II OZ 421/17

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Grzegorz Czerwiński po rozpoznaniu w dniu 28 kwietnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia J. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 12 grudnia 2016 r., sygn. akt IV SA/Gl 985/16 o odrzuceniu skargi w sprawie ze skargi J. K. na decyzję Śląskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Katowicach z dnia [...] października 2016 r., nr [...] w przedmiocie choroby zawodowej postanawia: oddalić zażalenie Postanowieniem z dnia 12 grudnia 2016 r., sygn. akt IV SA/Gl 985/16 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach odrzucił skargę J. K. na decyzję Śląskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Katowicach z dnia [...] października 2016 r., nr [...] w przedmiocie choroby zawodowej. Sąd mając na uwadze treść art. 57 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej jako P.p.s.a.), który określa wymogi jakie spełniać powinna skarga do sądu administracyjnego, art. 46 § 1 pkt 4 P.p.s.a., wskazujący na konieczność podpisywania pism procesowych, art. 49 P.p.s.a. mówiący o wezwaniu kierowanym do strony przez Sąd w celu uzupełnienia stwierdzonych braków formalnych i art. 58 § 1 pkt 3 P.p.s.a., stanowiący o odrzuceniu skargi z uwagi na nieuzupełnienie jej braków formalnych, wskazał, że skarżący nie wypełnił skierowanego do niego wezwania przez nadesłanie dwóch dodatkowych odpisów skargi w celu doręczenia uczestnikom postępowania, pomimo pouczenia, że powyższy brak może zostać uzupełniony poprzez nadesłanie dodatkowych egzemplarzy skargi opatrzonych własnoręcznym podpisem albo kserokopii skarg uwierzytelnionych własnoręcznym podpisem. Sąd zwrócił uwagę, że wezwanie do usunięcia braków formalnych poprzez nadesłanie odpisów skargi zostało doręczone stronie skarżącej w dniu 21 listopada 2016 r. W ocenie Sądu, pomimo nadania przez skarżącego przesyłki zawierającej kserokopie skargi w terminie zakreślonym przez Sąd, nie sposób było uznać aby strona skarżąca uzupełniła braki formalne skargi. Przesłane kserokopie nie były opatrzone własnoręcznym podpisem strony skarżącej. Sąd podkreślił, że skuteczność pism procesowych w postępowaniu sądowoadministarcyjnym jest uzależniona od ich własnoręcznego podpisania, zatem nie sposób uznać aby w niniejszej sprawie braki formalne skargi zostały uzupełnione. Z tego powodu na zasadzie art. 58 § 1 pkt 3 P.p.s.a. skargę odrzucono. W zażaleniu na powyższe postanowienie, złożonym osobiście, Józef Krużyk wniósł o jego uchylenie i merytoryczne rozpatrzenie jego skargi. Ponadto wystąpił o zwolnienie z kosztów postępowania i przyznanie mu adwokata z urzędu. Wskazując na swój stan zdrowia (depresja - osłabiona sprawność funkcji poznawczych i intelektualnych), mający wpływ na jego normalne funkcjonowanie skarżący stwierdził, że sądy powinny podjąć czynności z urzędu w celu nadania postępowaniu prawidłowego biegu oraz dokonać skutecznego pouczenia skarżącego. Podkreślił, że jest osobą nieporadną, która nie potrafi prowadzić własnych spraw. W jego ocenie skierowane do niego wezwanie było niezrozumiałe i nieprecyzyjne, odpowiedział na nie tak jak umiał. Wskazał, że obarczanie go odpowiedzialnością za niewłaściwe wykonanie takiego wezwania i odrzucenie skargi jest nieprawidłowe. Odpisem jest każdy, dalszy egzemplarz pisma, odwzorowany w dowolnej technice, zgodny z oryginałem co do treści - nie ma znaczenia czy jest to kopia maszynowa, czy wykonana w innej technice powielania. Uznał, że złożył do sądu odpis pisma i tym samym wykonał