II OZ 770/17

Dnia 1 sierpnia 2017 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Robert Sawuła po rozpoznaniu w dniu 1 sierpnia 2017 roku na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia B. D. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 29 maja 2017 r., sygn. akt II SA/Go 858/16 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi B. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Zielonej Górze z dnia [...] lutego 2016 r., nr [...] w przedmiocie odmowy ustalenia środowiskowych uwarunkowań dla przedsięwzięcia postanawia: oddalić zażalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny (dalej WSA) w Gorzowie Wielkopolskim postanowieniem z dnia 29 maja 2017 r., sygn. akt II SA/Go 858/16 odmówił B. D. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie z jego skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego (SKO lub Kolegium) w Zielonej Górze z dnia [...] lutego 2016 r., nr [...] w przedmiocie odmowy ustalenia środowiskowych uwarunkowań dla przedsięwzięcia. W uzasadnieniu postanowienia sąd I instancji wskazał, że pismem z dnia 25 stycznia 2017 r. skarżący – B. D. wniósł zażalenie na postanowienie WSA w Gorzowie Wlkp. z dnia 3 stycznia 2017 r. o odmowie przywrócenia skarżącemu terminu do uzupełnienia braku formalnego skargi oraz uiszczenia wpisu sądowego od skargi. W związku z wezwaniem skarżącego do uiszczenia wpisu sądowego od zażalenia (w kwocie 100 zł) B. D. złożył do sądu wojewódzkiego (na urzędowym formularzu PPF) wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku strona wskazała na brak możliwości zapłaty z powodu trudnej sytuacji materialnej. Skarżący podał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z żoną i dwójką małoletnich dzieci. Jako składnik majątku skarżący wskazał działkę zabudowaną 485 m2 o wartości 389.000 zł oraz działkę zabudowaną 5463 m 2 o wartości 1.817.000 zł. Wskazując na dochód członków gospodarstwa domowego B. D. podał, że prowadzi działalność gospodarczą, nie wskazując wysokości dochodu, natomiast żona z tytułu stosunku pracy uzyskuje dochód – 1460 zł. Wśród zobowiązań skarżący wymienił trzy kredyty hipoteczne w kwocie: 100.000 zł, 28.000 zł i 1.207.718 zł. Na podstawie zarządzenia Przewodniczącego Wydziału II WSA w Gorzowie Wlkp. z dnia 12 kwietnia 2017 r. skarżący wezwany został do uzupełnienia w terminie 7 dni złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez: 1. przedłożenie dokumentów potwierdzających uzyskiwany dochód przez skarżącego i jego żonę, 2. przedłożenie wyciągów z wszystkich posiadanych rachunków bankowych za okres ostatnich trzech miesięcy, 3. zestawienie wartości przychodów z działalności gospodarczej prowadzonej przez skarżącego oraz kosztów ich uzyskania za ostatnie trzy miesiące jak również odpisy deklaracji podatkowych w podatku od towarów i usług za ostatnie trzy miesiące składanych w związku z tą działalnością, 4. przedłożenie rachunków (dokumentów) potwierdzających ponoszone koszty związane z utrzymaniem mieszkania (domu) i spłatą kredytów, 5. przedłożenie rachunków dotyczących ewentualnych kosztów zakupu leków (leczenia). W dniu 5 maja 2017 r. do WSA wpłynęła odpowiedź skarżącego na wezwanie. Skarżący poinformował, że od wielu lat pozostaje z żoną w rozdzielności majątkowej. Jednocześnie skarżący podał, że z prowadzonej działalności nie uzyskał dochodu, ponieważ wystąpiła strata. Skarżący załączył do pisma wyciąg z rachunku bankowego za okres trzech ostatnich miesięcy, zestawienie stanów i obrotów kont za okres trzech ostatnich miesięcy oraz odpisy deklaracji podatkowych w podatku od towarów i usług za ostatnie trzy miesiące. Wskazując na powyższe sąd I instancji stwierdził, że z dokumentów i oświadczeń skarżącego nie wynika, by nie było go stać na pokrycie ww. kwoty. Skarżący prowadzi działalność gospodarczą i jak wynika z odpisów deklaracji podatkowych w podatku od towarów i usług z ostatnich trzech miesięcy prowadzi tę działalność, stale nabywa towary i usługi. W zakresie