I SA/Wa 1692/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Szmydt Sędziowie WSA Dariusz Pirogowicz (spr.) WSA Anna Wesołowska Protokolant starszy sekretarz sądowy Katarzyna Krynicka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 grudnia 2016 r. sprawy ze skargi J. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] sierpnia 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania pomocy finansowej oddala skargę Decyzją z [...] sierpnia 2016 r. nr [...]Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], po rozpatrzeniu odwołania J. P. od decyzji Prezydenta [...] z [...] maja 2016 r. nr [...] o odmowie przyznania jej pomocy społecznej w formie zasiłku celowego specjalnego przeznaczonego na dopłatę do leków, czynszu oraz opłacenie rachunku za energię elektryczną, utrzymało decyzję organu pierwszej instancji w mocy. Decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] wydana została przy następujących ustaleniach stanu faktycznego i ocenie prawnej sprawy. Wnioskiem z [...] kwietnia 2016 r. J. P. wystąpiła do Ośrodka Pomocy Społecznej Dzielnicy [...] w [...] o udzielenie jej na miesiąc kwiecień pomocy finansowej przeznaczonej na częściowe pokrycie kosztów wykupu leków (w wysokości [...] zł), dopłatę do czynszu (w wysokości [...] zł) oraz opłacenie rachunku za energię elektryczną (w wysokości [...]zł). W toku rodzinnego wywiadu środowiskowego przeprowadzonego [...] kwietnia 2016 r. ustalono, że wnioskodawczyni jest osobą w podeszłym wieku (87 lat), niepełnosprawną, trwale niezdolną do pracy i samodzielnej egzystencji, prowadzącą jednoosobowe gospodarstwo domowe. Zamieszkuje w niewielkim lokalu socjalnym, a jej źródłem utrzymania jest renta w wysokości [...] zł oraz dodatek pielęgnacyjny w wysokości [...] zł. Tym samym łączny uzyskiwany przez nią dochód przekracza kryterium dochodowe przewidziane w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. - o pomocy społecznej (Dz.U. z 2015 r. poz. 163 ze zm.) przywoływanej dalej jako: u.p.s.", wynoszące 634,00 zł. Wnioskodawczyni korzysta ze wsparcia prowadzącego odrębne gospodarstwo syna – G. P., u którego przebywa w ciągu dnia. Do zajmowanego mieszkania wraca jedynie na noc. W związku ze sprawowaną nad matką opieką syn ów otrzymuje specjalny zasiłek opiekuńczy. W związku z powyższymi ustaleniami, Prezydent [...] decyzją z [...] maja 2016 r. odmówił przyznania J. P. oczekiwanej pomocy finansowej. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że ze względu na przekroczeniem kryterium dochodowego wniosek J. P. rozpoznawany był na gruncie art. 41 u.p.s., który w szczególnie uzasadnionych przypadkach umożliwia przyznanie specjalnego zasiłku celowego, mimo przekroczenia wspomnianego kryterium. W jego ocenie, w rozpoznawanej sprawie brak jest jednak szczególnych okoliczności, o których mowa w tym przepisie, które uzasadniałyby przyznanie stronie pomocy. Prezydent [...] podkreślał przy tym, że wnioskodawczyni jest pod stałą opieką syna, który zapewnia jej m.in. wyżywienie w pełnym zakresie, co powoduje, że jego kosztami nie obciąża ona własnego budżetu. Tym samym, zważywszy na uzyskiwany przez nią dochód, zgłaszane potrzeby może zaspokoić we własnym zakresie. Dodatkowo organ zwracał uwagę na ograniczone środki finansowe jakimi dysonuje Ośrodek Pomocy Społecznej, które musi w sposób racjonalny rozdzielić pomiędzy jak największą liczbę osób najbardziej potrzebujących pomocy, w tym przede wszystkim osób i rodzin bez dochodu oraz posiadających małoletnie dzieci. W konsekwencji czego nie jest w stanie zabezpieczyć potrzeb wszystkich wnioskujących o pomoc. Od decyzji powyższej J. P. wniosła odwołanie, w którym wskazywała na okoliczności jej eksmisji do obecnie zajmowanego lokalu, niski standard owego lokalu. Wskazywała na znaczne wydatki jakie ponosi na leki czy środki higieniczne, co nie zostało uwzględnione w uzasadnieniu decyzji. Podnosiła również, że syn aby sprawować nad nią opiekę musiał zwolnić się z pracy, a z otrzymywanej przez niego kwoty specjalnego zasiłku opiekuńczego ([...] zł) musi opłacić bilet miesięczny ([...] zł), by mógł ją codziennie do siebie przywodzić i odwozić wieczorem, co oznacza, że na wyżywienie i inne potrzeby pozostaje mu kwota [...] zł. Oceniała nadto, że jest przez pracowników socjalnych szykanowana. Rozpoznając