zobowiązanie. Zauważył, że złożył skargę za pośrednictwem organu a tenże zapoznał się z jego treścią i wyraził własne stanowisko w odpowiedzi na skargę. Zatem przewodniczący wydziału zwolniony jest z obowiązku wzywania strony do złożenia odpisu skargi dla organu. Dalej skarżący przywołał pogląd Sądu Najwyższego wyrażony w postanowieniu z dnia 18 października 2002 r., V CKN 1830/00 zgodnie z którym, odpisy pisma procesowego nie muszą być podpisane ani poświadczone za zgodność z oryginałem przez stronę, jej przedstawiciela lub pełnomocnika. Skarżący przedłożył dwie własnoręcznie podpisane kopie skargi i wniosek o prawo pomocy. Postanowieniem z dnia 2 lutego 2017 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach ustanowił dla skarżącego radcę prawnego z urzędu. Wyznaczony dla skarżącego pełnomocnik z urzędu w piśmie z dnia 6 marca 2017 r. uzupełnił wniesione przez skarżącego zażalenie. Wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i o zasądzenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono naruszenie przepisów postępowania mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy tj. naruszenie art. 58 § 1 pkt 3 w zw. z art. 49 § 1 w zw. z art. 47 § 2 w zw. z art. 6 P.p.s.a. poprzez odrzucenie skargi ze względu na nieuzupełnienie braków formalnych skargi (poprzez przesłanie dwóch dodatkowych odpisów skargi) w wyznaczonym terminie w sytuacji, w której skarżący nadesłał dwie kserokopie skargi zgodnie z pouczeniem, a skarga mogła otrzymać prawidłowy bieg. Pełnomocnik podnosi, że skarżący napisał skargę własnoręcznie, a w wykonaniu wezwania dostarczył dwie kserokopie skargi, a tym samym skarga mogła otrzymać dalszy bieg. Ponadto wezwanie do uzupełnienia braków formalnych zawierało nieprecyzyjne pouczenie. Wskazał, ze odpisem pisma procesowego czy załącznika jest każdy jego dalszy egzemplarz zgodny z oryginałem. Może to być kopia pisma, wykonana dowolną techniką, osobno wykonany duplikat bądź zgodnie z brzmieniem § 2 art. 47 - fotokopia lub wydruk poczty elektronicznej. Technika sporządzenia odpisu ma drugorzędne znaczenie, istotne jest, by odpis był treściowo zgodny z oryginałem i poświadczony za zgodność przez upoważnioną do tego osobę. Wymienienie z § 2 ma charakter jedynie przykładowy. Konieczne jest uwierzytelnienie (poświadczenie zgodności z oryginałem) przedstawionej fotokopii lub wydruku poczty elektronicznej. Pełnomocnik stwierdza, że P.p.s.a. nie zawiera definicji uwierzytelnienia. Nie zawiera przepisu, który zezwalałby na uwierzytelnienie przez stronę. W sytuacji zatem, w której Sąd I instancji wzywa do nadesłania kserokopii uwierzytelnionych własnoręcznym podpisem - wykracza niejako poza ramy zakreślone przepisami ustawy. Rozważenia wymaga czy w sytuacji, w której autentyczność przedstawionych kserokopii nie budzi żadnych wątpliwości(sąd I instancji bez większych problemów gołym okiem mógł stwierdzić, że skserowano znajdującą się w aktach skargę), zasadne jest odrzucenie skargi. Zdaniem skarżącego, dołączone kserokopie własnoręcznie napisanej skargi w żadnym wypadku nie powodowały sytuacji, a której skarga nie mogła otrzymać dalszego biegu. Cytując treść wezwania i pouczenia przesłanego skarżącemu przez Sąd I instancji pełnomocnik stwierdza, że w pouczeniu brak definicji odpisu. W pouczeniu w pkt 6 zacytowano art. 47 P.p.s.a. Sąd pouczył o możliwości, jednak nie wskazał, że sama kserokopia (nieuwierzytelniona własnoręcznym podpisem) nie będzie spełniała wymogów art. 47 P.p.s.a. Pełnomocnik podnosi, że mimo odniesienia w pkt 6 pouczenia do art. 47 P.p.s.a. trudno uznać, że to pouczenie było prawidłowe. Mając na uwadze stan zdrowotny skarżącego i jego nieporadność, brak pomocy profesjonalnego pełnomocnika, zdaniem pełnomocnika, Sąd I instancji winien wyraźnie, prostym językiem, udzielić potrzebnych wskazówek co do wymaganych czynności i pouczyć o skutkach tych czynności lub skutkach zaniedbań. W omawianym wezwaniu precyzyjnie wskazano jedynie rygor odrzucenia skargi. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżone postanowienie odpowiada prawu. Z treści art. 57 § 1 P.p.s.a. wynika, że skarga powinna odpowiadać wszelkim wymaganiom jakie muszą spełniać pisma w postępowaniu sądowym, a zatem winna spełniać określone warunki formalne, które wymienia w sposób wyczerpujący przepis art. 46 P.p.s.a. Oprócz wymagań wskazanych w tym przepisie, stanowiących o kompletności pisma, przepis art. 47 § 1 P.p.s.a przewiduje, że do pisma należy dołączyć jego odpisy i odpisy załączników dla doręczenia ich stronom, a ponadto jeżeli w sądzie nie złożono załączników w oryginale, po jednym odpisie każdego załącznika do akt sądowych. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego nie budzi wątpliwości, że na równi z wymogami pisma, o których mowa w art. 46 P.p.s.a. należy traktować wymogi z art. 47 P.p.s.a. (por. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, pod red. R. Hausera i M. Wierzbowskiego; wyd. CH Beck, Warszawa 2015, s. 271-272). Jak wynika z akt sprawy, na mocy zarządzenia Przewodniczącego Wydziału IV Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skarżący został wezwany do uzupełnienia braków formalnych skargi, w terminie 7 dni, pod rygorem jej odrzucenia, poprzez nadesłanie 2 dodatkowych odpisów skargi w celu doręczenia ich uczestnikom postępowania. Wskazano na możliwość uzupełnienia powyższego braku poprzez nadesłanie dodatkowych egzemplarzy skargi opatrzonych własnoręcznym podpisem lub kserokopii skarg uwierzytelnionych własnoręcznym podpisem. Wezwanie to zostało odebrane w dniu 21 listopada 2016 r. W wykonaniu wezwania skarżący dostarczył w dniu 25 listopada 2016 r. dwie kserokopie złożonej skargi bez ich uwierzytelnienia własnoręcznym podpisem. Nie można uznać, że złożenie kserokopii własnoręcznie podpisanej skargi bez jej uwierzytelnienia czyni zadość skierowanemu do skarżącego wezwaniu Sądu. Oczywiście przesłane kserokopie są wiernym odwzorowaniem skargi złożonej w oryginale ale nie spełnia to wymogów jakie należało spełnić by Sąd uznał, że wezwanie do uzupełnienia braków formalnych skargi zostało wykonane. Wbrew temu co podnosi skarżący i jego pełnomocnik pouczenie zawarte w wezwaniu do uzupełnienia skargi jednoznacznie wskazuje jakie formy odpisu jego skargi będą akceptowane. Sąd wskazał wprost na dodatkowe egzemplarze skargi opatrzone własnoręcznym podpisem (mając na uwadze nadesłanie skargi napisanej odręcznie) a nadto wyraźnie wskazał na możliwość nadesłania kserokopii skarg uwierzytelnionych własnoręcznym podpisem. Nawet uwzględniając stan zdrowia skarżącego i związaną z tym nieporadność życiową a także obowiązek pomocy, o której z art. 6 P.p.s.a., nie można twierdzić, że Sąd dopuścił się naruszenia przepisów procesowych formułując wezwanie w powyższy sposób. Sąd nie wskazał w treści wezwania definicji odpisu z art. 47 § 2 P.p.s.a. (uwierzytelnione fotokopie, uwierzytelnione wydruki poczty elektronicznej) ale w pouczeniu przytoczył ten przepis. Zauważyć należy, że nawet brak zapoznania się przez skarżącego z obszernym pouczeniem dołączonym do wezwania nie był konieczny by wezwanie wykonać