III SA/Wa 195/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Agnieszka Góra-Błaszczykowska (sprawozdawca), Sędziowie sędzia WSA Sylwester Golec, sędzia WSA Jolanta Sokołowska, Protokolant referent stażysta Magdalena Gajewska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 października 2015 r. sprawy ze skargi Przedsiębiorstwa Produkcyjnego B. sp. j. z siedzibą w W. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] listopada 2014 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wysokości kosztów egzekucyjnych oddala skargę Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego W. prowadził postępowanie egzekucyjne wobec Przedsiębiorstwa Produkcyjnego B. Sp.j. na podstawie, wystawionych przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w I. , tytułów wykonawczych z dnia [...] .05.2010r o numerach [...] i [...] , obejmujących zaległości w podatku od towarów i usług za grudzień 2004r oraz styczeń - marzec 2005r na łączną kwotę 1.372.505,00 zł należności głównej oraz na podstawie tytułów wykonawczych z dnia [...] .02.2013r o numerach od [...] do [...] , obejmujących zaległości w podatku od towarów i usług za grudzień 2003r i styczeń - listopad 2004r na łączną kwotę 46.031.96,00 zł należności głównej. W toku prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych o numerach [...] i [...] postępowania Naczelnik Urzędu Skarbowego w I. , zawiadomieniami z dnia [...] .05.2010r o numerach [...] i [...] , dokonał skutecznych zajęć rachunków bankowych w [...] S.A. i [...] S.A. W dniu [...] .06.2010r Naczelnik Urzędu Skarbowego w I. zawiadomieniem nr [...] , dokonał zajęcia prawa majątkowego stanowiącego udział w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością u dłużnika zajętej wierzytelności będącego B. Sp. z o.o. W związku z zawiadomieniem z dnia 09.10.2013r o aktualizacji tytułów wykonawczych o numerach [...] i [...] organ egzekucyjny poinformował [...] S.A. o zmianie wysokości zajęcia dotyczącego przedmiotowych tytułów wykonawczych. Zawiadomieniem z dnia [...] .10.2013r nr [...] organ egzekucyjny dokonał u Dyrektora Izby Skarbowej w O. zajęcia zwrotu kosztów postępowania sądowego w wysokości 457,00 zł, zasądzonych przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie wyrokiem z dnia 29.05.2013r, sygn. akt I SA/Ol 189/13. Zawiadomieniem z dnia [...] .12.2013r nr [...] organ egzekucyjny dokonał zajęcia prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność pieniężną u dłużnika zajętej wierzytelności będącego Spółką [...] . W dniu 27.01.2014r Spółka [...] przekazała na konto organu egzekucyjnego, tytułem realizacji powyższego zajęcia, kwotę w wysokości 1.902.179,00 zł, która w całości pokryła należności wynikające z tytułów wykonawczych o numerach [...] i [...] , w związku z czym postępowanie egzekucyjne prowadzone na ich podstawie zostało zakończone. W toku prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych o numerach od [...] do [...] postępowania egzekucyjnego Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego W. , zawiadomieniami z dnia [...] .03.2013r o numerach [...] i [...] , dokonał zajęć rachunków bankowych w [...] S.A. i [...] S.A. W dniu 30.01.2014r Pełnomocnik Strony wniósł do Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego W. pismo z tego samego dnia o wydanie i doręczenie zobowiązanemu zawiadomienia o wysokości pobranych kosztów egzekucyjnych w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym na podstawie tytułów wykonawczych o numerach [...] i [...] oraz od [...] do [...]