III SA/Po 938/16

Dnia 14 grudnia 2016 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Szymon Widłak Sędziowie WSA Marzenna Kosewska (spr.) WSA Mirella Ławniczak Protokolant: st. sekr. sąd. Anna Piotrowska - Żyła po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 grudnia 2016 roku przy udziale sprawy ze skargi A. spółki jawnej w ... na postanowienie Dyrektora Izby Celnej w Poznaniu z dnia ... w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji dotyczącej wymierzenia kary pieniężnej z tytułu urządzania gry losowej bez zezwolenia oddala skargę Naczelnik Urzędu Celnego w P. decyzją z dnia 31 grudnia 2013 r., na podstawie art. 89 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych (Dz.U. Nr 201, poz. 1540 ze zm.), wymierzył A. i P. M. – wspólnikom spółki jawnej T. karę pieniężną w wysokości [...] zł z tytułu urządzenia – bez wymaganego zezwolenia – gry hazardowej. Decyzja organu pierwszej instancji została skutecznie doręczona spółce w dniu 22 stycznia 2014 r., w trybie art. 150 § 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (tekst jedn. Dz.U. z 2012 r. poz. 749, dalej: o.p. lub Ordynacja podatkowa). Pismem z dnia 21 lutego 2014 r. A. M. i P. M. – wspólnicy spółki jawnej A. (dawniej T. sp. j. A. M. i P. M.), działając przez pełnomocnika, złożyli do Dyrektora Izby Celnej wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania oraz odwołanie od ww. decyzji. W uzasadnieniu wniosku pełnomocnik wskazał na niezawiniony przez spółkę zbieg przyczyn nieodebrania przesyłki zawierającej decyzję Naczelnika Urzędu Celnego w P. z dnia 31 grudnia 2013 r., na co złożyły się: konieczność sprawowania przez A. M. (wspólnika spółki) opieki nad długotrwale chorującym ojcem oraz pogrążonym w chorobie alkoholowej bratem; zwolnienie lekarskie związane z zagrożoną ciążą, a potem urlop wypoczynkowy pracownicy J. A., prowadzącej wspólnie z A. M. obsługę administracyjną spółki; nieobecność P. M. (wspólnika spółki) w jej siedzibie, spowodowana kontaktami z klientami, tj. z dostawcami i odbiorcami. Postanowieniem z dnia 9 maja 2014 r. Dyrektor Izby Celnej odmówił A. sp. j. przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ celny stwierdził, że wnioskująca spółka nie wykazała okoliczności, które świadczyłyby o braku winy w niedopełnieniu czynności w terminie, i które – w sposób obiektywny – uzasadniałyby przywrócenie terminu do wniesienia odwołania. Zdaniem Dyrektora Izby Celnej, skutków wskazanych we wniosku okoliczności, które w rezultacie miały uniemożliwić odbiór decyzji, a w konsekwencji wniesienie odwołania w terminie, można było uniknąć niewielkim wysiłkiem lub kosztem, a to oznacza, że spółka nie może zasadnie twierdzić, że nie ponosi winy w uchybieniu terminowi do wniesienia odwołania. Spółka wniosła skargę, domagając się uchylenia postanowienia Dyrektora Izby Celnej. Zaskarżonemu rozstrzygnięciu zarzuciła naruszenie art. 162 § 1 Ordynacji podatkowej, poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie w wyniku przyjęcia, że skarżący nie uprawdopodobnili braku winy w uchybieniu terminowi do wniesienia odwołania. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, wyrokiem z dnia 4 lutego 2015 r., sygn. akt I SA/Po [...], na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2012 r. poz. 270; dalej: "p.p.s.a."), uchylił zaskarżone postanowienie. Zdaniem Sądu pierwszej instancji, ocena wystąpienia po stronie skarżących winy w uchybieniu terminu do wniesienia odwołania została dokonana przez organ z naruszeniem art. 162 § 1 Ordynacji podatkowej. Sąd stwierdził, iż argumentacja organu co do zaniedbań w zakresie organizacji pracy w firmie lub możliwości ustanowienia pełnomocnika jest – co do zasady – prawidłowa, ale jednocześnie stanął na stanowisku, że choroba lub zły stan zdrowia, jako przesłanka uprawdopodobniająca brak