II SA/Ke 801/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sylwester Miziołek (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Renata Detka, Sędzia WSA Dorota Pędziwilk-Moskal, Protokolant Starszy sekretarz sądowy Joanna Dziopa, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 grudnia 2016 r. przy udziale Prokuratora Prokuratury Okręgowej w Kielcach Reginy Górnisiewicz sprawy ze skargi [...] na decyzję Wojewody z dnia [...] w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego oddala skargę. Decyzją z dnia [...] Wojewoda utrzymał w mocy decyzję Wójta Gminy [...] z dnia 31.05.2016r. znak: Or.IV.EL.5343.P.1.2016 wydaną w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego. Powyższe rozstrzygnięcie zostało wydane w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych: Pismem z dnia 10.03.2016r. J. G. wniósł o wymeldowanie A. G. z pobytu stałego z lokalu położonego w miejscowości S., wskazując że osoba ta od ok. 12 lat nie zamieszkuje w tym miejscu. Po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego Wójt Gminy [...] uznał, że w niniejszej sprawie zostały spełnione ustawowe przesłanki warunkujące wymeldowanie i decyzją z dnia 31.05.2016r. orzekł o wymeldowaniu A. G. z pobytu stałego z lokalu w miejscowości S. – na podstawie art. 28 i art. 35 ust. 1 ustawy z dnia 24.09.2010r. o ewidencji ludności (Dz. U. z 2016r. poz. 722 ze zm.) Odwołanie od ww. rozstrzygnięcia wniósł A. G., wskazując że opuszczenie miejsca zameldowania na pobyt stały było wymuszone działaniami osób trzecich (brata i jego żony). Ponadto strona zarzuciła organowi I instancji, że nie uwzględnił jej pozwu o przywrócenie naruszonego posiadania, skierowanego do Sądu Rejonowego. Wojewoda, utrzymując w mocy zakwestionowane rozstrzygnięcie, podkreślił że w postępowaniu dowodowym ustalono ponad wszelką wątpliwość, że A. G. od wielu lat nie mieszka w miejscu zameldowania na pobyt stały. Fakt ten potwierdzają przede wszystkim zeznania sąsiadów - osób niespokrewnionych i niezainteresowanych rozstrzygnięciem sprawy. Jakkolwiek A. G. jest widywany w miejscowości S., to ma to związek z uprawą gruntów rolnych. Potwierdza to także wnioskodawca – J. G., który zeznał, że obecność odwołującego się ma związek z uprawą tamtejszych gruntów, a zamieszkuje on z żoną i dziećmi u teściowej – w miejscowości Z.. Ponadto sama strona w złożonym odwołaniu stwierdziła, że wymiana zamków i uniemożliwianie wejścia do domu i na posesję miało miejsce dopiero w lutym 2016r., wobec czego fakt złożenia wniosku o przywrócenie naruszonego posiadania pozostaje, zdaniem organu, bez wpływu na niniejsze rozstrzygnięcie. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach wniósł A. G., zarzucając decyzji organu odwoławczego naruszenie: 1. prawa materialnego tj. art. 35 ust. 1 ww. ustawy poprzez niewłaściwe zastosowanie tego przepisu i orzeczenie o wymeldowaniu w sytuacji, gdy nie zachodzą ustawowe przesłanki do jego wymeldowania – które to naruszenie przepisów prawa miało wpływ na treść decyzji; 2. przepisów postępowania tj. art. 7, art. 8, art. 15, art. 75 § 1, art 77 § 1, art 80 i art 81 w zw. z art. 136 i art. 138 § 1 K.p.a. poprzez nierozpoznanie istoty sprawy – co skutkowało naruszeniem zasady dwuinstancyjności postępowania administracyjnego i brakiem ustosunkowania się przez organ II instancji do zarzutów podniesionych w odwołaniu, a tym samym dokonaniem pobieżnej i dowolnej oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego i brakiem wyjaśnienia, czy organ I instancji dokonał prawidłowych ustaleń faktycznych w przedmiotowej sprawie, sprowadzających się do tego, czy A. G. w sposób dobrowolny i trwały opuścił swoje miejsce zamieszkania. W uzasadnieniu ostatniego z ww. zarzutów skarżący wskazał, że opisane naruszenie przepisów postępowania miało wpływ na treść wydanej decyzji, gdyż nie wyjaśniono wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności, dokonano błędnych ustaleń faktycznych w niniejszej sprawie, przyjmując że przesłanka dobrowolności i trwałości opuszczenia miejsca pobytu przez A. G. nastąpiła co najmniej 10 lat temu – w sytuacji gdy organ I instancji zaniechał zbadania w sposób dokładny tejże przesłanki wymeldowania, czego również organ II instancji nie wziął pod uwagę przy rozpoznaniu odwołania, naruszając zasadę dwuinstancyjności postępowania administracyjnego. Skarżący podkreślił, że nieruchomości nie opuścił w sposób dobrowolny i trwały, a wniesienie powództwa o ochronę naruszonego posiadania (sprawa przed Sądem Rejonowym) świadczy o tym, że nie pogodził się z zaistniałą sytuacją. Ponadto uprzednio strona miał swobodny dostęp do kluczy do nieruchomości, lecz po zmianie zamków stało się to niemożliwe – co zostało zgłoszone na Policji oraz w pismach skierowanych do organu I instancji. Skarżący wyjaśnił, że od urodzenia od 1959r. mieszkał i był zameldowany w budynku w S. – gdzie mieszkał na I piętrze, a od kilkunastu lat w domu tym czynił liczne nakłady, wymienił okna, drzwi oraz wykonał remont w zajmowanych przez siebie pomieszczeniach. W dniu 24.02.2016r szwagierka pod nieobecność skarżącego spakowała jego rzeczy osobiste i wyniosła na piętro. Następnie J. G. i jego żona wymienili zamki, pozamykali na kłódkę bramę wjazdową i uniemożliwili A. G. wejście do domu i na podwórko. W konsekwencji nie zobiektywizował się zamiar skarżącego co do zerwania wszelkich więzów z jego dotychczasowym miejscem pobytu stałego – czego organy nie wzięły pod uwagę. Ponadto nie ustosunkowano się do wniosku skarżącego o przeprowadzenie w trybie art. 136 K.p.a. dowodu z dokumentacji fotograficznej przedstawiającej pozamykane drzwi i bramę zamkniętą na kłódkę. Mając na uwadze powyższe skarżący wniósł o: 1. zmianę zaskarżonej decyzji poprzez odmówienie jego wymeldowania, 2. ewentualnie o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji organu II instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia temu organowi, 3. uchylenie w całości decyzji organu II instancji jak i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. W dniu 12.12.2016r. skarżący złożył pismo procesowe, w którym zakwestionował stanowisko organu, że od 10 lat nie mieszka w miejscowości S., podkreślając że mieszkał tam od urodzenia do lutego 2016r. i nigdy nie miał innego meldunku, ani stałego ani czasowego. Pod tym adresem była zameldowana również matka skarżącego oraz jego brat. Tym samym nie polega na prawdzie twierdzenie, że od przeszło 10 lat strona nie mieszka pod adresem S. i nikt tam nie mieszka oraz że jest to stara obora. Dom mieszkalny wybudowany w latach 80 - tych ub. wieku zawsze miał nr 64, nigdy nie był to nr 64a. Dopiero na początku 2016r. J. G., chcąc wyrzucić skarżącego z domu i wymeldować wbrew prawu, dokonał wymiany zamków w drzwiach wejściowych i zmiany numeracji budynków przenosząc tabliczkę z numerem [...] na budynek stanowiący obecnie oborę, a na budynku mieszkalnym umieszczając nr [...]a. Zdaniem skarżącego zeznania świadków są dość lakoniczne, schematyczne, nie wyjaśniają istoty sprawy, bowiem żaden ze świadków nie był w stanie stwierdzić, czy mieszka w Z.. Ponadto z relacji niektórych świadków wynika, że zeznania nie odzwierciedlają dokładnie tego co zeznali, a niektórzy twierdzą, iż zeznania te były wcześniej spisane i podane im do podpisania, przy czym sołtys wsi Z. potwierdził, że widuje stronę sporadycznie. Ponadto w sprawie sądowej o eksmisję J. G. zeznał, że skarżący zostawił swoje rzeczy osobiste w S. i posiada klucz do swojego pokoju – co pozostaje w rażącej sprzeczności z jego twierdzeniami zawartymi we wniosku o wymeldowanie, gdyż w jednym postępowaniu żąda usunięcia strony wraz z jej rzeczami osobistymi z ww. domu, a w innym postępowaniu twierdzi, że brat zabrał swoje rzeczy dobrowolnie, składając wniosek o jego wymeldowanie. Mając na uwadze powyższe A. G. wniósł o: 1. zwrócenie się do Urzędu Gminy o nadesłanie informacji, pod jakim adresem w S. zameldowany jest J. G. oraz czy nastąpiła zmiana jego meldunku, a jeśli tak, to kiedy to było i jaki był poprzedni adres jego zameldowania na pobyt stały oraz dopuszczenie dowodu z tej dokumentacji na okoliczność ustalenia, czy nastąpiła zmiana numeracji w oznaczeniu budynków, okresu w jakim ona nastąpiła i ustalenia numeru budynku mieszkalnego oraz rzeczywistego adresu pod jakim zamieszkiwał A. G., a także czasookresu tego zameldowania; 2. dopuszczenie dowodu z dokumentu dowodu osobistego matki skarżącego A. G. na okoliczność ustalenia czasookresu zamieszkiwania oraz zameldowania A. G. w S. , a także ustalenia numeru budynku mieszkalnego; 3. zwrócenie się do Sądu Rejonowego o nadesłanie akt sprawy I C 489/16 o eksmisję i dopuszczenie dowodu z akt tej sprawy – na okoliczność pozostawienia jego rzeczy w budynku w S. i braku przesłanek do wymeldowania z miejsca pobytu stałego. Na rozprawie sądowej w dniu 21.12.2016r. A. G. poparł skargę, jak również wnioski dowodowe zawarte w piśmie z dnia 12.12.2016r. i oświadczył, że ma dzieci w wieku szkolnym i nie jest w separacji z żoną. Od 1996r. żona z dziećmi mieszka u teściów, a on u swojej matki w miejscowości S. Obecny na rozprawie Prokurator Prokuratury Okręgowej w Kielcach, który zgłosił swój udział w postępowaniu, wniósł o oddalenie wniosku dowodowego i skargi. Postanowieniem wydanym na rozprawie tut. Sąd oddalił wniosek dowodowy zawarty w piśmie procesowym z dnia 12.12.2016r. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna, albowiem zaskarżona decyzja odpowiada prawu. Zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30.08.2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016r. poz. 718 ze zm.), zwanej dalej ustawą P.p.s.a., wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy P.p.s.a.). W związku z tym, że skarżący wnosił o przeprowadzenie przez Sąd szeregu wyszczególnionych powyżej dowodów należy wyjaśnić, że zgodnie z art. 133 § 1 p.p.s.a. Sąd wydaje wyrok po zamknięciu rozprawy na podstawie akt sprawy. Podstawą orzekania przez sąd administracyjny jest zatem materiał dowodowy zgromadzony w sprawie w toku postępowania administracyjnego prowadzonego przez właściwe organy w danej sprawie. Na podstawie art. 106 § 3 ustawy P.p.s.a. w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym dopuszczalne jest przeprowadzenie uzupełniającego dowodu z dokumentów, ale tylko w sytuacji, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania sądowego. Z cyt. regulacji wynika, że dopuszczenie dowodu z dokumentu jest jedynie uprawnieniem, a nie obowiązkiem sądu. Przepis ten nie jest również instrumentem służącym do zwalczenia ustaleń faktycznych, z którymi strona skarżąca się nie zgadza (por. wyrok NSA z dnia 20.01.2010r. o sygn. akt II FSK 1306/08, LEX 558886). W postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie dokonuje się bowiem ponownego ustalenia stanu faktycznego sprawy administracyjnej, lecz jedynie ocenia, czy organy administracji publicznej ustaliły ten stan zgodnie z regułami obowiązującymi w postępowaniu administracyjnym i następnie, czy prawidłowo zastosowały przepisy prawa materialnego odpowiadające poczynionym ustaleniom. Sąd administracyjny jest więc sądem kasacyjnym, orzekającym o zgodności albo niezgodności z prawem aktu lub czynności organu administracji. W konsekwencji brak było podstaw do dopuszczenia dowodów wnioskowanych przez A. G. Dokonując oceny zaskarżonej decyzji – wydanej w przedmiocie wymeldowania A. G. z pobytu stałego – w ramach tak zakreślonej kognicji, Wojewódzki Sąd Administracyjny nie dopatrzył się naruszeń przepisów prawa materialnego, czy też postępowania, skutkujących koniecznością uchylenia lub stwierdzenia nieważności przedmiotowego rozstrzygnięcia. Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięć organów obu instancji był przepis art. 35 ustawy z 24.09.2010r. o ewidencji ludności (Dz. U. z 2016r. poz. 722 ze zm.), zwanej dalej ustawą, zgodnie z którym organ gminy, o którym mowa w art. 28 ust. 1, wydaje z urzędu lub na wniosek właściciela lub podmiotu wskazanych w art. 28 ust. 2, decyzję w sprawie wymeldowania obywatela polskiego, który opuścił miejsce pobytu stałego albo opuścił miejsce pobytu czasowego przed upływem deklarowanego okresu pobytu i nie dopełnił obowiązku wymeldowania się. Przy ustalaniu przesłanek wymienionych w tym przepisie należy mieć na uwadze, że tak zameldowanie jak i wymeldowanie z miejsca stałego pobytu ma charakter wyłącznie ewidencyjny i rejestrowy. Tym samym nie rodzi ono ani też nie niweczy żadnych praw rzeczowych bądź obligacyjnych do określonego lokalu. Realizacji tych ostatnich praw można natomiast dochodzić na drodze postępowania cywilnego przed sądem powszechnym. Jeżeli natomiast dana osoba opuszcza miejsce pobytu stałego lub czasowego i nie dopełnia obowiązku wymeldowania się, decyzję w tej sprawie musi podjąć właściwy organ gminy. W zaskarżonej decyzji Wojewoda uwzględnił zaprezentowaną powyżej wykładnię przepisów ustawy o ewidencji ludności, prawidłowo stosując do ustalonego w sprawie stanu faktycznego art. 35 ustawy i przyjmując, że skarżący opuścił miejsce stałego pobytu w rozumieniu wyżej cytowanego przepisu. Wyjaśnienia wymaga, że istotą postępowania ewidencyjnego jest rozstrzygnięcie o tym, czy dana osoba przebywa, czy nie przebywa w lokalu, w którym jest zameldowana. Zasadnicze znaczenie ma więc ustalenie przez organ administracji publicznej, że osoba ta faktycznie opuściła bez wymeldowania się dotychczasowe miejsce pobytu stałego. W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że z opuszczeniem lokalu w myśl omawianej regulacji mamy do czynienia, gdy opuszczenie to ma charakter trwały i dobrowolny O opuszczeniu lokalu może być mowa dopiero wtedy, gdy całokształt zachowań zameldowanego będzie wskazywał na to, że lokal, w którym był na stałe zameldowany, przestał być miejscem koncentracji jego interesów życiowych (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 13.10.2016r. o sygn. akt III SA/Gd 178/16, LEX nr 2154539). W konsekwencji – jak zgodnie podkreśla się w judukaturze – o takim opuszczeniu można co do zasady mówić wówczas, gdy osoba trwale zerwała więź z dotychczasowym miejscem zamieszkania, koncentrując swoje centrum życiowe w innym miejscu Analizując zebrany w sprawie materiał dowodowy nie budzi wątpliwości Sądu, że taka właśnie sytuacja zaistniała w niniejszej sprawie. W tym zakresie, wbrew zarzutom skarżącego, w toku postępowania administracyjnego podjęto wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia niniejszej sprawy (art. 7 K.p.a.), zbierając i rozpatrując w sposób wyczerpujący cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 K.p.a.) – przy jednoczesnym zachowaniu reguł oceny materiału dowodowego wskazanych w art. 80 K.p.a. Brak zarazem podstaw by uznać – jak chce tego strona skarżąca – że postępowanie w niniejszej sprawie było prowadzone z naruszeniem zasad pogłębiania zaufania obywateli (art. 8 K.p.a.), bądź dwuinstancyjności (art. 15 K.p.a.). Niezasadne są także zarzuty dotyczące braku przeprowadzenia uzupełniającego postępowania dowodowego, czy uchybienia art. 75 § 1 K.p.a., zgodnie z którym jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. W tym miejscu należy odwołać się do wyjaśnień skarżącego, złożonych przez organem I instancji w dniu 1.04.2016r., w których wyjaśnił, że "zamieszkuje pod dwoma adresami (trochę tu, trochę tam) po adresem S. i pod adresem Z.. W Z. przebywa z uwagi na moje małoletnie dzieci i małżonkę". Jednocześnie A. G. sprecyzował, że "w gospodarstwie mojego brata J. G., a wcześniej naszych rodziców ciągle pracowałem i pomagałem przy każdorazowych pracach polowych, czy domowych, byłem przy każdym zakupie czy sprzedaży płodów rolnych, czy maszyn". Dalej skarżący oświadczył, że w 2013 i 2014r. "praktycznie ciągle razem z siostrą przebywaliśmy w S. ze względu na chorobą naszej matki. Po pogrzebie naszej matki w sierpniu brat J. rozchorował się i w miesiącach: listopad, grudzień 2014r. przebywał w szpitalu, gdzie również ciągle przebywaliśmy w S. W 2015r. brat J. prosił nas o pomoc w prowadzeniu mu gospodarstwa i innej pomocy ze względu na swoje zdrowie. Taką pomoc otrzymał do końca 2015r." Następnie A. G. wyjaśnił, że od lutego 2016r. "za każdym razem byliśmy (razem z siostrą) pilnowani jak żeśmy przyjeżdżali, mimo że nigdy nie byliśmy sami – zawsze byliśmy w towarzystwie brata i jego przyjaciółki". Zestawiając powyższe z pozostałym materiałem dowodowym należy podzielić stanowisko organów obu instancji o tym, że A. G. od wielu lat nie mieszka w miejscu zameldowania na pobyt stały. Mianowicie, jak wynika ze zgodnych zeznań świadków [...] (sołtys wsi Z.) – pouczonych o odpowiedzialności z art. 233 Kodeksu karnego – A. G. nie mieszka w miejscowości S., lecz w Z., a do S. przyjeżdża pracować we wspólnym z bratem gospodarstwie rolnym. Zaznaczyć trzeba, że wszystkie ww. osoby (poza [...]) mieszkają w miejscowości S. – a więc dysponują stosowną wiedzą istotną dla rozstrzygnięcia sprawy. Nie są przy tym zainteresowane rozstrzygnięciem niniejszej sprawy. Zeznania te potwierdzają stanowisko wnioskodawcy J. G. o tym, że jego brat zamieszkuje z żoną i dziećmi u teściowej w miejscowości Z. oraz korespondują z przedstawionymi wyżej wyjaśnieniami skarżącego. W konsekwencji organy prawidłowo uznały zeznania świadków za wiarygodne, opierając na nich wydane decyzje. Brak było zarazem podstaw do przeprowadzania uzupełniającego postępowania dowodowego w trybie art. 136 K.p.a., gdyż materiały zebrane w aktach administracyjnych były wystarczające do wydania zaskarżonego rozstrzygnięcia. Odnosząc się do zarzutu, że sołtys wsi Z. zeznał, że widuje skarżącego jedynie sporadycznie, wskazać trzeba, że świadek wyjaśnił to odległością pomiędzy ich miejscami zamieszkania – co jest, zdaniem Sądu, w zupełności wystarczające dla uzasadnienia takiego twierdzenia. Jednocześnie [...] zeznał, że A. G. "mieszka w domu swojej teściowej wraz z żoną i trójką dzieci (...) posiada gospodarstwo rolne w miejscowości S. i jeździ tam ciągnikiem". W kontekście powyższego nie mogły odnieść skutku twierdzenia skarżącego o tym, że do lutego 2016r. mieszkał w lokalu położonym w miejscowości S.. Niezasadne są także zarzuty A. G., kwestionującego dobrowolność opuszczenia przedmiotowego lokalu – wobec wymiany przez jego brata – w lutym 2016r. – zamków i uniemożliwianie wejścia do domu oraz dotyczące zgłoszenia tego incydentu na Policję, jak również wniesienia powództwa o ochronę naruszonego posiadania (sprawa przed Sądem Rejonowym). Zdarzenia te miały bowiem miejsce już wiele lat po opuszczeniu przez stronę dotychczasowego miejsca zameldowania i założenia przez nią centrum spraw życiowych wraz z żoną oraz z dziećmi w miejscowości Z.. Tym samym są one niemiarodajne dla ustalenia zasadności przesłanek wymeldowania skarżącego. Jednocześnie – w świetle obowiązujących przepisów – nie sposób zaakceptować stanowiska skarżącego, że posiada dwa adresy. Należy jednocześnie podkreślić, że dalsze utrzymywanie zameldowania strony pod ww. adresem prowadziłoby do fikcji meldunkowej, naruszającej sens i wiarygodność ewidencji ludności – wobec czego organy obu instancji były zobowiązane do wydania decyzji o wymeldowaniu. Co się zaś tyczy powoływanych przez skarżącego czynności zajmowania się gospodarstwem rolnym, opieki nad chorą matką, czy też pomocy udzielanej bratu to okoliczności te – w świetle zamieszkiwania przez stronę z żoną i dziećmi w Z. – nie mogą być równoznaczne z koncentrację życiowych spraw w lokalu położonym w miejscowości S. Mając na uwadze, że organy prawidłowo ustaliły stan faktyczny, a następnie w sposób niewadliwy dokonały jego subsumpcji do ustalonych w ustawie przesłanek wymeldowania z pobytu stałego, brak jest podstaw by przyjąć, że proces decyzyjny stosowania tych regulacji przebiegł nieprawidłowo i zarazem, aby wieńcząca go zaskarżona decyzja była wadliwa. Skoro zatem podniesione w skardze zarzuty nie mogły odnieść zamierzonego skutku, a jednocześnie brak jest okoliczności, które z urzędu należałoby wziąć pod uwagę, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach orzekł jak w sentencji wyroku na podstawie art. 151 ustawy p.p.s.a.