III SA/Wa 3524/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Waldemar Śledzik, Sędziowie sędzia WSA Jarosław Trelka, sędzia WSA Sylwester Golec (sprawozdawca), po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 20 grudnia 2016 r. sprawy ze skargi P. sp. z o.o. z siedzibą w W. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] października 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umożliwienia zapoznania się z dokumentami oddala skargę Dyrektor Urzędu Kontroli Skarbowej w P. postanowieniem z [...] maja 2014 r. ze względu na interes publiczny wyłączył z akt postępowań kontrolnych prowadzonych na podstawie postanowień z [...] listopada 2013 r. wobec P. sp. z o.o. z siedzibą w W. (dalej "Strona" lub "Skarżąca") materiał dowodowy zgromadzony w postępowaniu kontrolnym przekazany przez Prokuraturę Okręgową w P. W uzasadnieniu postanowienia organ stwierdził, że dobro prowadzonego śledztwa przemawia za ograniczeniem jawności dokumentów. Strona pismem z 27 maja 2015 r. wniosła o okazanie dokumentów wyłączonych ww. postanowieniem. Organ pierwszej instancji postanowieniem z [...] czerwca 2015 r., odmówił uwzględnienia wniosku Skarżącej. Po rozpoznaniu zażalenia z 19 czerwca 2015 r., Dyrektor Izby Skarbowej w W. postanowieniem z [...] sierpnia 2015 r., uchylił zaskarżone postanowienie i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia. Ponownie rozpatrując sprawę organ pierwszej instancji pismem z 2 września 2015 r., kierowanym do Prokuratury Okręgowej w P., zwrócił się z pytaniem: "czy w aktualnym stanie faktycznym występują przesłanki uniemożliwiające udostępnienie Stronie dowodów zgromadzonych przez Prokuraturę Okręgową w P.". Prokurator Prokuratury Okręgowej w P. w piśmie z 7 września 2015 r. wskazał, iż nadal trwają przesłanki do odmowy udostępnienia Stronie dowodów, przekazanych Dyrektorowi Urzędu Kontroli Skarbowej w P. Dyrektor Urzędu Kontroli Skarbowej w P. postanowieniem z [...] września 2015 r., odmówił Stronie zapoznania z dokumentami wyłączonymi ze względu na interes publiczny z akt postępowania kontrolnego. Skarżąca zażaleniem z 17 września 2015 r. zarzuciła powyższemu postanowieniu naruszenie: - art. 179 § 1 w zw. z art. 178 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (tekst jedn.: Dz. U. z 2015 r., poz. 613; dalej "O.p."), poprzez brak wskazania, co organ rozumie pod pojęciem interesu publicznego, uzasadniającego odmowę zapoznania pełnomocnika Strony z dokumentami wyłączonymi; - art. 120 i art. 121 § 1 w zw. z art. 31 ust. 1 ustawy z dnia 28 września 1991 r. o kontroli skarbowej (Dz. U. z 2015 r., poz. 553 ze zm., dalej "u.k.s.") poprzez naruszenie zasady prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie do organów podatkowych; w szczególności w zakresie w jakim organ kontroli skarbowej argumentuje zasadność odmowy zapoznania pełnomocnika Strony z dokumentami wyłączonymi w sytuacji braku wskazania obiektywnych przesłanek uzasadniających takie działanie ze strony organu; - art. 124 O.p. w zw. z art. 31 ust. 1 u.k.s. poprzez brak należytego wyjaśnienia Skarżącej zasadności przesłanek, którymi organ kieruje się przy załatwieniu sprawy, w szczególności poprzez brak dokładnego oznaczenia informacji w jakiej organ powziął do wiadomości stanowisko Prokuratury Okręgowej w P. w zakresie zasadności odmowy zapoznania Pełnomocnika Strony z dokumentami dotyczącymi śledztwa o sygn. [...]