winy, nie musi dotyczyć tylko i wyłącznie osoby, na której spoczywał obowiązek dokonania uchybionej czynności, ale może dotyczyć także innych osób (w szczególności najbliższych członków rodziny), nad którymi – obowiązany do dokonania czynności – sprawuje opiekę. Sąd uznał, że A. M. nie tylko uprawdopodobniła, ale stosownymi dokumentami udowodniła, że w sprawie ziściły się przyczyny od niej niezależne, które czasowo uniemożliwiły jej prowadzenie spraw spółki, w szczególności złożenia odwołania od decyzji Naczelnika Urzędu Celnego w P. w terminie. Odnośnie braku winy drugiego ze wspólników – P. M. – Sąd uznał za wystarczające usprawiedliwienie powołanie się na charakter branży, w której skarżący prowadzą działalność gospodarczą, wymagającej utrzymywania stałych kontaktów z klientami (dostawcami i odbiorcami), co zarazem uniemożliwia mu, choćby w ograniczonym zakresie, prowadzenie spraw administracyjnych spółki. Skargę kasacyjną wniósł Dyrektor Izby Celnej zaskarżając wyrok w całości. Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 30 czerwca 2016 r., sygn. akt II GSK [...], uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu. W ocenie Sądu drugiej instancji, uzasadniając zarzut naruszenia przez Sąd pierwszej instancji art. 141 § 4 p.p.s.a. w związku z art. 162 § 1 Ordynacji podatkowej, trafnie podniesiono, że Sąd pierwszej instancji dokonał powierzchownej oceny zaskarżonego postanowienia i nie odniósł się do materiału zgromadzonego w aktach sprawy. W uzasadnieniu wyroku WSA stwierdzono, że określone przyczyny mogą stanowić podstawę do ustalenia braku winy w uchybieniu terminu do wniesienia odwołana, jednak – według NSA – stwierdzenie to nie zostało powiązane z okolicznościami faktycznymi dotyczącymi tych przyczyn oraz czasem kiedy przyczyny te wystąpiły. Strona powoływała się na to, że nie odebrała decyzji i nie wiedziała o doręczeniu zastępczym decyzji które spowodowało rozpoczęcie biegu terminu do wniesienia odwołana, a przyczyną tego była konieczność opieki nad chorym ojcem i bratem przez A. M., wykonywanie pracy przez P. M. poza siedzibą spółki i pobyt w szpitalu jedynego pracownika J. A.. Konieczne zatem było odniesienie się przede wszystkim do tego, czy przyczyny te wystąpiły w czasie doręczenia decyzji i po rozpoczęciu biegu terminu do wniesienia odwołania a następnie dopiero dokonanie oceny, czy uchybienie terminu do wniesienia odwołania nastąpiło bez winy skarżącej spółki. To samo – według NSA – dotyczy stwierdzenia, że drugi wspólnik P. M. "nie miał rzeczywistej możliwości, choćby w ograniczonym zakresie prowadzenia spraw administracyjnych spółki, ponieważ zajmuje się dostawą sprzętu, jego serwisem i kontaktami z klientami". Organ ponadto wskazał w skardze kasacyjnej, że w okresie, który ma znaczenie dla rozpoznania wniosku o przywrócenie terminu pracownik spółki, J. A., nie przebywała w szpitalu. Na marginesie Sąd drugiej instancji zauważył, że w tych samych okolicznościach, na które powołuje się spółka wspólnicy podejmują inne czynności prawne (odbierają decyzje, udzielają pełnomocnictwa). Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje. Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie. Zgodnie z przepisem art. 190 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami (tekst jedn. Dz.U. z 2016 r., poz. 718, dalej: "p.p.s.a."), Sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Wojewódzki sąd administracyjny może odstąpić od zawartej w orzeczeniu NSA wykładni prawa jedynie w wyjątkowych sytuacjach, gdy stan faktyczny sprawy ustalony w wyniku ponownego jej rozpoznania uległ tak zasadniczej zmianie, że do nowo ustalonego stanu faktycznego należy stosować przepisy prawa odmienne od wyjaśnionych przez NSA, jak również w przypadku, gdy przy niezmienionym stanie faktycznym sprawy, po wydaniu orzeczenia zmienił się stan prawny (zob. wyrok NSA z dnia 18 lutego 2011 r., sygn. akt II FSK 1799/09, publ.