II SAB/Gl 42/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Łucja Franiczek po rozpoznaniu w dniu 9 stycznia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu R. W. od postanowienia starszego referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach z dnia 6 grudnia 2016 r. sygn. akt II SAB/Gl 42/16 o oddaleniu wniosku skarżącego R. W. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata z urzędu w sprawie ze skargi R. W. na bezczynność Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w R. w przedmiocie niezałatwiena wniosku w sprawie legalności prowadzonych robót budowlanych postanawia: utrzymać w mocy postanowienie starszego referendarza sądowego z dnia 6 grudnia 2016 r. Sygn. akt II SAB/GI 42/16 Postanowieniem z dnia 6 grudnia 2016 r. starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach po rozpoznaniu wniosku R. W. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adowkata z urzędu, oddalił wniosek o przyznanie prawa pomocy. W motywach rozstrzygnięcia wskazano, że w nadesłanym druku formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy strona skarżąca podała, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym wraz z żoną oraz małoletnim synem, zamieszkując w lokalu (spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu mieszkalnego) o pow. 43 m2. W skład jego majątku wchodzi również samochód [...] z 2006 r. o wartości około 15.000 zł. Skarżący podkreślił, że jest osobą niepełnosprawną, której stan zdrowia wyklucza podjęcie jakiejkolwiek pracy, a złożoność sprawy uzasadnia przyznanie mu fachowego pełnomocnika z urzędu. Małżonka wnioskodawcy odziedziczyła po dalszym krewnym udział (1/2), w skład którego wchodzą zobowiązania oraz lokal mieszkalny w R., nie mniej jednak aktualnie nie jest w stanie określić aktualnej wartości tego spadku (trwa sporządzanie spisu inwentarza). Źródłem utrzymania się strony jest renta wypadkowa w wysokości 2048 zł netto miesięcznie oraz wynagrodzenie jego małżonki w wysokości 2400 zł netto miesięcznie. Skarżący sporządził również zestawienie swoich miesięcznych, bieżących wydatków, z którego wynika, że opłaty za mieszkanie wynoszą 611 zł; zakup lekarstw i rehabilitacja to koszt 300 zł; usługi telefoniczne – 70 zł; wydatki na samochód (w tym paliwo) – około 500 zł; dostawy energii elektrycznej – 81 zł; dostawy gazu – 80 zł; opłata za przedszkole – 140 zł; spłata bliżej niezidentyfikowanej pożyczki – 416 zł; spłata nieokreślonych zobowiązań kredytowych to kwoty 190 zł, 72 zł oraz 38 zł; ubezpieczenie samochodu, mieszkania oraz życia – 145 zł. W ocenie referendarza środki pozostające w dyspozycji rodziny skarżącego pozwalają przyjąć, że skarżącego będzie stać na poniesienie kosztów sądowych – sprowadzających się na obecnym etapie postępowania do ewentualnego wpisu od skargi w kwocie 100 zł oraz samodzielnego skorzystania z usług fachowego pełnomocnika. W ustawowym terminie skarżący wniósł sprzeciw od postanowienia z dnia 6 grudnia 2016 r. domagając się jego zmiany i kwestionując ustalenia poczynione przez referendarza sądowego. Zdaniem skarżącego pozostała do dyspozycji rodziny skarżącego kwota to 80 zł, a nie jak przyjął referendarz 1900 zł., którą przeznacza on na nieprzewidzane wydatki typu lekarstwa dla dziecka w razie jego choroby. Skarżący wskazał także, że zaciągnięte kredyty przeznaczył na spłatę pełnomocnika, który reprezentował go przed sądem powszechnym. Podniesiono również zarzut błędu w ustaleniach faktycznych poprzez przyjęcie, że udział spadkowy małżonki skarżącego wynosi 1/12, a nie jak przyjął to referendarz ½. Skarżący wskazywal, że dotychczas sądy powszechne pozytywnie rozpatrywały jego wnioski o przyznanie prawa pomocy w pełnym zakresie. Wskazał także, że jego niezdolność do pracy wyklucza pozyskanie jakichkolwiek dodatkowych środków finansowych ponad już uzyskiwane dochody. Do sprzeciwu skarżący dołączył szereg dokumentów w tym faktury za korzystanie z usług fachowego pełnomocnika wystawione w czerwcu 2013 r., w grudniu 2015 r., oraz w marcu 2016 r., a także pokwitowania wpłaty z kwietnia i października 2015 r., zaświadczenie o posiadanym przez małżonkę skarżącego debecie na koncie, informację o zaciągniętej pożyczce (choć bez podania danych pożyczkobiorcy), postanowienie Sądu Rejonowego w R. z dnia [...] r. sygn. akt [...] o stwierdzeniu nabycia spadku, orzeczenie lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] r. stwierdzające całkowitą niezdolność do pracy skarżącego w związku z wypadkiem przy pracy i wreszcie szereg rachunków za dokonywane zakupy, głównie spożywcze. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył co następuje: Wobec wniesienia sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego, złożony przez skarżącą wniosek o przyznanie prawa pomocy podlegał rozpatrzeniu przez Sąd stosownie do treści art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm., dalej powoływana jako p.p.s.a.), w brzmieniu obowiązującym od dnia 15 sierpnia 2015 r. - art. 2 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r., o zmianie ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2015 r., poz. 658). Zgodnie z art. 260 § 1 p.p.s.a. w obecnie obowiązującym brzmieniu, rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień referendarza sądowego, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8 (w tym od postanowień o odmowie przyznania prawa pomocy - art. 258 § 1 pkt 7 p.p.s.a.), sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 p.p.s.a.). Na wstępie wskazać należy, że celem instytucji prawa pomocy jest zagwarantowanie dostępu do sądu osobom (zarówno fizycznym, jak i prawnym oraz innym jednostkom organizacyjnym), których wyjątkowo trudna sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. Stanowi ona realizację uprawnień wynikających z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 6 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 r. (Dz.U. z 1993 r., nr 61, poz. 284 ze. zm). Przepis art. 199 p.p.s.a. konstytuuje zasadę odpłatności postępowania sądowoadministracyjnego. Wyjątkiem od niej jest możliwość przyznania prawa pomocy, które stosownie do treści art. 245 §1 p.p.s.a. może zostać przyznane stronie w zakresie całkowitym lub częściowym. Przyznanie prawa pomocy w postaci ustanowienia fachowego pełnomocnika oraz zwolnienia od kosztów sądowych może nastąpić wobec osoby fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Jak wynika z treści powołanych przepisów, jedynym kryterium przesądzającym o przyznaniu lub odmowie przyznania prawa pomocy jest stan majątkowy wnioskodawcy. Ustawa w sposób precyzyjny określa warunki przyznania prawa pomocy, zaś kryteria te każdorazowo są odnoszone do sytuacji finansowej ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy. Dopiero analiza podanych we wniosku okoliczności dokonywana w związku z przepisami ustawy daje odpowiedź, czy w odniesieniu do konkretnej sytuacji zachodzą przesłanki przemawiające za uwzględnieniem wniosku. W ocenie Sądu skarżący R. W. nie wykazał w sposób dostateczny i przekonujący, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania. Mając na uwadze sytuację materialną skarżącego uznano, że brak jest podstaw do uwzględnienia złożonego przezeń wniosku, albowiem jego sytuacja materialna nie jest na tyle ciężka, aby uzasadnionym było zwolnienie go od kosztów sądowych i przyznanie fachowego pełnomocnika. Stały miesięczny dochód uzyskiwany w trzyosobowej rodzinie skarżącego w wynosi około 4.500 zł, natomiast jego stałe miesięczne wydatki kształtują się na poziomie około 1.900 zł. W świetle powyższego zestawienia nie sposób uznać, że sytuacja materialna skarżącego, nawet przy przyjęciu, że wraz z żoną jest on zobowiązany do spłaty zaciągniętego kredytu i pożyczki, jest na tyle ciężka, aby koniecznym było przyznanie mu prawa pomocy w zakresie całkowitym. Ponoszenie kosztów ich spłaty nie może stanowić dostatecznej przesłanki dla zwolnienia kogokolwiek z daniny o charakterze publicznoprawnym, nieuzasadnionym jest bowiem założenie, że zobowiązania prywatno – prawne tego rodzaju powinny być zaspokajane w pierwszej kolejności, przed daninami o charakterze publicznym, do jakich niewątpliwie zaliczają się koszty sądowe. Podobnie podnoszona okoliczność, że w innych postępowaniach toczących się przed sądami powszechnymi skarżącemu przyznawano prawo pomocy nie stanowi dostatecznej przesłanki pozwalającej uwzględnić wniosek skarżącego, również w niniejszym postępowaniu. Skoro udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa, to powinno ono sprowadzać się do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie jej udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 stycznia 2013 r., sygn. akt: II FZ 987/12, LEX nr 1274301). Mając powyższe na uwadze wskazać należy, iż sytuacja materialna skarżącego nie przemawia za uznaniem, że w niniejszej sprawie zachodzi przesłanka uzasadniająca przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Zadeklarowany przez skarżącego miesięczny dochód rodziny w wysokości 4.448 zł, nie jest na tyle niski, aby konieczne było korzystanie z pomocy Państwa w uiszczeniu kosztów postępowania. Natomiast miesięczne wydatki zadeklarowane przez skarżącego wynoszą 2.643 zł, zatem po ich odliczeniu pozostaje kwota 1.805 zł. Przyjąć należy, że przy rozsądnym gospodarowaniu, powinien on umożliwiać nie tylko zabezpieczenie środków na zaspokojenie najniezbędniejszych potrzeb, ale również pokrycie kosztów postępowania w niniejszej sprawie. Prawo pomocy, jak wyżej podniesiono, jest instytucją wyjątkową i jako taka powinno być stosowne tylko w stosunku do osób, które w sposób nie budzący wątpliwości wykazały, że spełniają przesłanki do jego otrzymania. Stały dochód pozwala bowiem na zaplanowanie wydatków, w tym również tych, dotyczących toczącego się przed sądem postępowania. Mając powyższe na uwadze, postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie art. 260 p.p.s.a. w związku z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. ----------------------- Sygn. akt II SAB/GI 42/16