sprawę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] uznało, że odwołanie nie może zostać uwzględnione, gdyż zaskarżona decyzja jest zgodna z obowiązującymi przepisami i przy rozpoznawaniu wniosku strony organ pierwszej instancji nie przekroczył granic uznania administracyjnego. Powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych zapadłe na tle spraw dotyczących zasiłku celowego specjalnego, organ zauważył, że szczególnie uzasadniony przypadek o którym mowa w art. 41 u.p.s., warunkujący przyznanie owego zasiłku, to taka sytuacja życiowa osoby lub rodziny, która ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy, pozwala stwierdzić, że aż tak drastyczne, tak dotkliwe w skutkach i tak daleko ingerujące w plany życiowe zdarzenia należą do zdarzeń codziennych ani nawet zdarzeń nadzwyczajnych. W takiej zaś sytuacji, w jego ocenie, J. P. się nie znajduje i zgłaszane potrzeby może zaspokoić we własnym zakresie w oparciu o uzyskiwany dochód. W związku zaś z przywołanym w odwołaniu argumentem o opłacaniu rachunku telefonicznego w wysokości [...] złotych (co miało jej zdaniem świadczyć o oszczędnym wykorzystywaniu telefonu), Kolegium zauważało, że tego rodzaju wysokość rachunku, wbrew twierdzeniom strony jest znaczna. Z doświadczenia życiowego bowiem wiadomo, że przeciętny rachunek za telefon stacjonarny wynosi ok. [...] zł miesięcznie, a za komórkowy [...]zł. Opisując stan faktyczny sprawy Kolegium wskazywało jednocześnie na uzyskany przez odwołującą się w lutym 2016 r. zasiłek celowy specjalny w kwocie [...] złotych oraz sprawowaną nad nią opieką syna. W tym stanie rzeczy decyzją z [...] sierpnia 2016 r. utrzymało decyzję organu pierwszej instancji w mocy. Na decyzję tę J.P. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Skarżąca nie zgadzała się z argumentacją organów, iż z własnych środków jest w stanie zabezpieczyć zgłaszane we wniosku potrzeby. Zwracał uwagę, że jej wydatki miesięczne na czynsz, leki, energię elektryczną i telefon wynoszą ok. [...] zł, a tym samym na żywność i środki czystości pozostaje jej kwota ok. [...] zł ([...] zł + [...] zł dodatku pielęgnacyjnego). Kwestionowała przy tym podaną przez organ informację, jakoby wskazywała, że wysokość opłacanych przez nią rachunków telefonicznych wynosi [...] złotych. Powoływała się nadto na bardzo trudne warunki mieszkaniowe. Zarzucała również Kolegium niewłaściwe oznaczenie daty złożenia wniosku o pomoc społeczną. W kwestionowanej decyzji podano bowiem, że złożony on został w dniu "[...] sierpnia 2016 r.". W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie i podtrzymało stanowisko wyrażone w treści zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: dokonując oceny legalności zaskarżonej decyzji, stwierdzić należy, że decyzja ta jak też poprzedzająca ją decyzja Prezydenta [...]nie naruszają prawa w stopniu uzasadniającym ich uchylenie. Materialnoprawną podstawą podjętych rozstrzygnięć o charakterze uznaniowym stanowiły przepisy ustawy dnia 12 marca 2004 r. - o pomocy społecznej (Dz.U. z 2015 r. poz. 163;) przywoływanej dalej jako: "u.p.s.", które regulują zasady i tryb udzielania świadczeń z pomocy społecznej. Ustawa ta przewiduje m.in. udzielanie pomocy społecznej w formie zasiłków celowych oraz zasiłków celowych specjalnych. Zasiłek celowy w myśl art. 39 ust. 1 i 2 powołanej ustawy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Przy czym jego przyznanie uzależnione jest od spełnienia kryterium dochodowego określonego w art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s., wynoszącego dla osoby samotnie gospodarującej – a taką jest skarżąca- 634,00 zł. W okolicznościach faktycznych rozpoznawanej sprawy poza sporem jest, że skarżąca uzyskuje dochód w wymiarze przekraczającym ww. kryterium. Łączny jej dochód netto wynosi bowiem [...] zł, a stanowią go renta i dodatek pielęgnacyjny. Powyższe znajduje potwierdzenie w znajdującej się w aktach decyzji ZUS z [...] marca 2016 r. o waloryzacji renty (k. 16 akt administracyjnych organu pierwszej instancji). Skoro zatem dochód uzyskiwany przez skarżącą przekracza kryterium dochodowe, o którym mowa w art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s., organy obu instancji zasadnie rozpoznały jej wniosek w oparciu o przepis art. 41 pkt 1 tej ustawy. W myśl tego przepisu, w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi. Wprawdzie