. Dyrektor Izby Skarbowej w W. postanowieniem z [...] października 2015 r. utrzymał w mocy postanowienie DUKS z [...] września 2015 r. Organ drugiej instancji wskazł, że pomimo tego, iż na podstawie art. 178 O.p., strona ma prawo wglądu w akta sprawy, sporządzania z nich notatek, kopii lub odpisów to w myśl art. 179 ww. ustawy, przepisów art. 178 nie stosuje się do znajdujących się w aktach sprawy dokumentów zawierających informacje niejawne, a także do innych dokumentów, które organ podatkowy wyłączy z akt sprawy ze względu na interes publiczny (§1). Tym samym organ zauważył, że powyższe uprawnienia Strony, zgodnie z art. 179 § 1 O.p., mogą być ograniczone z uwagi na konieczność ochrony informacji niejawnych oraz konieczność ochrony interesu publicznego. W praktyce więc ograniczenie prawa do wglądu do akt sprawy oraz odmowa sporządzenia z nich kopii, notatek lub odpisów, powinny wiązać się z uprzednim wyłączeniem z akt sprawy zarówno dokumentów objętych ochroną informacji niejawnych, jak i dokumentów podlegających wyłączeniu z akt sprawy ze względu na interes publiczny. Według Dyrektora Izby Skarbowej w W. art. 129 O.p. wymaga ujawnienia Stronie materiału dowodowego, ale obowiązek ochrony informacji niejawnych lub ochrona interesu publicznego nie pozwala na ujawnienie niektórych dokumentów tym bardziej dokumentów z prowadzonego śledztwa. W dalszej części uzasadnienia organ drugiej instancji uznał, iż DUKS w postanowieniu z [...] września 2015 r. wyjaśniając w czym upatruje owego interesu publicznego, wskazał istnienie przesłanki skutkującej wyłączeniem materiału dowodowego - dobro prowadzonego śledztwa. W jego ocenie DUKS ustalił na jakim obecnie etapie jest prowadzone przez Prokuraturę postępowanie i czy w aktualnym stanie faktycznym występują przesłanki uniemożliwiające udostępnienie Stronie dowodów zgromadzonych przez Prokuraturę Okręgową w P. Ponadto podzielił stanowisko, że w rozpatrywanej sprawie nie można było zignorować stanowiska Prokuratora według, którego dobro prowadzonego śledztwa sprzeciwia się wydaniu Stronie dokumentów. Organ stwierdził, że w przedmiotowej sprawie nie doszło do naruszenia zasad wyrażonych w treści art. 123, art. 129, art. 124, art. 178, art. 179 O.p. W skardze złożonej na postanowienie organu drugiej instancji Skarżąca, wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia ewentualnie uchylenie zaskarżonego oraz poprzedzającego go postanowienia organu pierwszej instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania, zarzuciła naruszenie: 1) art. 179 § 1 w zw. z art. 178 O.p. przez brak wskazania, co organ rozumie pod pojęciem interesu publicznego, w kontekście niniejszego postępowania, uzasadniającego odmowę zapoznania pełnomocnika Strony z dokumentami wyłączonymi; 2) art. 120 i 121 § 1 w zw. z art. 31 ust. 1 u.k.s. przez naruszenie zasady prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie do organów podatkowych; w szczególności w zakresie w jakim organ kontroli skarbowej i organ odwoławczy argumentuje zasadność odmowy zapoznania pełnomocnika Strony z dokumentami wyłączonymi w sytuacji braku wskazania obiektywnych przesłanek uzasadniających takie działanie ze strony organu, choć postępowanie było prowadzone przez organy kontroli skarbowej przeszło 2 lata oraz Prokuraturę przeszło 3 lata, od września 2012 r.; 3) art. 124 O.p. w zw. z art. 31 ust. 1 u.k.s. przez brak należytego wyjaśnienia Stronie zasadności przesłanek, którymi organ kierował się przy załatwieniu sprawy, w szczególności przez brak należytego uzasadnienia postanowienia polegającego na niewskazaniu powodów odmowy zapoznania pełnomocnika Strony z dokumentami wyłączonymi. Uzasadniając zarzuty Strona podniosła, że działania organów w niniejszym postępowaniu nie są ukierunkowane na faktyczne zapewnienie ochrony "interesu publicznego" rozumianego jako określone wartości wspólne dla całego społeczeństwa, takie jak sprawiedliwość, bezpieczeństwo i zaufanie obywateli do organów państwa. W jej ocenie mają one jedynie na celu pozbawienie jej możliwości obrony przez wyłączenie jawności istotnej części materiału dowodowego, a tym samym utrudnienie prawa do kwestionowania ustaleń co do stanu faktycznego w niniejszej sprawie prawem przewidzianymi środkami. Skarżąca zakwestionowała sposób gromadzenia materiału dowodowego w sprawie. Jej zdaniem doszło do uchybienia obowiązkowi wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy przez naruszenie art. 178 w zw. z 179 O.p przy wyłączeniu jawności części materiału dowodowego, m.in. w postaci zeznań świadków C.B. i B.M. Zwracając uwagę, że postępowanie prokuratorskie trwa już przeszło trzeci rok uznała, iż był to dostateczny czas, aby ujawnić stronie postępowania materiał dowodowy bez ewentualnego uszczerbku dla interesu publicznego w postaci sprawy karnej. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w W. wnosząc o jej oddalenie podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: skarga nie jest zasadna. Na wstępie Sąd zauważa, iż zgodnie z art. 184 Konstytucji RP w związku z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2014 r., poz. 1647 ze zm.) kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718, ze zm., dalej "P.p.s.a."), sprawowana jest o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c P.p.s.a.) lub stwierdzenia nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 ww. ustawy). Jeśli zaś Sąd nie dopatrzy się niezgodności decyzji lub postanowienia z przepisami powszechnie obowiązującymi prawa materialnego bądź procesowego, to skargę oddala na zasadzie art. 151 P.p.s.a. Należy również podkreślić, że zgodnie z art. 134 § 1 P.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Badając niniejszą sprawę na podstawie opisanych wyżej kryteriów Sąd doszedł do przekonania, że zaskarżone postanowienie nie narusza przepisów prawa w stopniu dającym podstawę do jego uchylenia. Sąd nie dopatrzył się także innych uchybień powodujących obowiązek wycofania z obrotu prawnego zaskarżonego postanowienia. W ocenie Sądu słusznie organy podatkowe odmówiły umożliwienia zapoznania się z dokumentami wyłączonymi z akt postępowania kontrolnego wskazując na możliwość znacznego naruszenia istnienia interesu publicznego w postaci dobra śledztwa oraz wywołania nieodwracalnego negatywnego skutku dla ustaleń w zakresie prawdy obiektywnej. Zasadą jest, że w każdym stadium postępowania organ podatkowy obowiązany jest udostępnić stronie akta sprawy. Korzystając z tego prawa, strona może przeglądać te akta oraz sporządzać z nich notatki, kopie lub odpisy (art. 178 § 1 O.p.). Może też żądać uwierzytelnienia odpisów lub kopii akt sprawy lub wydania jej z akt sprawy uwierzytelnionych odpisów (art. 178 § 3 O.p.). Akta sprawy są udostępniane w lokalu organu podatkowego i w obecności pracownika tego organu (art. 178 § 2 O.p.). Z treści art. 178 O.p. nie wynika jednak dla organu obligatoryjny nakaz, obowiązek - udostępniania akt sprawy - zawsze gdy strona wystąpi z takim żądaniem. W istocie, przepis ten stanowi o uprawnieniach strony. Wniosek złożony w tej mierze podlega ocenie organów, które przy jego rozpatrywaniu winny mieć na względzie głównie to, że przedmiotowa norma jest wyrazem realizacji wielu zasad ogólnych postępowania, a w szczególności zasady czynnego udziału strony w każdym stadium postępowania (art. 123 O.p.) oraz jawności postępowania dla strony (art. 129 O.p.). Prawo wglądu do akt sprawy doznaje jednak ograniczeń - stosownie do art. 179 § 1 O.p. - w odniesieniu do dokumentów zawierających informacje niejawne, a także innych dokumentów wyłączonych przez organ z akt sprawy ze względu na interes publiczny. Wynika to wprost z treści ww. przepisu. Użyte w art. 179 § 1 O.p., pojęcie "interesu publicznego" nie zostało przez ustawodawcę zdefiniowane, przez co utrudniona może być interpretacja wynikającej z tego przepisu normy prawnej. Niemniej jednak, posiłkując się dotychczasowym dorobkiem judykatury można przyjąć, że przez "interes publiczny", o którym mowa w przepisach Ordynacji podatkowej, należy rozumieć korzyść służącą ogółowi, dyrektywę postępowania, nakazującą respektowanie takich wartości wspólnych dla całego społeczeństwa jak: sprawiedliwość, bezpieczeństwo, zaufanie obywateli do organów władzy publicznej (zob. np. wyroki: NSA z 3 sierpnia 2016 r., sygn. akt II FSK 1835/14,WSA w Lublinie z 16 listopada 2007r., sygn. akt I SA/Lu 506/07; WSA w Opolu z 28 marca 2008r., sygn. akt I SA/Op 311/07; WSA w Szczecinie z 17 czerwca 2009r., sygn. akt I SA/Sz 260/09). Zatem "interesem publicznym" w rozumieniu art. 179 O.p. jest także, jak ma to miejsce w rozpoznawanej sprawie, dobro prowadzonego śledztwa, którego dotyczą wyłączone z akt sprawy dokumenty, w szczególności, gdy zawierają istotne informacje o członkach zarządu skarżącej Spółki występujących w charakterze podejrzanych. Tym samym uznać należy, iż w art. 179 § 1 O.p. chodzi o ograniczenie stronie postępowania podatkowego wglądu do dokumentów zawierających informacje, których ujawnienie na etapie gromadzenia materiału dowodowego oraz jego weryfikacji byłoby sprzeczne z dobrem śledztwa oraz mogłoby wywołać nieodwracalne negatywne skutki dla ustaleń w zakresie prawdy obiektywnej . Nadmienić należy także, że zgodnie z konstytucyjną zasadą praworządności zapisaną w art. 7 Konstytucji i powieloną w art. 120 O.p., która jest podstawową zasadą państwa prawnego działanie "na podstawie przepisów prawa" oznacza działanie w ramach zakreślonych przez wymienione w art. 87 Konstytucji źródła powszechnie obowiązującego prawa, a mianowicie: Konstytucję, ustawy, ratyfikowane umowy międzynarodowe oraz akty prawa miejscowego (te ostatnie tylko na obszarze działania organów, które je ustanowiły). Art. 120 O.p. otwiera rozdział zawierający katalog zasad ogólnych postępowania podatkowego. Zasady ogólne to najważniejsze reguły, które z jednej strony przesądzają o modelu postępowania, z drugiej - stanowią wytyczne działania dla organów podatkowych. Działanie zaś na podstawie przepisów prawa to z jednej strony działanie przez organ właściwy, a z drugiej - przestrzeganie zarówno przepisów prawa materialnego, jak i prawa procesowego. Należy zauważyć, że jakkolwiek art. 120 O.p. nakłada obowiązki wyłącznie na organ podatkowy, to i podatnik obowiązany jest do działania zgodnego z prawem. W ocenie Sądu rozstrzygając w niniejszej sprawie organ zasad tych nie naruszył wyłączając z akt sprawy materiał dowodowy przekazany przez Prokuraturę Okręgową w P. z uwagi na obowiązek ochrony informacji niejawnych lub ochronę interesu publicznego. Skoro bowiem, jak już wyżej powiedziano interesem publicznym w rozumieniu art. 179 O.p. jest dobro prowadzonego śledztwa, to tym samym działanie organu podatkowego, polegające na ograniczeniu jawności dokumentów pełnomocnikowi skarżącej Spółki, w sytuacji, gdy członkowie jej zarządu występują w charakterze podejrzanych, uznać należy za prawidłowe. W konsekwencji Sąd nie dopatrzył się naruszenia art. 179 § 1 w zw. z art. 178 O.p., gdyż Dyrektor Izby Skarbowej w W. w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia powołując się na interes publiczny wykazał jego istnienie w sposób wystarczający i na tyle skonkretyzowany, aby uniemożliwić Stronie dostępu do wnioskowanych przez jej pełnomocnika dokumentów. Jednocześnie podjęte zostały przez organ ustalenia na jakim etapie znajduje się prowadzone przez Prokuraturę postępowanie i czy w aktualnym stanie faktycznym występują przesłanki uniemożliwiające udostępnienia Stronie dowodów zgromadzonych przez Prokuraturę Okręgową w P. Ponadto organ podzielił stanowisko, iż w rozpatrywanej sprawie nie można było zignorować stanowiska Prokuratora, iż dobro prowadzonego śledztwa sprzeciwia się wydaniu Stronie dokumentów. W świetle dokonanych ustaleń nie można uznać za zasadne zarzutów naruszenia w zaskarżonym postanowieniu przepisów postępowania, a w szczególności zasady zaufania do organów podatkowych, zasadności podejmowanych rozstrzygnięć oraz uprawnień Strony do czynnego udziału w toczącym się postępowaniu podatkowym. Biorąc pod uwagę powyższe Sąd, na podstawie art. 151 P.p.s.a., oddalił skargę. ----------------------- 1