III SA/Kr 975/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Hanna Knysiak-Sudyka Sędziowie WSA Kazimierz Bandarzewski WSA Halina Jakubiec (spr.) Protokolant specjalista Monika Wójcik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 grudnia 2016 r. sprawy ze skarg J. Ł. na decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 10 maja 2016 r. nr [...], z dnia 10 maja 2016 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego, z dnia 10 maja 2016 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku okresowego skargi oddala. Przedmiotem skargi J. Ł. (skarżący) są decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego (SKO) z dnia 10 maja 2016 r.: - nr [...] utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza Miasta i Gminy z dnia [...] 2016 r. nr [...] odmawiającą przyznania skarżącemu zasiłku celowego na zakup leków i leczenie; - nr [...] utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza Miasta i Gminy z dnia [...] 2016 r. nr [...] odmawiającą przyznania skarżącemu zasiłku celowego na zakup pralki i środków czystości oraz opału; - nr [...] utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza Miasta i Gminy z dnia [...] 2016 r. nr [...] odmawiającą przyznania skarżącemu zasiłku okresowego. Jako podstawa prawna decyzji wskazane zostały przepisy art. 2 ust. 1, art. 4, art. 8 ust. 1 pkt 3, art. 11 ust. 2, 38 ust. 1 pkt 2, 39 ust. 1 i 2, art. 107 ust. 1 i 4a ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2015 r., poz. 163 ze zm.). Z uzasadnień powyższych decyzji wynika następujący stan faktyczny: Skarżący zwrócił się pismem z dnia 25 lutego 2016 r. do Burmistrza Miasta i Gminy o przyznanie pomocy finansowej w formie zasiłków celowych na pokrycie kosztów zakupu leków, leczenia, pralki, środków czystości, opału oraz o przyznanie zasiłku okresowego. Burmistrz Miasta i Gminy wydał w następstwie rozpoznania wniosku opisane wyżej decyzje z dnia [...] 2016 r. odmawiające przyznania wnioskowanych świadczeń z powodu niewyrażenia przez skarżącego zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego oraz braku współpracy z pracownikiem socjalnym. Pracownik socjalny w asyście funkcjonariusza Policji w dniu 25 marca 2016 r. podjął próbę przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, spotkał się jednak z odmową oraz agresywnym zachowaniem skarżącego. J. Ł. w odwołaniach od ww. decyzji podniósł ogólnie sformułowane zarzuty dotyczące naruszenia przepisów postępowania oraz prawa materialnego. Uznał, że organ pomocy społecznej od roku 1997 zadaje mu krzywdę, w związku z czym zamierza zawiadomić organy ścigania. Samorządowe Kolegium Odwoławcze przedstawiło ustalenia faktyczne, z których wynika, że skarżący zamieszkuje i gospodaruje wraz z matką. Utrzymują się z renty oraz dodatku pielęgnacyjnego przysługujących matce skarżącego w łącznej kwocie 965,38 zł. Kwota ta nie przekracza kryterium dochodowego wynoszącego w przypadku dwuosobowej rodziny 1028,00 zł. Sytuacja materialno-bytowa skarżącego i jego matki jest trudna i posiadany dochód nie wystarcza na zaspokojenie wszystkich potrzeb rodziny, niemniej uniemożliwienie przez skarżącego przeprowadzenia z nim wywiadu środowiskowego, a przez to brak współpracy z pracownikami socjalnymi przemawia za odmową wnioskowanych świadczeń. Organ odwoławczy powołał przepisy ustawy o pomocy społecznej, które nakładają na osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej obowiązek współdziałania w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej. Wywiad środowiskowy jest jednym z instrumentów pozwalających na ustalenie sytuacji rodzinnej, dochodowej i majątkowej skarżącego. Uniemożliwienie przez skarżącego przeprowadzenia tego wywiadu jest jednoznaczne z odmową współpracy. Skarżący w swoich licznych pismach również wyrażał chęć zerwania kontaktów z miejscowym OPS jako organizacją szkalującą go. Organ podkreślił, że zgodnie z art. 107 ust. 4a ww. ustawy brak zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego lub jego aktualizację przez osoby lub rodziny ubiegające się o świadczenia z pomocy społecznej, stanowi podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. W skargach do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na ww. decyzje, skarżący powtórzył swoje zarzuty co do stronniczości i złej woli organów, rażących naruszeń prawa materialnego i przepisów postępowania, a także zarzucił im błędne ustalenia w zakresie liczby członków rodziny skarżącego, wskazując, że rodzina jest ośmioosobowa. W odpowiedziach na skargi organ odwoławczy wniósł o ich oddalenie, podtrzymując stanowiska w sprawach. Podkreślił także, iż skarżący jest wieloletnim klientem OPS, toteż jego sytuacja rodzinna oraz usposobienie są organom doskonale znane. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje : Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2016, poz. 1066) kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź aktów wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2016, poz. 718 dalej p.p.s.a.) sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, zgodnie z art. 145 § 1 tej ustawy, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny, konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia przepisów prawa materialnego, bądź przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, albo też do naruszenia przepisów prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, albo stwierdzenia nieważności decyzji. Przystępując do oceny legalności zaskarżonych decyzji i postanowień sąd bada, czy zaskarżona decyzja bądź postanowienie nie naruszają prawa oraz czy zostały wydane w prawidłowo przeprowadzonym postępowaniu. Kierując się powyższymi kryteriami należy stwierdzić, że zaskarżone decyzje nie naruszają prawa. System pomocy społecznej jest został ściśle określony przepisami prawnymi, co oznacza, że organy nie mogą w tym zakresie działać dowolnie. Przepisy ustawy o pomocy społecznej, a konkretnie art. 4, nakładają na osoby ubiegające się o świadczenia z takiej pomocy obowiązek współdziałania z organami. Wywiad środowiskowy jest nieodłącznym elementem tego systemu, także regulowanym przepisami ustawy o pomocy społecznej. Zgodnie z art. 107 ust. 4a ww. ustawy, "niewyrażenie zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego przez osoby lub rodziny ubiegające się o świadczenia z pomocy społecznej lub na jego aktualizację przez osoby lub rodziny korzystające ze świadczeń z pomocy społecznej stanowi podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej." Ze stanu faktycznego oraz załączonych do akt sprawy dokumentów klarownie wynika, iż skarżący, uprzednio zawiadomiony o terminie przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, odmówił wpuszczenia pracownika socjalnego do swojego domu, pomimo informacji o możliwych dla niego skutkach takiego zachowania. Pisma skarżącego wyrażają skrajny brak zaufania do organów pomocy społecznej oraz ich pracowników, na co oprócz obdarzania ich inwektywami, wskazuje jego wniosek o przeprowadzenie wywiadu środowiskowego przez Burmistrza, Prokuratora oraz pracownika socjalnego z innej gminy. Trafnie organy administracyjne wykazały w postępowaniu, że udział prokuratora jest przewidziany w konkretnych przypadkach, do których omawiany nie należy. Także żądanie by wywiad przeprowadzony został przez Burmistrza, nie mógł być uwzględniony, bowiem do jego zadań należy jedynie sprawowanie pieczy nad ośrodkami pomocy społecznej, które działają z jego upoważnienia. Argumenty podnoszone przez skarżącego nie usprawiedliwiają odmowy współpracy z organami, która jest kluczowa dla otrzymania środków z pomocy społecznej, o które się ubiegał. Brak chęci współpracy połączony z antagonistycznym nastawieniem do pracowników socjalnych stanowią jednoznaczną przesłankę do odmowy przyznania środków. Pogląd taki wyrażany jest również w orzecznictwie, jak np. w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 24 sierpnia 2016 r. sygn. akt I OSK 95/15: "niewyrażenie przez stronę zgody na przeprowadzenie aktualizacji takiego wywiadu a za takie wypada uznać uchylanie się od przeprowadzenia tej czynności, wypełnia dyspozycję art. 11 ust. 2 u.p.s. i - zgodnie z art. 107 ust. 4a u.p.s. - może stanowić samodzielną podstawę do odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia.". Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w wyroku z dnia 22 września 2016 r. sygn. akt III A/Gd 456/16 podkreśla także, iż "jeżeli wnioskodawca nie wyrazi zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, to okoliczność ta obliguje organ pomocy do wydania decyzji o odmowie przyznania wnioskowanego świadczenia. Nie mają przy tym znaczenia powody, dla których dana osoba odmawia zgody na wywiad środowiskowy." Jak podkreśla organ odwoławczy, skarżący spełnia wymogi kryterium dochodowego dla uzyskania wnioskowanych przez niego zasiłków, więc nic nie stało by na przeszkodzie udzielenia mu pomocy społecznej, gdyby nie jego osobiste destrukcyjne działania. W związku z powyższym Sąd uznał zarzuty podniesione w skargach za nieuzasadnione. Wobec tego, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie nie znalazł również podstaw do uwzględnienia okoliczności, które winien wziąć pod uwagę z urzędu rozstrzygając w granicach danej sprawy (vide: art. 134 § 1 p.p.s.a) wniesione skargi podlegały oddaleniu, o czym orzeczono jak w sentencji wyroku na podstawie art. 151 ww. ustawy.