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W okolicznościach niniejszej sprawy w wyroku z dnia 30 czerwca 2016 r., sygn. akt II GSK 1733/15, uchylającym wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu i przekazującym sprawę do ponownego rozpoznania, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że w niniejszej sprawie zachodzi konieczność odniesienia się przede wszystkim do tego, czy przyczyny – na które wskazywała skarżąca dla uprawdopodobnienia podstaw przywrócenia terminu – wystąpiły w czasie doręczenia decyzji Naczelnika Urzędu Celnego w P. z dnia 31 grudnia 2013 r. i po rozpoczęciu biegu terminu do wniesienia odwołania – a następnie dopiero zachodzi konieczność dokonania oceny, czy uchybienie terminu do wniesienia odwołania nastąpiło bez winy skarżącej. Rozpoznanie sprawy w zakresie przywrócenia terminu na podstawie w art. 162 §1 Ordynacji podatkowej wymaga określenia przyczyny uchybienia terminu oraz związku pomiędzy przyczyną uchybienia terminu a samym terminem, któremu strona uchybiła. Chodzi o to, że przyczyna uchybienia terminu powstaje w określonym czasie i trwa w określonym czasie jako przeszkoda do dokonania czynności w terminie. Przyczynę uchybienia terminu jest obowiązana wskazać strona, ponieważ to strona ma uprawdopodobnić, że uchybienie terminu nastąpiło bez jej winy. W rozpoznawanym przypadku skarżąca powołała się na to, że uchybiła terminowi do wniesienia odwołania od decyzji z dnia 31 grudnia 2013 r., ponieważ nie odebrano decyzji, która była dwukrotnie awizowana (8 stycznia 2014 r. i 16 stycznia 2014 r.), a wspólnicy nie wiedzieli o tym, że nastąpiło doręczenie zastępcze i rozpoczął bieg termin do wniesienia odwołania. Skarżąca powoływała się na to, że nie odebrała decyzji i nie wiedziała o doręczeniu zastępczym decyzji, które spowodowało rozpoczęcie biegu terminu do wniesienia odwołana, a przyczyną tego była konieczność opieki nad chorym ojcem i bratem przez A. M., wykonywanie pracy przez P. M. poza siedzibą spółki i pobyt w szpitalu jedynego pracownika J. A.. Powyższe oznacza, że w badanej sprawie zasadnicze znaczenie mogły mieć okoliczności dotyczące przyczyn uchybienia terminu, które występowały w czasie doręczania przez organ decyzji (w okresie od dnia 8 stycznia 2014 r. do dnia 22 stycznia 2014 r.) i po stwierdzeniu doręczenia zastępczego – kiedy biegł termin do złożenia odwołania (od dnia 23 stycznia 2014 r. do dnia 6 lutego 2014 r.). Zdaniem Sądu organy dokonały prawidłowej oceny dokumentów przedstawionych przez stronę i zasadnie wysnuły wniosek , że brak jest podstaw do przyjęcia ,iż strona uchybiła terminowi bez swojej winy. Z przedłożonych przez skarżącą dokumentów wynika, że ojciec A. M., S. M., podlegał badaniu przeprowadzonym w Ś. Centrum Chorób Serca w Z. w dniu 6 listopada 2012 r., natomiast na dokumencie zawierającym opis konsultacji neurologicznej, stwierdzającej chorobę pacjenta, widnieje data 20 lutego 2014 r. Wskazuje to na wydanie tego dokumentu dopiero po dniu, w którym strona odebrała skan decyzji, od której następnie wniosła odwołanie. Prawidłowo organ przyjął, że dowody te nie pozwalają uznać, iż choroba S. M. była nagła, a przy tym by powstała w czasie doręczania przez organ decyzji lub po stwierdzeniu doręczenia zastępczego – kiedy biegł termin do złożenia odwołania. Analogicznie należy ocenić ustalenia i ocenę organu w odniesieniu do treść dokumentów dotyczących stanu zdrowia brata A. M., M. M.. Z pierwszego z tych dokumentów wynika, że przyjęcie M. M. do szpitala psychiatrycznego nastąpiło w dniu 12 lipca 2013 r. Z drugiego dokumentu, sporządzonego przez A. M. i datowanego na dzień 3 kwietnia 2014 r., należy wywieść, że po wyjściu M. M. ze szpitala psychiatrycznego "zachowywał się