I OSK 1431/17

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Marian Wolanin (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Tamara Dziełakowska Sędzia del. WSA Agnieszka Miernik Protokolant: starszy inspektor sądowy Karolina Kubik po rozpoznaniu w dniu 22 marca 2019 roku na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skarg kasacyjnych T.S. i E.Z. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 1 lutego 2017 r. sygn. akt VIII SA/Wa 597/16 w sprawie ze skargi Prezydenta Miasta [...] na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] maja 2016 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości 1. uchyla zaskarżony wyrok i umarza postępowanie w sprawie; 2. odstępuje od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości Zaskarżonym wyrokiem z dnia 1 lutego 2017 r., sygn. akt VIII SA/Wa 597/16, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, po rozpatrzeniu skargi Prezydenta Miasta [...], uchylił decyzję Wojewody [...] z dnia [...] maja 2016 r., nr [...] i poprzedzającą ją decyzję Starosty [...] z dnia [...] grudnia 2015 r., znak [...], w części dotyczącej zwrotu wywłaszczonej nieruchomości (punkt 1, 2, 3, 4, 5 decyzji Starosty [...]). W skardze kasacyjnej od powołanego wyroku pełnomocnik E.Z. zarzucił naruszenie przepisów postępowania mogących mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: - art. 3 § 1 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r. poz. 718, ze zm.) - dalej ppsa, w zw. z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 kpa, przez uchylenie decyzji organów obu instancji na skutek uznania, że organy te w sposób niepełny zebrały materiał dowodowy w sprawie i w sposób nieprawidłowy, przekraczający granicę swobodnej oceny dowodów, ustaliły, że na działce nr [...] , dla której Sąd Rejonowy w [...] Wydział VI Ksiąg Wieczystych prowadzi księgę wieczystą pod numerem [...], nie został zrealizowany cel wywłaszczenia, ponieważ na terenie działki nr [...] znajdowały się w dalszym ciągu budynki gospodarcze wzniesione tam jeszcze przed wywłaszczaniem, a zdaniem Sądu I instancji na podstawie dokumentów znajdujących się w aktach sprawy można powziąć poważne wątpliwości w tej kwestii, podczas gdy takie stanowisko Sądu I instancji nie znajduje potwierdzenia w dokumentach znajdujących się w aktach sprawy i stanowi błędną ocenę prawidłowości zastosowania przez Wojewodę i Starostę przepisów kpa, w sposób bezpośredni wpływającą na treść zaskarżonego orzeczenia, co powinno prowadzić do oddalenia skargi MOSiR na podstawie art. 151 ppsa w całości, - art. 3 § 1 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa w zw. z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 kpa, przez uchylenie decyzji organów obu instancji na skutek uznania, że organy te w sposób niepełny zebrały materiał dowodowy w sprawie i w sposób nieprawidłowy, przekraczający granicę swobodnej oceny dowodów, ustaliły, że na działce nr [...] nie został zrealizowany cel wywłaszczenia, a zdaniem Sądu I instancji Wojewoda i Starosta pominęli fakt, że na działce powstała brama wjazdowa, która może świadczyć o realizacji celu wywłaszczenia, podczas gdy takie stanowisko Sądu I instancji, mając na względzie materiały znajdujące się w atakach sprawy, w tym fotografie z przeprowadzonych wizji lokalnych, oraz protokoły z wizji lokalnych działki nr [...] , jest błędne, ponieważ brama wjazdowa wykorzystywana była jedynie na potrzeby prowadzonych (i nigdy nieukończonych) prac budowlanych na terenie działki nr [...] i działkach sąsiednich, a nie na potrzeby obsługi kompleksu sportowego, i stanowi błędną ocenę prawidłowości zastosowania przez Wojewodę i Starostę przepisów kpa w sposób bezpośredni wpływającą na treść zaskarżonego orzeczenia, co powinno prowadzić do oddalenia skargi na podstawie art. 151 ppsa w całości, - art. 3 § 1 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa w zw. z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 kpa, przez uchylenie decyzji organów obu instancji na skutek uznania, że organy te w sposób niepełny zebrały materiał dowodowy w sprawie i w sposób nieprawidłowy, przekraczający granicę swobodnej oceny dowodów, ustaliły, że na działce nr [...] nie został zrealizowany cel wywłaszczenia, a zdaniem Sądu I instancji Wojewoda i Starosta pominęli fakt, że na działce miały powstać urządzenia infrastruktury technicznej, ciągi komunikacyjne, oraz miejsca do parkowania, które mogą świadczyć o realizacji celu