użyty przez ustawodawcę w tym przepisie zwrot "szczególne przypadki" jest pojęciem nieostrym, jednakże w ocenie Sądu nie ulega wątpliwości, że rozumieć pod nim należy – jak trafnie wywiodło Kolegium - przypadki wyraźnie odbiegające od typowych sytuacji osób kwalifikujących się do otrzymania pomocy społecznej przy spełnieniu kryterium dochodowego. Będzie to zatem sytuacja życiowa osoby lub rodziny, która ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy, pozwala stwierdzić, że tak dotkliwe w skutkach lub tak daleko ingerujące w plany życiowe zdarzenia nie należą do zdarzeń codziennych. Zdarzenia takie wykraczają granicami przewidywalności poza wszelkie możliwości ludzkiej zapobiegliwości życiowej. Na gruncie ustalonego w sprawie stanu faktycznego z całą pewnością nie jest "szczególnym przypadkiem" obiektywnie niski (choć przekraczający kryterium ustawowe) dochód skarżącej powiązany z dysfunkcją w postaci niepełnosprawności i przewlekłej choroby, czy niezadowalające warunki mieszkaniowe – wynikające z standardu przydzielonego jej lokalu socjalnego. Okoliczności te wprawdzie wskazują na jej bardzo trudną sytuację życiową, której organy rozstrzygające sprawę ani Sąd nie kwestionują, jednakże nie można ich traktować jako "szczególne", a więc odbiegającą od typowych sytuacji w jakich na ogół znajdują się osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej. Tym bardziej jeśli się weźmie pod uwagę, że gros takich osób nie posiada jakichkolwiek dochodów (a są wśród nich także osoby bezdomne czy rodziny z dziećmi) i to ich potrzeby związane z zapewnieniem podstawowych potrzeb bytowych winny być zaspokajane w pierwszym rzędzie, co przy niedostatecznej ilości środków jakimi dysponują organy pomocy społecznej także nie zawsze jest możliwe. Skarżąca, będąc osobą przewlekle chorą ma także świadomość konieczności stałego ponoszenie wydatków na wykup leków, a zatem ich ponoszenie nie może być traktowane jako wywołane okolicznościami, przewidzianymi w hipotezie normy zawartej w art. 41 pkt 1 u.p.s. Podobnie nie można za wywołane takimi okolicznościami traktować wydatków mieszkaniowych (czynsz, energia elektryczna), których ponoszenie ma charakter stały i cykliczny. Nie bez wpływu dla oceny sytuacji skarżącej pozostaje wreszcie fakt, że ma ona zapewnioną całodzienną opiekę syna, który z tego tytułu otrzymuje zasiłek specjalny opiekuńczy i zabezpiecza część jej niezbędnych potrzeb bytowych, choćby w zakresie wyżywienia. W takiej zaś sytuacji zgodzić się przyjdzie z organami, że ma ona możliwość w oparciu o własne dochody zabezpieczenia środków niezbędnych do samodzielnego sfinansowania zgłaszanych potrzeb, a to uprawniało Prezydenta [...] do odmowy przyznania skarżącej oczekiwanej pomocy. Tym bardziej, że celem pomocy społecznej jest jedynie wspieranie osób i rodzin w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb, a nie wyręczanie ich w tym zakresie, czy też zapewnianie świadczeniobiorcy stałego źródła utrzymania, na poziomie i w wysokości przez niego oczekiwanej. Zwłaszcza wówczas, gdy osoba ta przekracza – jak ma to miejsce w rozpoznawanej sprawie - ustawowe kryterium dochodowe uprawniające do udzielenia pomocy. Tym samym rozstrzygnięcia organów obydwu instancji nie naruszają prawa i mieszczą się granicach uznania administracyjnego. Rację ma natomiast skarżąca wskazując na błędne oznaczenie przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze daty jej wniosku o przyznanie pomocy. W uzasadnieniu skarżonej decyzji podano bowiem datę "[...] sierpnia 2016 r.", podczas gdy wniosek ów opatrzony był w rzeczywistości datą "[...] kwietnia 2016 r." (k. 2 akt administracyjnych organu pierwszej instancji). Powyższe pozostaje jednak bez wpływu na wynik sprawy i stanowi oczywistą omyłkę pisarską powstałą w trakcie redagowania decyzji, która skorygowana może być w trybie art. 113 § 1 k.p.a. Nie ma ona natomiast racji, kwestionując prawdziwość zawartego w uzasadnieniu decyzji Kolegium stwierdzenia, iż wskazywała wysokość opłacanych rachunków telefonicznych na poziomie [...] zł. Tego rodzaju bowiem dane podała ona wprost na str. 3 swojego odwołania (k. 34 akt administracyjnych organu pierwszej instancji). Mając powyższe na względzie Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r., poz. 718), orzekł jak w sentencji wyroku.