dochodów żony skarżący nie złożył objętego wezwaniem dokumentu potwierdzającego wysokość jej wynagrodzenia z umowy o pracę. Dowód ten posiada istotne znaczenie przy ocenie możliwości pokrycia kosztów postępowania sądowego. W tej sytuacji sąd wojewódzki uznał, że nie było możliwe dokonanie wszechstronnej analizy sytuacji majątkowej wnioskodawcy. WSA w Gorzowie Wlkp. dalej podniósł, że skarżący nie wykazał - mimo wezwania sądu - zaciągnięcia trzech kredytów hipotecznych (jedynie według wydruku z rachunku bankowego potwierdzona została spłata jednego z kredytów). Zażalenie na powyższe postanowienie złożył B. D., zarzucając naruszenie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm. – Ppsa) wobec dowolnego wskazania tego przepisu jako podstawy odmówienia skarżącemu przyznania prawa pomocy. Ponadto zarzuca dowolną ocenę dokumentów złozonych przez skarżącego odnośnie jego sytuacji majątkowej i przyjęcie, że dokumenty te nie uprawdopodobniają, jak to określił WSA w Gorzowie Wlkp. " w sposób wiarygodny i rzetelny" tego, iż skarżący nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania. Z uwagi na powyższe skarżący wnosi o zmianę postanowienia WSA w Gorzowie Wlkp. Z dnia 29 maja 2017 r. i przyznanie mu prawa pomocy. Ewentualnie wnosi o przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA w Gorzowie Wlkp. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 199 Ppsa, strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Natomiast uregulowana w art. 243-263 Ppsa instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 Ppsa przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści tego przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Stanowisko to znajduje potwierdzenie w treści art. 252 § 1 Ppsa, zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Jeżeli oświadczenie to okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego strony lub budzi wątpliwości, to strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 Ppsa). Strona ma zatem inicjatywę dowodową w zakresie właściwego przedstawienia przyczyn uzasadniających przyznanie prawa pomocy, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W rozpoznawanej sprawie sąd I instancji odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym uznając, że nie było możliwe dokonanie rzeczywistej sytuacji majątkowej strony, bowiem skarżący - mimo wezwania - nie przedstawił wszystkich dokumentów obrazujących jego aktualną sytuację majątkową, zaś w złożonej dokumentacji znalazły się niejasne lub sprzeczne informacje. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego dokonana przez sąd I instancji ocena wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy była prawidłowa. Skarżący nie przedstawił bowiem rzetelnie swojej sytuacji majątkowej i to pomimo wezwania go do przedłożenia wskazanych dokumentów źródłowych. W tym kontekście wymaga podkreślenia, że na wezwanie z dnia 12 kwietnia 2017 r. skarżący odpowiedział jedynie szczątkowo. Nie przedstawił zaś kluczowych dokumentów, takich jak dochód żony (tj. wynagrodzenie z umowy o pracę) czy wysokości umów kredytowych, ale też i rachunków potwierdzających ponoszone koszty związane z utrzymaniem domu. Odwołując się do oświadczenia skarżącego o rozdzielności majątkowej z żoną, Sąd zwrócił uwagę na niewykazanie żadnym dokumentem, że rozdzielność taka w ogóle została przeprowadzona. Skarżący nie przedstawił dokumentów potwierdzających podział majątku oraz sposób podziału majątku. Tym samym nie wymienił on składników majątkowych, które w związku z podziałem majątku wspólnego weszły w skład majątku odrębnego jego żony. W związku z tym, że w rozpoznawanej sprawie skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego dokonana przez sąd I instancji odmowa przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie nie narusza prawa. Z tych względów i na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 Ppsa, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł, jak w sentencji postanowienia.