zgodnie z jego treścią. Sąd rzeczowo i jednoznacznie napisał, że można złożyć kolejne egzemplarze skargi opatrzone własnoręcznym podpisem ewentualnie kopie skarg uwierzytelnione własnoręcznym podpisem. Nawet jeśli strona nie wie co to uwierzytelnienie, to mając wskazane, że kopia ma być opatrzona jego podpisem powinna tę kopię własnoręcznie podpisać. Sąd w ramach pomocy osobom nieznającym prawa w myśl zasady z art. 6 P.p.s.a. nie może czynić kolejnych wyjątków dla stron, które mimo rzetelnego, niebudzącego wątpliwości co do treści wezwania i stosownego pouczenia nie wykonują tychże wezwań. Sąd I instancji wypełnił zobowiązania wynikające z art. 6 i art. 49 P.p.s.a. Fakt, że strona nie dołożyła należytej staranności by wykonać wezwanie (nie zrozumiała prostego wezwania) nie może stanowić podstawy do odstąpienia od skutków jakie rodzi dokonane uchybienie tj. nieuzupełnienie braków formalnych skargi. W tej sytuacji słusznie Sąd I instancji odrzucił skargę w oparciu o art. 58 § 1 pkt 3 P.p.s.a. Nie ma ponadto żadnych podstaw do ponawiania takiego wezwania w przypadku jego błędnego zrozumienia przez stronę, poza przypadkiem, gdy wezwanie nie było precyzyjne, co jednak nie miało miejsca w przedmiotowej sprawie. Wskazać należy, że problem braku formalnego w postaci nieprzedłożenia odpisów wnoszonych do sądów administracyjnych pism procesowych był przedmiotem uchwały składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 grudnia 2013 r., sygn. akt I OPS 13/13, w której – koncentrując się na braku przedłożenia odpisów skargi w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym – stwierdzono, że "niedołączenie przez skarżącego wymaganej liczby odpisów skargi i odpisów załączników, zgodnie z art. 47 § 1 P.p.s.a., jest brakiem formalnym skargi, o którym mowa w art. 49 § 1 w związku z art. 57 § 1 P.p.s.a., uniemożliwiającym nadanie skardze prawidłowego biegu, który nie może być usunięty przez sporządzenie odpisów skargi przez sąd". Wskazana uchwała w swojej sentencji zawiera wykładnię art. 49 § 1 i art. 47 § 1 P.p.s.a., która znajduje zastosowanie także w rozpoznawanej sprawie, w myśl której nieprzedłożenie wymaganych przez art. 47 § 1 P.p.s.a. odpisów wniesionego pisma (m.in. skargi) jest brakiem istotnym, tj. takim, który uniemożliwia nadanie danemu pismu dalszego prawidłowego biegu. Okoliczność, że w ramach tych kompetencji ustawodawca przewidział m.in. rozwiązania określone w art. 58 § 1 pkt 3 w zw. z art. 57 § 1 zd. 1 i art. 47 § 1 p.p.s.a., skutkujące w przypadku nieuzupełnienia braków formalnych skargi jej odrzuceniem, nie stanowi o niekonstytucyjności wskazanych przepisów. W związku z tą jednoznaczną regulacją ustawową nie sposób przyjąć, że narusza ona prawo obywatela do sądu. Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie zamyka drogi sądowej do dochodzenia naruszonych praw i wolności jednostki (art. 77 ust. 2 Konstytucji RP), lecz umożliwia każdemu obywatelowi skorzystanie z tego prawa w ramach określonej procedury. Odnosząc się do wniosku o zasądzenie kosztów postępowania zażaleniowego, stwierdzić należy, że przepisy P.p.s.a. nie przewidują możliwości orzeczenia co do zwrotu kosztów w postępowaniu zażaleniowym. Zgodnie bowiem z art. 209 P.p.s.a. o zwrocie kosztów sąd rozstrzyga w każdym orzeczeniu uwzględniającym skargę oraz w orzeczeniu, o którym mowa w art. 201, art. 203 i art. 204 P.p.s.a. Natomiast w niniejszej sprawie zostało rozpoznane zażalenie na postanowienie. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i § 2 P.p.s.a, orzekł jak w sentencji.