyzji, ustalającej wysokość zobowiązania podatkowego. Wobec wznowienia postępowania i uchylenia w.w. decyzji skarżący zakwestionował zasadność kosztów egzekucyjnych, pobranych w toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego na podstawie tytułu wykonawczego z dnia [...] lutego 2015 r. stwierdzając, że w tym przypadku koszty egzekucyjne nie obciążają jego lecz organ. 6. Postanowieniem z [...] sierpnia 2016 r. Dyrektor Izby Skarbowej utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. W uzasadnieniu podniósł, że koszty egzekucyjne, których zwrotu żąda skarżący na podstawie wniosku z [...] maja 2016 r., powstały w toku egzekucji administracyjnej wszczętej [...] lutego 2015 r. zakończonej przez realizację zawiadomienia o zajęciu rachunku bankowego w Banku Spółdzielczym Oddział w N. nad N., w dniu [...] lutego 2015 r. Wniosek o ich zwrot złożony został do Naczelnika Urzędu Skarbowego w Ż. w dniu [...] maja 2016 r. Organ odwoławczy wyjaśnił, że stan prawny obowiązujący na dzień złożenia wniosku, uzależniał sposób ustalenia kosztów egzekucyjnych od wniosku zobowiązanego, w związku z którym organ ten zawiadamia o wysokości kosztów egzekucyjnych, co daje podstawę do ich zakwestionowania i żądania rozstrzygnięcia w sprawie kosztów egzekucyjnych, zatem także w sprawie ich zwrotu. Organ zauważył, że zmiana przepisów w ustawie p.e.a., dotyczących wydania postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnych sprawiła, że takie rozstrzygnięcie zapada wyłącznie na wniosek zobowiązanego bądź wierzyciela, po wypełnieniu warunków, o których mowa w art. 64c § 6a ustawy p.e.a., nakładających na zobowiązanego obowiązek złożenia wniosku do organu egzekucyjnego w odpowiednim czasie. Powyższe regulacje obowiązują od dnia [...] stycznia 2016 r., a postępowanie egzekucyjne w sprawie zostało zakończone [...] lutego 2015 r. W momencie złożenia przez skarżącego wniosku z [...] maja 2016 r. niemożliwe było wypełnienie dyspozycji art. 64c § 6a ustawy p.e.a. warunkujących możliwość wydania przez organ egzekucyjny postanowienia z art. 64c § 7 ustawy p.e.a. Wobec powyższego, zasadnie organ I instancji odmówił wszczęcia postępowania w sprawie zwrotu kosztów egzekucyjnych na podstawie art. 61a § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego ( t.j. Dz. U. z 2016 r poz.23 ze zm. dalej K.p.a.). 7. W skardze do Sądu skarżący powielił argumentację zażalenia oraz wniosku z dnia [...] maja 2016 r. Ponownie podniósł, że decyzja Naczelnika Urzędu Skarbowego w Ż. z [...] grudnia 2014 r., stanowiąca podstawę obowiązku wskazanego w tytule wykonawczym z [...] lutego 2015 r. została uchylona i na tej podstawie wywiódł zasadność zwrotu kosztów egzekucyjnych, powstałych w toku prowadzonej egzekucji administracyjnej. Skarżący stwierdził, że Dyrektor Izby Skarbowej przyznał w zaskarżonym postanowieniu, że organ zawinił, lecz zmiana przepisów uniemożliwiła zwrot kosztów egzekucyjnych. W związku z powyższym, wniósł o przyznanie prawa do wszczęcia postępowania w sprawie zwrotu kosztów egzekucyjnych. 8. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, w całości podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: 9. Skarga jest uzasadniona, albowiem zaskarżone postanowienie wydane zostało z naruszeniem prawa procesowego. W tym miejscu należy wskazać, że zgodnie z art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U z 2016 r. poz. 718 dalej ustawa p.p.s.a.), sąd administracyjny uwzględnienia skargę, jeśli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego oraz inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Jednocześnie z art. 134 § 1 ustawy p.p.s.a. wynika kompetencja sądu administracyjnego pierwszej instancji do rozstrzygania w granicach danej sprawy, bez związania zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd administracyjny przy dokonywaniu kontroli zaskarżonego aktu nie może kierować się zasadami słuszności ani współżycia społecznego. 10. Stan faktyczny w sprawie nie był sporny; istotne dla rozstrzygnięcia okoliczności sprowadzały się do ustalenia, że sporny tytuł wykonawczy wystawiony został [...] lutego 2015 r. przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w Ż. na podstawie decyzji z dnia [...] grudnia 2014 r. orzekającej o odpowiedzialności skarżącego jako spadkobiercy za zobowiązania podatkowe w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2011 r. po zmarłej [...] sierpnia 2011 r. L. W. – J. w wysokości [...] zł. Na podstawie tego tytułu wykonawczego zastosowano skuteczny środek egzekucyjny w postaci zajęcia rachunku bankowego skarżącego w Banku Spółdzielczym w N. nad N.. Niezależnie od postępowania egzekucyjnego, skarżący - w ramach podważania zasadności istnienia podstawy do obciążania go wymiarem podatkowym w ogóle – złożył wniosek o wznowienie postępowania podatkowego. W efekcie wszczęcia i przeprowadzenia postępowania w tym zakresie Naczelnik Urzędu Skarbowego w Ż. wydał decyzję z dnia [...] kwietnia 2016 r. uchylającą w całości decyzję tego organu z dnia [...] grudnia 2014 r. oraz orzekającą o ustaleniu skarżącemu zobowiązania w wysokości [...] zł oraz nadpłaty przysługującej skarżącemu w proporcji do udziału w spadku w kwocie [...]zł. 11. W następstwie uznania, że nie było podstaw do przeprowadzenia postępowania egzekucyjnego, organ stwierdził, że wyegzekwowana kwota należności podatkowej ([...] zł) stanowi nadpłatę i dokonał jej zwrotu. Jednocześnie złożony przez skarżącego wniosek o zwrot kosztów egzekucyjnych załatwiony został postanowieniem o odmowie wszczęcia postępowania w tym przedmiocie. 12. Analizując treść uzasadnienia postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego w Ż. z [...] czerwca 2016 r. odmawiającego wszczęcia postępowania w sprawie zwrotu kosztów egzekucyjnych, Sąd stwierdza, że w istocie nie ma w nim wywodów dotyczących podstawy prawnej rozstrzygnięcia. Organ przedstawił cały przebieg postępowania w sprawie, które poprzedzało złożenie rozpatrywanego wniosku o zwrot kosztów egzekucyjnych. W ramach uzasadnienia odmowy rozpatrzenia wniosku, poza przytoczeniem formalnego przepisu o takim rozstrzygnięciu (art. 61a K.p.a.), organ zawarł jedynie sugestię, że nie ma podstaw do zwrotu kosztów skarżącemu ponieważ w przeprowadzonym postępowaniu po stronie organu podatkowego "nie zaistniały żadne zaniechania czy też inne błędy skutkujące niezgodnym z prawem wszczęciem i prowadzeniem egzekucji". Jakkolwiek powyższe stwierdzenie wyraża raczej stanowisko co do oceny zasadności samego wniosku, niż braku podstaw do wszczęcia postępowania w ogóle, to i tak nie daje pewności, co legło u podstaw odmowy wszczęcia postępowania. W tym zakresie, w ocenie Sądu, postanowienie organu I instancji nie spełniało warunków wyznaczonych art. 107 § 1 K.p.a. w związku z art 18 ustawy p.e.a. 13. Dyrektor Izby Skarbowej w zaskarżonym postanowieniu z [...] sierpnia 2016 r., wydanym po rozpatrzeniu zażalenia skarżącego, utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji, przedstawiając argumentację na uzasadnienie stanowiska, której zabrakło w stanowisku zaprezentowanym wcześniej przez organ I instancji. Odnosząc się do tej argumentacji, której podstawą było stanowisko, że wniosek jest spóźniony, gdyż upłynęły już terminy do skutecznego ubiegania się przez skarżącego o zwrot nienależnie pobranych kosztów egzekucyjnych, Sąd uznał je za niezasadne. Ustawą z dnia 10 lipca 2015 r. o administracji podatkowej (Dz. U. z 2015 r. poz.1269; art. 39 pkt 14) zmieniono art. 64 c ustawy p.e.a. dotyczący kosztów egzekucyjnych. Z art. 64c § 3 ustawy p.e.a. wynika zasada, że jeżeli po pobraniu od zobowiązanego należności z tytułu kosztów egzekucyjnych okaże się, że wszczęcie i prowadzenie egzekucji było niezgodne z prawem, należności te, wraz z naliczonymi od dnia ich pobrania odsetkami ustawowymi, organ egzekucyjny zwraca zobowiązanemu, a jeżeli niezgodne z prawem wszczęcie i prowadzenie egzekucji spowodował wierzyciel, obciąża nimi wierzyciela. Zgodnie z dodanym § 6a pkt 1) organ egzekucyjny zawiadamia zobowiązanego o wysokości kosztów egzekucyjnych na wniosek złożony w terminie 6 miesięcy od dnia wyegzekwowania obowiązku (lit. a) lub w którym postanowienie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego stało się ostateczne (lit. b). Na podstawie § 7 organ egzekucyjny wydaje postanowienie w sprawie kosztów egzekucyjnych na wniosek wierzyciela lub zobowiązanego złożony w terminie 14 dni od dnia doręczenia zawiadomienia o wysokości kosztów egzekucyjnych o których mowa w § 6a. Uregulowania dotyczące nowych zasad ubiegania się o informację, co do wysokości kosztów egzekucyjnych obowiązują od [...] stycznia 2016 r. 14. Skarżący o zwrot kosztów egzekucyjnych wystąpił wnioskiem z [...] maja 2016 r. Egzekucja została wszczęta i zakończona w lutym 2015 r. Na ówczesnym etapie obowiązywał art. 64 c § 7 ustawy p.e.a. który stanowił, że organ egzekucyjny wydaje na żądanie albo z urzędu postanowienie w sprawie kosztów egzekucyjnych, na które przysługuje zażalenie, przy jednoczesnym obowiązywaniu § 8 stanowiącym, że żądanie wydania postanowienia o kosztach nie podlega rozpatrzeniu, jeżeli zostało wniesione po upływie 14 dni od dnia doręczenia zobowiązanemu postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego, a w przypadku zakończenia postępowania egzekucyjnego wskutek wyegzekwowania wykonania obowiązku - od dnia powiadomienia zobowiązanego o wysokości pobranych kosztów egzekucyjnych. 15. Niesporne jest, że w stanie faktycznym sprawy nie zostało wydane postanowienie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego, wobec tego – zgodnie z obowiązującą do końca 2016 r regulacją – skarżący mógł zażądać, bez ograniczeń czasowych, wydania postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnych po uprzednim zrealizowaniu obowiązku poinformowania go przez organ o wysokości pobranych kosztów egzekucyjnych. Obowiązujące natomiast po [...] stycznia 2016 r., a więc w czasie złożenia przedmiotowego wniosku, przepisy wprowadziły ograniczenie czasowe dla takiego uprawnienia. 16. Istotą rozstrzygnięcia w sprawie jest ustalenie, które przepisy miały zastosowanie do wniosku skarżącego – obowiązujące w chwili jego złożenia, czy prowadzenia postępowania egzekucyjnego. Z przepisów przejściowych (art. 68) zamieszczonych w ustawie o administracji podatkowej z [...] lipca 2015 r. wynika, że do postępowań wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie tej ustawy mają zastosowanie przepisy w wersji obowiązującej do końca 2015 r. Przepis ten wskazuje, że w przypadku wszczęcia nowych postępowań, zastosowanie znajdą nowe przepisy. Jednakże sytuacja skarżącego jest inna, albowiem postępowanie egzekucyjne toczyło się przed zmianą przepisów. Kwestia kosztów postępowania egzekucyjnego jest z nim integralnie związana. Dodatkowo aż do czasu zmiany przepisów skarżący nie miał możliwości skorzystania z zasad domagania się zwrotu kosztów egzekucyjnych, ponieważ dopiero w kwietniu 2016 r. skutecznie zakwestionował w wyniku wznowionego postępowania decyzję wymiarową będącą podstawą prawną tytułu wykonawczego. 17. W ocenie Sądu przepisy przejściowe nie dają jednoznacznej odpowiedzi co do wyłączenia możliwości rozpoznania wniosku skarżącego w oparciu o regulację obowiązującą w lutym 2015 r., ponieważ rozpoczęty bieg terminu dla uzyskania powiadomienia skarżącego o wysokości pobranych kosztów egzekucyjnych, z uwagi na ówczesne brzmienie art. 64c § 8 ustawy p.e.a. rozpoczął bieg i jeszcze się nie zakończył. Termin wyznaczony § 6a pkt 1 obowiązuje w tych przypadkach, które zaistniały w postępowaniach podlegających nowym przepisom. Brak odpowiednich zapisów przejściowych nie pozwala z kolei na przyjęcie interpretacji, że obowiązują skarżącego nowe, mniej korzystne przepisy, które do tego wyznaczały mu termin, który miałby zakończyć się zanim uzyskał on podstawę do skutecznego podważenia tytułu wykonawczego. Interpretacja przyjęta przez organ w zaskarżonym postanowieniu oznaczałaby, że półroczny termin na złożenie wniosku o powiadomienie zobowiązanego o kosztach egzekucyjnych upłynąłby (licząc od lutego 2015 r., gdy wyegzekwowany został obowiązek) w sierpniu 2015 r., czyli przed zmianą przepisów, która zaczęła obowiązywać od [...] stycznia 2016 r. Taka wykładnia naruszałaby konstytucyjną zasadę demokratycznego państwa prawa i podstawowe zasady postępowania administracyjnego znajdujące zastosowanie na gruncie ustawy egzekucyjnej. 18. Ponownie rozpoznając sprawę organ zobowiązany będzie uwzględnić powyższe stanowisko i rozpoznać wniosek skarżącego z maja 2016 r. jako żądanie powiadomienia go o wysokości pobranych kosztów lub od razu wydania postanowienia w tym przedmiocie, mając na uwadze, że skarżący kwestionuje zasadę pobrania kosztów, co ewentualnie otworzy drogę do sporu w tym zakresie. Mając na uwadze powyższe Sąd uchylił zaskarżone postanowienie na podstawie art.145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy p.p.s.a.