. W odpowiedzi na powyższe Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego W. przy piśmie z dnia [...] .02.2014r znak [...] zawiadomił Pełnomocnika Strony, iż w toku prowadzonego postępowania prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych o numerach [...] i [...] oraz od [...] do [...] pobrano koszty egzekucyjne w łącznej wysokości 642.018,00 zł, dołączając przy tym zestawienie przedstawiające sposób rozliczenia uzyskanych w toku postępowania kwot. W dniu 11.03.2014r wpłynął do Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego W. wniosek Strony z dnia 10.03.2014r o wydanie i doręczenie postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnych. Dnia [...] .04.2014r Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego W. wydał postanowienie znak [...] , w którym określił wysokość kosztów egzekucyjnych przypisanych do tytułów wykonawczych o numerach [...] i [...] oraz od [...] do [...] , obciążających Przedsiębiorstwo Produkcyjne B. Sp.j. w łącznej kwocie 642.018,00 zł. Pismem z dnia 23.04.2014r Strona złożyła w terminie do Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego W. zażalenie na w/w postanowienie. W dniach 30.05.2014r i 13.06.2014r Strona złożyła do Dyrektora Izby Skarbowej w W. pisma zawierające prośbę o przeprowadzenie dowodów z następujących dokumentów i włączenie ich w skład materiału dowodowego: 1. odpisy umów pożyczki z dnia [...] .04.2013r, [...] .09.2013r i [...] .01.2014r zawartych pomiędzy B. Sp. z o.o. a Przedsiębiorstwem Produkcyjnym B. Sp.j. 2. potwierdzenia przelewu z dnia 16.04.2013r, 09.09.2013r i 27.01.2014r 3. kserokopie zawiadomień o zajęciu praw majątkowych z dnia [...] .12.2009r o numerach od [...] do [...] 4. kserokopie zawiadomień o zajęciu praw majątkowych z dnia [...] .08.2012r o numerach od [...] do [...] . W pismach tych Strona wyjaśniła, że w/w dowody składane są na okoliczność zapłaty przez Zobowiązanego egzekwowanych należności w toku postępowania egzekucyjnego, z pożyczek udzielonych mu w tym celu przez B. Sp. z o.o. oraz dokonywania przez organ egzekucyjny tych samych czynności egzekucyjnych (zajmowania wierzytelności zobowiązanego z tych samych rachunków bankowych oraz udziałów zobowiązanego w B. Sp. z o.o.) w następujących po sobie kolejno postępowaniach egzekucyjnych dotyczących tych samych należności, prowadzonych na podstawie tytułów wykonawczych o numerach [...] - [...] , [...] i [...] , [...] - [...] oraz [...] - [...] . Postanowieniem z dnia [...] .07.2014r znak [...] Dyrektor Izby Skarbowej w W. uchylił postanowienie Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego W. z dnia [...] .04.2014r znak [...] i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia celem przeprowadzenia wnikliwej analizy pod względem prawidłowości naliczonych kwot w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym wobec majątku Przedsiębiorstwa Produkcyjnego B. Sp.j. Po ponownym rozpoznaniu sprawy i uwzględnieniu wytycznych Dyrektora Izby Skarbowej w W. , określonych w w/w postanowieniu z dnia [...] .07.2014r, Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego W. wydał w dniu [...] .09.2014r postanowienie znak [...] , w którym ustalił wysokość kosztów egzekucyjnych naliczonych w toku prowadzonych postępowań egzekucyjnych na podstawie tytułów wykonawczych o numerach [...] i [...] oraz od [...] do [...] na łączną kwotę 641.995,40 zł. Pismem z dnia 13.10.2014r B. Sp.j. złożyła w terminie do Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego W. zażalenie na w/w postanowienie z dnia [...] .09.2014r. Po rozpoznaniu sprawy Dyrektor Izby Skarbowej w W. postanowieniem z dnia [...] .11.2014r znak [...] utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego W. z dnia [...] .09.2014r znak [...] . Na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] .11.2014r, Strona wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W uzasadnieniu przedmiotowej skargi podniesiono te same argumenty, jak w zażaleniu z dnia [...].10.2014r, zarzucając zaskarżonemu postanowieniu naruszenie przepisów: - art. 2, art. 64 ust. 1 i 3, art. 32 ust. 1 oraz art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, polegające na ustaleniu kosztów egzekucyjnych obciążających Skarżącego w nadmiernej wysokości, z naruszeniem zasady równości, a przez to ingerencje w jego prawo własności, na podstawie art. 64 § 1 pkt 4, art. 64 § 6, § 8, § 9 i § 10 oraz art. 64c § 1 ustawy egzekucyjnej, pomimo, że przepisy te nie są zgodne z w/w przepisami Konstytucji RP, a przez to nie powinny być podstawą do naliczenia kosztów egzekucyjnych należnych od Skarżącego w wysokości ustalonej przez organ egzekucyjny; - art. 64 § 4, 5 i 7 w związku z art. 64 § 1 pkt 4 ustawy egzekucyjnej, polegające na naliczeniu dodatkowych, wynikających z narosłych odsetek za zwłokę, opłat egzekucyjnych za zajęcia wierzytelności oraz praw majątkowych - udziałów w Spółce B. Sp. z o.o. w odniesieniu do należności egzekwowanych na podstawie tytułów wykonawczych o numerach [...] i [...] , pomimo, że w celu wyegzekwowania tych należności zostało dokonane już wcześniej zajęcie wierzytelności z rachunków bankowych i została pobrana oplata egzekucyjna z tego tytułu. W związku z powyższym Spółka wniosła o uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej w W. oraz poprzedzającego je postanowienia Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego W. w całości, a także zasądzenie od organu na rzecz Skarżącego zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując w całości stanowisko, wyrażone w zaskarżonym postanowieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga musiała zostać oddalona, gdyż jej zarzuty nie są zasadne. Odnosząc się do najdalej idącego zarzutu skargi, dotyczącego niezgodności z Konstytucją przepisów art. 64 § 1, § 6 i § 8 oraz art. 64c § 1 ustawy egzekucyjnej należy zauważyć, że zagadnieniem tym zajmował się Naczelny Sąd Administracyjny. W wyroku z dnia 6 maja 2010r, sygn. akt II FSK 2135/08 Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził brak podstaw do twierdzenia o niezgodności z Konstytucją RP art. 64 § 1, § 6 i § 8 oraz art. 64c § 1 ustawy egzekucyjnej. W uzasadnieniu powołanego wyroku NSA stwierdził, że określając wysokość oraz zasady poboru opłat egzekucyjnych należności pieniężnych art. 64, art. 64c i art. 64d u.p.e.a. ustawodawca kierował się specyfiką stosowania poszczególnych środków egzekucyjnych. Zakładał zatem zróżnicowane nakłady związane ich zastosowaniem oraz stopień dolegliwości dla zobowiązanego. Przy naliczaniu opłat egzekucyjnych oraz opłaty manipulacyjnej nie przewidziano możliwości decyzyjnej organu egzekucyjnego uwzględniającego indywidualne kryteria. Przewidziano natomiast podstawę naliczenia opłat wskazując, iż jest to pobrana należność (art. 64 § 1 pkt 1 u.p.e.a.), kwota egzekwowanej należności (art. 64 § 1 pkt 2-6, 14 i § 6 u.p.e.a.) oraz wartość szacunkową ruchomości zobowiązanego (art. 64 § 1 pkt 7 u.p.e.a.). Przewidziano ponadto opłaty kwotowe w stosunku do wyraźnie określonych czynności egzekucyjnych (art. 64 § 1 pkt 9 i 10 u.p.e.a.). Wyliczenie to, zdaniem NSA, wskazuje na wprowadzone zróżnicowanie wysokości opłat, powiązane ze specyfiką poszczególnych czynności egzekucyjnych oraz poszczególnymi kosztami w ich stosowaniu przez organ egzekucyjny. Omówione