wywłaszczenia, podczas gdy takie stanowisko Sądu I instancji, mając na względzie materiały znajdujące się w atakach sprawy, jest błędne, ponieważ brak jest podstaw do twierdzenia, że ww. obiekty powstały i pozostawały w użyciu, w szczególności brak jest dokumentów taki stan rzeczy potwierdzających, a fakt, że na terenie działki nr [...] parkują samochody nie jest tożsamy ze zrealizowaniem na niej miejsc parkingowych i profesjonalnego, przeznaczonego dla obsługi wydarzeń sportowych parkingu, i stanowi błędną ocenę prawidłowości zastosowania przez Wojewodę i Starostę przepisów kpa, w sposób bezpośredni wpływającą na treść zaskarżonego orzeczenia, co powinno prowadzić do oddalenia skargi na podstawie art. 151 ppsa w całości. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej przedstawiono argumentację mającą przemawiać za uchyleniem zaskarżonego wyroku i przekazaniem sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji. Natomiast w skardze kasacyjnej od powołanego wyroku pełnomocnik T.S. zarzucił naruszenie: - art. 137 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2016 r. poz. 2147, ze zm.), przez jego niewłaściwe zastosowanie i uznanie, że udokumentowany fakt planowania dokonania zagospodarowania terenu oraz przeprowadzona rozbiórka części obiektów dotychczas posadowionych na nieruchomości wskazują na zrealizowanie celu określonego w decyzji wywłaszczeniowej, podczas gdy okoliczności te mogą dowodzić jedynie, że rozpoczęto prace przygotowawcze do samej inwestycji, - art. 136 ustawy o gospodarce nieruchomościami a contrario, przez dokonanie błędnej wykładni pojęcia "dozwolonej modyfikacji celu wywłaszczenia" polegającej na uznaniu, że zagospodarowanie działki nr [...] infrastrukturą techniczną, zielenią i ciągami pieszymi w okolicznościach przedmiotowej sprawy mieści się w tym pojęciu, podczas gdy wykorzystanie nieruchomości w ten sposób znacznie odbiega od pierwotnego celu wywłaszczenia, stanowiąc niedopuszczalną zmianę jakościową, a ponadto z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie nie wynika, że zmiana ta miała charakter zamierzony, a wydaje się, że jest rezultatem wieloletniego braku podejmowania czynności zmierzających do realizacji tego celu, - art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2016 r. poz. 1666, ze zm.) oraz art. 3 § 1 i 2, art. 141 § 4 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa, w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, przez brak wszechstronnego rozważenia materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie i dokonanie oceny realizacji celu wywłaszczenia wyłącznie w odniesieniu do działki nr [...] oraz ustaleniu, że istniejąca zieleń i "ciągi piesze" stanowiły element towarzyszący całemu kompleksowi, podczas gdy tożsame przeznaczenie zostało przypisane przez organy obu instancji działce nr [...] , co zaś jest nielogiczne, a ponadto może prowadzić do nieuzasadnionej sytuacji, w której każdorazowy brak zrealizowania określonych planowanych dla realizacji celu wywłaszczenia urządzeń i budowli kwalifikowany jest jako tereny towarzyszące kompleksowi, co jednak nie może stanowić dopuszczalnej modyfikacji celu wywłaszczenia, - art. 145 § 1 pkt 1 ppsa w zw. z art. 7, art. 77 § 1, art. 80 w zw. z art. 140 kpa, przez uwzględnienie skargi i uchylenie decyzji organów obu instancji w zakresie pkt 1, 2, 3, 4, 5, sentencji orzeczenia organu I instancji, ze względu na uznanie, że organy obu instancji nie przeprowadziły w prawidłowy sposób postępowania dowodowego, podczas gdy w części odnoszącej się do działki nr [...] organy w prawidłowy sposób zgromadziły materiał dowodowy dotyczący poszczególnych nieruchomości i kształtującego się stanu zagospodarowania na przestrzeni lat i na tej podstawie w sposób prawidłowy ustaliły, że w tej części nie doszło do realizacji celu określonego w decyzji wywłaszczeniowej. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej przedstawiono argumentację mającą przemawiać za uchyleniem zaskarżonego wyroku i odrzuceniem skargi. W piśmie z dnia [...] maja 2017 r. Gmina Miasta [...], udzielając odpowiedzi na skargę kasacyjną T.S., wniosła o jej oddalenie, przedstawiając argumenty mające przemawiać za niezasadnością zarzutów kasacyjnych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Obie skargi kasacyjne zasługują na uwzględnienie, aczkolwiek z innych przyczyn, niż w nich podane. Zgodnie z art. 183 § 1 ppsa, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. Z art. 183 § 2 pkt 3 ppsa wynika zaś, że nieważność postępowania zachodzi jeżeli w tej samej sprawie toczy się postępowanie wcześniej wszczęte przed sądem administracyjnym albo jeżeli sprawa taka została już prawomocnie osądzona. Z akt sprawy o sygn. akt VIII SA/Wa 596/16 wynika, że wyrokiem z dnia 1 lutego 2017 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w wyniku rozpatrzenia skargi Miejskiego Ośrodka Sportu i Rekreacji Spółka z o.o. z siedzibą w [...], uchylił już decyzję Wojewody [...] z dnia [...] maja 2016 r., nr [...] i poprzedzającą ją decyzję Starosty [...] z dnia [...] grudnia 2015 r., znak [...] w części dotyczącej zwrotu wywłaszczonej nieruchomości (punkt 1, 2, 3, 4, 5 decyzji Starosty [...]),. Z akt niniejszej sprawy wynika zaś, że także wyrokiem z dnia 1 lutego 2017 r., sygn. akt VIII SA/Wa 597/16, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie ponownie orzekł w takim samym zakresie jak w sprawie o sygn. akt VIII SA/Wa 596/16. Skargi złożone do Sądu I instancji w obu powołanych wyżej sprawach, pochodzące od dwóch różnych podmiotów, zostały zarejestrowane w Sądzie I instancji w dniu 27 lipca 2016 r., ale pod odrębnymi oznaczeniami sygnatury: pierwsza z nich pod sygn. akt VIII SA/Wa 596/16, druga pod sygn. akt VIII SA/Wa 597/16. Sprawę o sygn. akt VIII SA/Wa 596/16 należy więc uznać za wcześniej wszczętą przed sądem administracyjnym, w rozumieniu art. 183 § 2 pkt 3 ppsa, przed sprawą o sygn. akt VIII SA/Wa 597/16. O ile bowiem sprawy te zostały zarejestrowane w sądzie administracyjnym w tym samym dniu, o tyle kolejność ich rejestracji według oznaczenia sygnatury determinuje kolejność wszczęcia w tych sprawach postępowania sądowoadministracyjnego, niezależnie od okoliczności związanych z ewentualnym uzupełnianiem braków formalnych skargi. W związku z tym, Sąd I instancji nie mógł nawet w tym samym dniu i na tej samej rozprawie oraz o tej samej godzinie, dwukrotnie orzec o uchyleniu tych samych decyzji organów obu instancji w takim samym zakresie. Pierwsze z orzeczeń Sądu I instancji o uchyleniu powołanych decyzji, wprawdzie nieprawomocne, pozbawiło ten Sąd możliwości ponownego orzekania w tym samym zakresie nawet ze skargi innego podmiotu, skoro w chwili rozstrzygania drugiej ze spraw, tj. o sygn. akt VIII SA/Wa 597/16, przedmiot zaskarżenia został już uchylony w sprawie o sygn. akt VIII SA/Wa 596/16. O ile więc w chwili złożenia skarg do Sądu I instancji przez różne podmioty na ten sam zakres decyzji organów obu instancji wszczęto dwa odrębne postępowania sądowoadministracyjne, o tyle sposób rozstrzygnięcia przez Sąd I instancji w sprawie o sygn. akt VIII SA/Wa 596/16 doprowadził do sytuacji, w której w sprawie o sygn. akt VIII SA/Wa 597/16 przestał istnieć przedmiot zaskarżenia w znaczeniu art. 183 § 2 pkt 3 ppsa. Rozróżnienie przez ustawodawcę w powołanym art. 183 § 2 pkt 3 ppsa dwóch sytuacji, tj. jednej, gdy sprawa została już prawomocnie osądzona oraz drugiej, gdy w tej samej sprawie toczy się postępowanie wcześniej wszczęte przed sądem administracyjnym, oznacza, że w zakresie drugiej z wymienionych sytuacji mieści się przypadek wydania orzeczenia przez sąd w sprawie wcześniej wszczętej, które nie jest prawomocne przy orzekaniu przez ten sąd w sprawie wszczętej w drugiej kolejności. Okoliczność ponownego orzekania przez Sąd I instancji w niniejszej sprawie w takim samym zakresie jak w sprawie o sygn. akt VIII SA/Wa 596/16 spełnia zatem przesłankę nieważności postępowania, określoną w art. 183 § 2 pkt 3 ppsa, która to okoliczność podlega uwzględnieniu w postępowaniu kasacyjnym z urzędu, nawet bez formułowania w tym zakresie zarzutu kasacyjnego. Z tej przyczyny, na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 183 § 1 i § 2 pkt 3 ppsa, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł, jak w sentencji, uznając także zaistnienie podstaw do orzeczenia o umorzeniu postępowania przed Sądem I instancji, na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 w zw. z art. 193 ppsa. Na podstawie art. 207 § 2 ppsa odstąpiono od zasądzenia na rzecz skarżących kasacyjnie kosztów postępowania kasacyjnego w całości stwierdzając, że wadliwość postępowania Sądu I instancji, dostrzeżona i podlegająca uwzględnieniu z urzędu, nie została zauważona w skargach kasacyjnych, dlatego zarzuty i argumenty zawarte w tych skargach nie miały znaczenia dla wyniku rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie.