I OSK 2271/17

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Marek Stojanowski Sędziowie: Sędzia NSA Jolanta Rudnicka Sędzia del. NSA Grzegorz Jankowski (spr.) po rozpoznaniu w dniu 25 stycznia 2018 roku na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej J.F. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 30 czerwca 2017 r., sygn. akt II SA/Wa 1756/16 w sprawie ze skargi J.F. na decyzję Prezesa [...] z dnia [...] sierpnia 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do emerytury rolniczej w drodze wyjątku oddala skargę kasacyjną Wyrokiem z dnia 30 czerwca 2017 r. sygn. akt II SA/Wa 1756/16 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę J.F. na decyzję Prezesa [...] z dnia [...] sierpnia 2016 r. nr: [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do emerytury rolniczej w drodze wyjątku. Wyrok został wydany w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy. Prezes [...] działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 127 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016 r., poz. 23) i art. 55 ust. 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2016 r., poz. 277) - dalej jako "ustawa", decyzją z dnia [...] sierpnia 2016 r. utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] kwietnia 2015 r. nr [...] o odmowie przyznania J.F. prawa do emerytury rolniczej. W decyzji wskazano, że decyzją z dnia [...] stycznia 2001 r. Prezes [...] przyznał J.F. prawo do renty rolniczej z tytułu niezdolności do pracy. Decyzją z dnia [...] października 2005 r. strona uzyskała również prawo do rolniczej renty rodzinnej po zmarłym mężu. Wypłata renty rodzinnej w myśl art. 33 ust. 1 ustawy została zawieszona, a kontynuowano wypłatę renty rolniczej z tytułu niezdolności do pracy, jako świadczenia korzystniejszego. Pismem z dnia [...] stycznia 2015 r. Oddział Regionalny [...] w P. poinformował, że strona nie spełnia warunków do przyznania prawa do emerytury rolniczej, bowiem nie podlegała ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu przez wymagany okres, wynoszący co najmniej 25 lat. Udokumentowany okres tego ubezpieczenia wynosił 24 lata i 1 miesiąc, tj. od 1 marca 1977 r. do 31 marca 2001 r. W dniu [...] stycznia 2015 r. Prezes [...] uzyskał informację z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w P. (pismo z dnia [...] stycznia 2015 r.), z którego wynikało, że ZUS przyznał stronie prawo do emerytury pracowniczej na mocy art. 24 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych i świadczenie to zostało zawieszone z powodu pobierania renty rolniczej z [...], która była świadczeniem korzystniejszym. W dniu [...] lutego 2015 r. do Prezesa [...] wpłynął wniosek, w którym J.F. zwróciła się o przyznanie prawa do emerytury rolniczej w drodze wyjątku. W oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, uwzględniając fakt, iż strona ma przyznane prawo do świadczeń ustawowych z KRUS i ZUS oraz otrzymuje rentę rolniczą i tym samym nie jest pozbawiona niezbędnych środków utrzymania, Prezes [...] decyzją z dnia [...] kwietnia 2015 r. odmówił prawa do emerytury rolniczej w drodze wyjątku. J.F. złożyła wniosek z dnia [...] maja 2015 r. o ponowne rozpatrzenie sprawy. We wniosku strona powołała się na art. 20 ust. 1 pkt 3 i ust. 2 ustawy i podkreśliła, że ma przyznane prawo do emerytury pracowniczej i w związku z tym spełnia kryterium pozwalające przyznać prawo do emerytury rolniczej. J.F. stwierdziła, iż uzyskiwana kwota renty rolniczej z tytułu niezdolności do pracy powinna być zwiększona o kwotę składek z tytułu zatrudnienia w fabryce narzędzi chirurgicznych [...][...]. Ponadto okres pobierania świadczenia rentowego powinien być zaliczany do wymaganego okresu podlegania ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu, od którego ustala się prawo do emerytury rolniczej. Podała, że łączny okres opłacania składek emerytalno-rentowych wynosi 42 lata, zaś zmarły w wieku [...] lat małżonek podlegał ubezpieczeniu przez 28 lat. Prezes [...] uzasadnił w decyzji z dnia [...] sierpnia 2016 r., że wśród okresów zaliczanych do rolniczego ubezpieczenia emerytalno-rentowego nie ma okresów pobierania renty rolniczej. Ponadto z art. 20 ust. 3 ustawy wynika, że ustępu 1 pkt 3 nie stosuje się do osób urodzonych po dniu 31 grudnia 1948 r. (tak jak strona). Osoba urodzona po dniu 31 grudnia 1948 r., mająca ukończony wiek emerytalny, uzyska prawo do emerytury rolniczej, jeżeli będzie legitymowała się okresem 25 lat podlegania wyłącznie ubezpieczeniu społecznemu rolników. Przy ustalaniu prawa do emerytury rolniczej nie uwzględnia się okresów podlegania innemu ubezpieczeniu społecznemu, np. w ZUS, ani też okresów pobierania renty rolniczej. Na prawo do emerytury rolniczej nie ma wpływu również długość okresu ubezpieczenia małżonka osoby wnioskującej. Natomiast wysokość rolniczych świadczeń emerytalno-rentowych nie zależy od wysokości opłaconych składek na ubezpieczenie społeczne w ZUS, ale od długości okresów podlegania temu ubezpieczeniu. Aktualnie strona pobiera świadczenie ustawowe, którym jest renta rolnicza z tytułu niezdolności do pracy w kwocie [...] zł brutto miesięcznie ([...] zł netto). Nadto organ stwierdził, że J.F. mieszka razem z synem i synową oraz dwoma wnukami w domu jednorodzinnym, zajmując dolną część budynku. Syn i synowa są zatrudnieni i uzyskują własne dochody. Aktem notarialnym z dnia [...] czerwca 2008 r. strona przekazała gospodarstwo rolne wraz z nieruchomościami rolnymi i maszynami rolniczymi synowi, który za darowiznę zobowiązał się zapewnić opiekę i pomoc. Organ zaznaczył, że do protokołu z wizytacji strona załączyła faktury za drewno, usługi telekomunikacyjne, wodę, ścieki, energię i leki. Zdaniem organu syn strony również powinien partycypować w kosztach utrzymania domu, w którym zamieszkuje wraz z rodziną. Prezes [...] zauważył, że świadczenie w drodze wyjątku może otrzymać tylko taka osoba, która nie otrzymała prawa do innego ustawowego świadczenia emerytalno-rentowego (z ZUS, KRUS lub innego organu rentowego), bowiem świadczenie wyjątkowe nie może być uzupełnieniem świadczenia ustawowego. Biorąc pod uwagę sytuację materialną J.F. , organ wskazał, że trudna sytuacja życiowa i materialna nie stanowi wystarczającej przesłanki do przyznania świadczenia w drodze wyjątku, gdyż renty (emerytury) przyznane w drodze wyjątku nie są świadczeniami socjalnymi i nie zależą wyłącznie od potrzeb osoby ubiegającej się o świadczenie, nawet jeśli te potrzeby są uzasadnione. Na powyższą decyzję J.F. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W skardze zarzucono naruszenie art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej poprzez nieuwzględnienie przy ustalaniu prawa do emerytury rolniczej okresów podlegania pracowniczemu ubezpieczeniu społecznemu. Skarżąca wskazała, iż stosownie do art. 10 ust. 1 pkt 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych przy ustalaniu prawa do emerytury pracowniczej oraz przy obliczaniu jej wysokości uwzględnia się okresy ubezpieczenia społecznego rolników, za które opłacono przewidziane w przepisach odrębnych składki, jeżeli okresy składkowe są krótsze od okresu wymaganego do przyznania emerytury, w zakresie niezbędnym do uzupełnienia tego okresu. Natomiast zgodnie z art. 20 ust. 1 pkt 3 ustawy – osobom urodzonym po 31 grudnia 1948 r. do okresów wymaganych do emerytury rolniczej nie wlicza się okresów podlegania pracowniczemu ubezpieczeniu społecznemu, to znaczy ubezpieczeniu w systemie powszechnym. Wobec tej sprzeczności skarżąca wnosi o przedstawienie Trybunałowi Konstytucyjnemu sygnalizowanej sprzeczności pomiędzy art. 20 ust. 3 ustawy a art. 10 ust. 1 pkt 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych celem rozstrzygnięcia, czy owa sprzeczność nie stanowi naruszenia zasady równego traktowania z art. 32 ust. 1 Konstytucji oraz zakazu dyskryminacji z jakiejkolwiek przyczyny, zapisanego w art. 14 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności. W wyroku oddalającym skargę J.F. Sąd pierwszej instancji wskazał, że stosownie do art. 55 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników (ustawa) Prezes [...] może przyznać emeryturę, rentę rolniczą z tytułu niezdolności do pracy, lub rentę rodzinną rolnikowi lub domownikowi lub członkom rodziny zmarłego rolnika, lub domownika, pomimo niespełnienia, wskutek szczególnych okoliczności, warunków określonych w ustawie, jeżeli zainteresowana osoba nie ma niezbędnych środków utrzymania i nie może ich uzyskać ze względu na wiek lub stan zdrowia. W niniejszej sprawie bezsporne jest, iż decyzją Prezesa [...] skarżącej została przyznana renta rolnicza w trybie zwykłym, a następnie w dniu [...] października 2005 r. prawo do rolniczej renty rodzinnej po zmarłym mężu J.F. Ponadto skarżąca nabyła prawo do emerytury pracowniczej, na podstawie art. 24 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Wyklucza to zatem zastosowanie art. 55 ust. 1 ustawy, bowiem przepisy te pozwalają jedynie na przyznanie emerytury rolniczej w drodze wyjątku, czyli w przypadku niespełnienia warunków do uzyskania świadczenia w trybie zwykłym. Organ prawidłowo odmówił więc uwzględnienia wniosku skarżącej, gdyż w jej przypadku tryb art. 55 ustawy nie ma zastosowania. Podnoszony przez skarżącą zarzut naruszenia przez organ art. 20 ustawy Sąd pierwszej instancji uznał za nieuzasadniony. Przepis ten stanowi, iż do okresów ubezpieczenia wymaganych zgodnie z art. 19 ust. 1 pkt 2, ust. 2 pkt 2 i ust. 3, zalicza się okresy: 1) podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników indywidualnych i członków ich rodzin w latach 1983-1990, 2) prowadzenia gospodarstwa rolnego lub pracy w gospodarstwie rolnym, po ukończeniu 16. roku życia, przed dniem 1 stycznia 1983 r., 3) od których zależy prawo do emerytury zgodnie z przepisami emerytalnymi (§ 1). Okresów natomiast, o których mowa powyżej, nie zalicza się do okresów ubezpieczenia, jeżeli zostały one zaliczone do okresów, od których zależy prawo do emerytury lub renty na podstawie odrębnych przepisów (§ 2). Przepisu ust. 1 pkt 3 nie stosuje się do osób urodzonych po dniu 31 grudnia 1948 r. (§ 3). W ocenie Sądu nie może być mowy o naruszeniu ww. przepisu w niniejszej sprawie, gdyż nie był on podstawą wydania zaskarżonych decyzji. Organ rozpoznawał wniosek o emeryturę rolniczą w trybie szczególnym, nie zaś w trybie zwykłym i dlatego swoje rozstrzygnięcie oparł na podstawie art. 55 ustawy. J.F. reprezentowana przez pełnomocnika, wniosła skargę kasacyjną od powyższego wyroku, wskazując jako podstawę kasacyjną naruszenie prawa materialnego w postaci błędnej wykładni art. 20 ust 3 ustawy w związku z art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 55 ust. 1 ustawy poprzez niewłaściwe zastosowanie, z powodu błędnej wykładni, tego przepisu. Jednocześnie skarżąca wniosła o: 1) uchylenie zaskarżonego wyroku w całości celem ponownego rozpoznania sprawy przez Wojewódzki Sąd Administracyjny i o nakazanie Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu, aby ten - na podstawie art. 188 pkt 1 oraz art. 188 pkt 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej i art. 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2016 r., poz. 2072), ponownie rozpoznając sprawę, przedstawił Trybunałowi Konstytucyjnemu, wniosek o wydanie rozstrzygnięcia w przedmiocie zgodności art. 20 ust. 1 pkt 3 i art. 20 ust. 3 ustawy z zasadą równego traktowania z art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz zakazu dyskryminacji z jakiejkolwiek przyczyny, zapisanego w artykule 14 ratyfikowanej przez Polskę Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności, a w razie, gdyby Trybunał Konstytucyjny orzekł o sprzeczności lub o niezgodności wyżej wymienionych przepisów ustawy z powołanymi przepisami Konstytucji lub powołanymi przepisami umowy międzynarodowej, wnosi o uchylenie zaskarżonej decyzji Prezesa [...] z dnia [...] sierpnia 2016 r. w celu przyznania jej prawa do emerytury rolniczej. 2) na wypadek, gdyby Naczelny Sąd Administracyjny nie podzielił argumentacji z punktu 1, o zmianę zaskarżonego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego i uwzględnienie skargi z dnia [...] września 2016 r. 3) Ponadto o przyznanie od organu rentowego zwrotu kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. Naczelny Sąd Administracyjny z w a ż y ł, co następuje: Skarga kasacyjna podlega oddaleniu, albowiem nie zawiera usprawiedliwionych podstaw. Stosownie do art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (dalej: P.p.s.a.), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę wyłącznie nieważność postępowania, której przesłanki określone zostały w § 2 wymienionego przepisu. Wobec niestwierdzenia przyczyn nieważności skargę kasacyjną należało rozpoznać w granicach przytoczonych w niej podstaw. Autor skargi kasacyjnej zarzucił wyrokowi WSA w Warszawie naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 20 ust. 3 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników w związku z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP oraz art. 55 ust. 1 tej ustawy poprzez niewłaściwe zastosowanie z powodu błędnej wykładni. Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela zarzutu naruszenia prawa materialnego przez WSA w Warszawie. Emerytura rolnicza przyznawana w drodze wyjątku w oparciu o art. 55 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników jest świadczeniem o charakterze szczególnym, pozwalającym na uzyskanie świadczenia odpowiadającego świadczeniu ubezpieczeniowemu przez osoby, które nie spełniają warunków do uzyskania świadczeń w trybie zwykłym. Decyzja w tym przedmiocie ma charakter uznaniowy i zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego Sąd pierwszej instancji dokonał prawidłowej kontroli rozstrzygnięć administracyjnych i słusznie uznał, że brak było podstaw, aby zastosować rozwiązanie przyjęte w art. 55 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. Jak wynika ze wspomnianego wyżej art. 55 ust. 1 granice uznania wyznaczają określone przesłanki warunkujące możliwość przyznania emerytury rolniczej, renty rolniczej, renty rolniczej z tytułu niezdolności do pracy, lub renty rodzinnej: 1) świadczenia te mogą być przyznane rolnikowi lub domownikowi albo członkom rodziny zmarłego rolnika czy domownika, 2) niespełnienie wymagań dających prawo do zwykłego świadczenia musi być spowodowane szczególnymi okolicznościami, 3) osoba ta nie ma niezbędnych warunków utrzymania oraz nie może ich uzyskać ze względu na wiek i stan zdrowia. Wszystkie wskazane tu wymogi muszą zachodzić łącznie. Niespełnienie nawet jednego z tych warunków wyklucza dopuszczalność pozytywnego rozpatrzenia żądania. Jak ustalił WSA w Warszawie decyzją Prezesa [...], skarżącej została przyznana renta rolnicza w trybie zwykłym, a następnie prawo do rolniczej renty rodzinnej po zmarłym mężu. Nadto skarżąca nabyła prawo do emerytury pracowniczej, na podstawie art. 24 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Trafnie uznał więc Sąd pierwszej instancji, że taki stan faktyczny wyklucza zastosowanie art. 55 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, gdyż przepisy te pozwalają na przyznanie emerytury rolniczej w drodze wyjątku, czyli w przypadku niespełnienia warunków do uzyskania świadczenia w trybie zwykłym. W przedmiotowym przypadku art. 55 ust. 1 nie mógł mieć zastosowania. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego nie doszło też do naruszenia art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Art. 32 ust. 1 Konstytucji RP stanowi, że wszyscy są wobec prawa równi. Wszyscy mają prawo do równego traktowania przez władze publiczne. Autor skargi kasacyjnej nie przedstawił szczegółowego uzasadnienia, na czym polegała błędna wykładnia wspomnianego przepisu. Trybunał Konstytucyjny określił istotę zasady równości jako powinność władz publicznych aby "wszystkie podmioty prawa charakteryzujące się daną cechą istotną (relewantną) w równym stopniu, były traktowane równo", czyli bez zróżnicowań dyskryminujących jak i faworyzujących. Przyznanie w tym przypadku emerytury rolniczej w drodze wyjątku byłoby bez wątpienia nieuprawnionym faworyzowaniem osoby, która nie spełnia kryteriów wynikających z ustawy. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego WSA w Warszawie prawidłowo uznał, że organy administracji nie dopuściły się żadnej dyskryminacji w tej sprawie. Naczelny Sąd Administracyjny nie widzi też podstaw do tego, aby zwracać się do Trybunału Konstytucyjnego z wnioskiem o rozstrzygnięcie, czy art. 20 ust. 1 pkt 3 i art. 20 ust. 3 ustawy o ubezpieczeniach społecznych rolników są zgodne z zasadą równego traktowania z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP oraz art. 14 ratyfikowanej przez Polskę Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności, gdyż przedstawione zagadnienie nie ma wpływu na rozstrzygnięcie, które zapadło w niniejszej sprawie. Wobec niespełnienia warunków wynikających z art. 55 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniach społecznych rolników stanowisko organów było prawidłowe, co słusznie dostrzegł WSA w Warszawie. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 P.p.s.a oddalił skargę kasacyjną.