regulacje NSA uznał za mieszczące się w ramach przyznanej ustawodawcy swobody stanowienia prawa odpowiadającego celom politycznym i gospodarczym (uzasadnienia wyroków Trybunału Konstytucyjnego z dnia 17 maja 2005 r. Sygn. P 6/04 publik. OTK-A z 2005 r., Nr 5, poz. 50 oraz z dnia 8 maja 2006 r. Sygn. akt P 18/05 publik./ OTK-A z 2006 r., Nr 5, poz. 53). W związku z cytowanym orzeczeniem konieczne jest podsumowanie, że regulacje ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w kwestii kosztów egzekucyjnych są kompleksowe. Sposób określania kosztów w administracyjnym postępowaniu egzekucyjnym, mieści się w granicach uprawnień ustawodawcy, jednocześnie ustawodawca nie jest związany w tym zakresie żadnymi dyrektywami co do wyboru sposobu ich określenia. Zawarte w powołanej ustawie rozwiązania, określające wysokość kosztów tego postępowania w oderwaniu od efektywności prowadzonej egzekucji, nie są sprzeczne z zasadą demokratycznego państwa prawa (art. 2 Konstytucji RP) ani z zasadą równości (art.32 ust. 1 Konstytucji RP.). Na marginesie tylko warto wspomnieć, że na temat wysokości kosztów i sposobu ich ustalania (w postępowaniu cywilnym) wypowiadał się Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 17 maja 2005 r. w sprawie P 6/04. Stwierdził w nim m.in., że nie neguje prawa ustawodawcy do "oderwania" wszelkich należności komorników od nakładu ich pracy i skuteczności dokonywania egzekucji. Powyższe stanowisko Trybunału Konstytucyjnego pozwala wyprowadzić wniosek, że sposób określania kosztów w postępowaniu egzekucyjnym, w tym także w administracyjnym postępowaniu egzekucyjnym, mieści się w graniach uprawnień ustawodawcy, a ustawodawca nie jest związany w tym zakresie żadnymi dyrektywami co do wyboru sposobu określenia kosztów postępowania egzekucyjnego. W ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji ustawodawca przyjął zasadę, że koszty tego postępowania nie mają związku z efektywnością postępowania. Obciążają zobowiązanego już w momencie, gdy swoim zachowaniem polegającym na uchylaniu się od obowiązków, doprowadził do konieczności wszczęcia postępowania egzekucyjnego (doręczenie odpisu tytułu wykonawczego). Tym samym ustawodawca na zobowiązanego przerzucił ryzyko ponoszenia wszelkich kosztów powstałych w toku postępowania egzekucyjnego, niezależnie od efektywności tego postępowania i wydatków organu egzekucyjnego z tym postępowaniem związanych. Należy mieć na uwadze, że stosunku do podatników, którzy realizują swoje obowiązki w terminie, nie może być wszczęte postępowanie egzekucyjne, tym samym nie narażają się oni na koszty wynikające z postępowania egzekucyjnego. Odrębną kwestią, niemożliwą do rozstrzygnięcia bez odpowiedniej inicjatywy ustawodawczej, rodzącą się na gruncie rozpoznawanej sprawy, jest ocena racjonalności i adekwatności kwestionowanych w skardze przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Wysokość kosztów egzekucyjnych w sytuacji, gdy postępowanie egzekucyjne nie wymaga od organów podejmowania żadnych skomplikowanych czynności (bo np. sprowadza się do dwóch czynności – zajęcia rachunku bankowego oraz doręczenia zawiadomienia o zajęciu rachunku i odpisu tytułu wykonawczego zobowiązanemu), może budzić uzasadnione wątpliwości. Niemniej jednak, w ocenie Sądu, ze względu na powołane wyżej wyroki Trybunału Konstytucyjnego i Naczelnego Sądu Administracyjnego, badanie tej kwestii w sprawie niniejszej jest zbędne. Podsumowując należy stwierdzić, iż ustawodawca nie powiązał kosztów postępowania egzekucyjnego w administracji z jego efektywnością ani realnymi nakładami pracy organu egzekucyjnego. Oczywiste są wątpliwości Skarżącego, gdyż w jego wypadku koszty te są bardzo wysokie. Jednakże stanowisko organów w sprawie, zarówno co do sposobu wyliczenia kosztów postępowania, jak i co do wysokości, ma oparcie w przepisach ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Póki przepisy te obowiązują w powoływanym brzmieniu, czynności organów muszą zostać uznane za prawidłowe. Zaskarżone postanowienie nie narusza prawa. Stan faktyczny w niniejszej sprawie nie jest między stronami sporny. Zgodnie z art. 64c § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji koszty egzekucyjne obciążają zobowiązanego, bowiem w okolicznościach niniejszej sprawy nie zachodzą przesłanki, które obciążałyby odpowiedzialnością za koszty egzekucji wierzyciela lub organ egzekucyjny. W ocenie Sądu koszty postępowania egzekucyjnego zostały naliczone w sposób prawidłowy, w oparciu o trafnie powołane w postanowieniu przepisy (art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a.). Obowiązek uiszczenia opłaty powstaje z chwilą zawiadomienia zobowiązanego o zajęciu (art. 64 § 9 pkt 3 u.p.e.a.). Stosownie do art. 64 § 2 u.p.e.a. organ egzekucyjny pobiera opłaty za czynności egzekucyjne, jeżeli nie później niż po upływie 14 dni od dnia dokonania pierwszego zajęcia nieruchomości, rzeczy lub prawa majątkowego nadał w placówce pocztowej za pokwitowaniem lub doręczył zobowiązanemu odpis tytułu wykonawczego lub zawiadomienie o zajęciu wierzytelności lub innego prawa majątkowego. Obowiązek uiszczenia opłaty manipulacyjnej powstał, w myśl art. 64 § 10 u.p.e.a., z chwilą doręczenia odpisu tytułu wykonawczego. Opłata manipulacyjna, stosownie do art. 64 § 6 tej ustawy stanowi 1% kwoty egzekwowanych należności objętych tytułem wykonawczym, nie mniej jednak niż 1,40 zł. Podkreślenia wymaga, że każdy tytuł wykonawczy wszczyna odrębne postępowanie egzekucyjne i do każdego z tytułów wykonawczych przypisywane są związane z nim koszty egzekucyjne (zob. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 29 maja 2013r, sygn. akt III SA/Wa 1454/12). Ponadto ustosunkowując się do zarzutu naliczenia dodatkowych, wynikających z narosłych odsetek za zwłokę, opłat egzekucyjnych, należy stwierdzić, że w skład egzekwowanej należności wchodzą zazwyczaj odsetki za zwłokę, które z każdym dniem powiększają jej wartość. Dlatego też w różnym czasie oplata za czynności egzekucyjne będzie naliczana w różnej wysokości. Organ egzekucyjny prawidłowo zatem zastosował m.in. przepis art. 64 § 5 u.p.e.a., zgodnie z którym jeżeli w celu wyegzekwowania tej samej należności pieniężnej dokonano czynności egzekucyjnych, o których mowa w § 1 pkt 2-6 (tj. między innymi zajęcia rachunków bankowych, zajęcia wierzytelności, czy też zajęcia udziałów w spółce z o.o.) opłatę egzekucyjną pobiera się tylko za jedno zajęcie, za które należy się najwyższa opłata. W tej sytuacji uznać należało, że organ egzekucyjny zasadnie naliczył opłatę egzekucyjną (od kolejnych zajęć) jedynie od wzrostu odsetek należnych na dzień wykonania tychże zajęć od niezapłaconej kwoty należności głównej. Biorąc pod uwagę, iż koszty egzekucyjne naliczane są proporcjonalnie do istniejącej w dniu dokonania zajęcia zaległości oraz fakt, iż zaległość ta ulega podwyższeniu o naliczone odsetki, koszty egzekucyjne wzrosły proporcjonalnie do naliczanych odsetek. W zaskarżonym postanowieniu organ należycie i wyczerpująco wyraził swoje stanowisko w sprawie, stosując właściwe przepisy. Mając na uwadze wszystkie przedstawione powyżej okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) oddalił skargę uznając ją za bezzasadną.