on poprawnie", w tym m.in. podjął pracę, dopiero od około 20 marca 2014 r. "ponownie pił bez przerwy", czego skutkiem była utrata przezeń samokontroli. Oznacza to, że w czasie doręczania przez organ decyzji pierwszoinstancyjnej lub po stwierdzeniu doręczenia zastępczego – kiedy biegł termin do złożenia odwołania – M. M. nie uległ nagłej chorobie. Przeciwnie, w okresie tym stan jego zdrowia ulegał poprawie do tego stopnia, że mógł on samodzielnie funkcjonować, w tym podjąć zatrudnienie. Zdaniem Sądu organ zasadnie również przyjął, że w badanym przypadku niezaistniała – bez winy skarżącej spółki – poważna przeszkoda do odbioru decyzji pierwszoinstancyjnej i złożenia odwołania, gdyż w okresie tym P. M. był nieobecny w siedzibie spółki, ze względu na kontakty z klientami, tj. z dostawcami i odbiorcami. Sąd podziela wyrażony przez Dyrektora Izby Celnej w zaskarżonym postanowieniu pogląd , że podmiot prowadzący działalność gospodarczą powinien dochować należytej (szczególnej) staranności w prowadzeniu własnych spraw, w tym w zagwarantowaniu prawidłowego odbioru kierowanej do niego korespondencji. Dotyczy to zwłaszcza odbioru korespondencji kierowanej doń przez organy władzy publicznej. Znajduje to wyraz w art. 146 § 1 Ordynacji podatkowej, który stanowi, że w toku postępowania podatkowego strona oraz jej przedstawiciel lub pełnomocnik mają obowiązek zawiadomić organ podatkowy o zmianie adresu, pod którym dokonuje się doręczeń, lub adresu elektronicznego. W razie niedopełnienia tego obowiązku, w przypadku doręczania pisma za pośrednictwem operatora pocztowego w rozumieniu ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. - Prawo pocztowe, pismo uważa się za doręczone pod dotychczasowym adresem z upływem 14 dni od chwili pierwszej próby doręczenia (pierwszego awizo), a pismo pozostawia się w aktach sprawy. Należy nadto podkreślić, że w okresie, który ma znaczenie dla rozpoznania wniosku o przywrócenie terminu pracownik spółki, J. A., nie była hospitalizowana. W okresie awizowania przesyłki zawierającej decyzję organu pierwszej instancji przebywała ona na urlopie wypoczynkowym w związku z ciążą. Natomiast zagrożenie ciąży zostało udokumentowane kserokopią karty informacyjnej leczenia szpitalnego na Oddziale Ginekologiczno–Położniczym w B.-B. z dnia 12 lutego 2014 r. W rezultacie należy przyjąć, że stan zdrowia J. A. w czasie doręczania przez organ oraz po stwierdzeniu doręczenia zastępczego – kiedy biegł termin do złożenia odwołania – nie wykluczał możliwości świadczenia pracy w spółce. Jeśli zaś korzystała ona – we wskazanym czasie – z urlopu wypoczynkowego, to przy dochowaniu należytej staranności strona zobowiązana była do zapewnienia odbioru korespondencji w siedzibie spółki. Zdaniem Sądu organ w zaskarżonym postanowieniu prawidłowo przyjął , że strona nie uprawdopodobniła, że w badanej sprawie uchybienie terminu do wniesienia odwołania nastąpiło bez jego winy. Wobec powyższego należy stwierdzić, że zarzuty skargi odnoszące się do naruszenia przez organ art. 162 § 1 Ordynacji podatkowej należy uznać za bezzasadne. Należy wskazać również na bezzasadność zarzutu dotyczącego nieodniesienia się przez organ do kwestii przedawnienia możliwości wydania decyzji przez organ pierwszej instancji. Sprawa z wniosku o przywrócenie terminu do złożenia odwołania nie obejmuje kwestii przedawnienia, lecz w jej granicach pozostaje jedynie wspomniana kwestia uprawdopodobnienia, że w badanej sprawie uchybienie terminu nastąpiło bez winy strony. Ewentualne przywrócenie terminu do złożenia odwołania mogłoby powodować konieczność zbadania problemu przedawnienia w toku postępowania odwoławczego – co w niniejszej sprawie nie będzie miało miejsca. Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności, Sąd orzekł, na podstawie art. 151 p.p.s.a., o oddaleniu skargi.