II SA/Sz 1171/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Gebel (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Renata Bukowiecka-Kleczaj, Sędzia WSA Marzena Iwankiewicz, Protokolant starszy sekretarz sądowy Anita Jałoszyńska, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 2 lutego 2017 r. sprawy ze skargi J. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zmiany decyzji dot. odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Miasta i Gminy w B. z dnia [...] nr [...]. Burmistrz Miasta i Gminy [...], reprezentowany przez Kierownika Miejsko- Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...], decyzją z dnia [...] r., nr [...], wydaną na podstawie art. 163 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego, art. 106 ust. 5 w zw. z art. 6 pkt 16 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, z urzędu zmienił decyzję Kierownika MGOPS w [...] z dnia [...] r., Nr [...], w części dotyczącej ponoszenia odpłatności za pobyt J.R. w Domu Pomocy Społecznej w [...], zwanym dalej "DPS", w ten sposób, że : 1. od dnia [...] r.: a) J.R. 70% swojego dochodu, tj. [...] zł miesięcznie, b) Miejsko-Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w [...] w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w DPS w [...], tj. [...] zł, a opłatą wnoszoną przez J.R., 2. od dnia [...] r.: a) J.R. 70% swojego dochodu, tj. [...] zł miesięcznie, b) Miejsko-Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w [...] w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w DPS w [...], tj. [...] zł, a opłatą wnoszoną przez J.R. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że na mocy decyzji Burmistrza Miasta i Gminy [...] z dnia [...] r. [...] świadczenie wynikające z różnicy opłat należnych za pobyt w DPS, a wniesionych za pobyt w tej placówce w okresie od [...] r. do [...] r. w łącznej wysokości [...] zł, uznano za nienależnie pobrane, podlegające zwrotowi. W związku z powyższym, organ powołując się na art. 106 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej zmienił odpłatność za pobyt J.R. w DPS od [...] r., tj. od miesiąca, w którym nastąpiła zmiana wysokości dochodu J.R. oraz od [...] r., tj. od miesiąca zmiany wysokości kosztu utrzymania mieszkańca w DPS, ustalonego zgodnie z zarządzeniem Starosty [...]. Uznając powyższą decyzję za krzywdzącą, J.R. wniósł od niej odwołanie, wnosząc o nieobarczanie go podwyżką za utrzymanie w DPS oraz zwolnienie od zwrotu nienależnie pobranej opłaty. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia [...] r., nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2016 r., poz.23) zwanej dalej "K.p.a.", oraz art. 60 ust. 1 i art. 61 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2015 r., poz. 163), po rozpoznaniu odwołania, uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i zmieniło decyzję Burmistrza Miasta i Gminy [...] z dnia [...] r. w części dotyczącej ponoszenia odpłatności za pobyt J.R. w DPS w [...] w ten sposób, że: 1. od dnia [...] r.: a) J.R. 70% swojego dochodu, tj. [...] zł miesięcznie, b) Miejsko-Gminnny Ośrodek Pomocy Społecznej w [...] w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w DPS w [...], a opłatą wnoszoną przez J.R. Kolegium po przytoczeniu treści art. 60 ust.1 i art. 61 ust.1 i ust.2 ustawy o pomocy społecznej wskazało, iż z przepisów tych wynika, że okoliczności dotyczące sytuacji majątkowej mieszkańca domu pomocy społecznej nie mają znaczenia dla ustalenia obowiązku ponoszenia odpłaty przez mieszkańca. Obowiązek opłaty wynika wprost z przytoczonych przepisów, tj. odpłatność nie jest wyższa niż 70 % jej dochodu w zrozumieniu przepisów ustawy o pomocy społecznej. Organ wskazał, że J.R. od dnia [...] r. przebywa w DPS w [...]. Odpłatność za pobyt strony w DPS była ustalona decyzją Burmistrza Miasta i Gminy [...] z dnia [...]r. W [...] r. J.R. sprzedał mieszkanie za kwotę [...] zł i o fakcie tym nie poinformował MGOPS. W związku z powyższym, organ pierwszej instancji w [...] r. wszczął postępowanie w sprawie i ustalił, że od [...] r. miesięczny dochód strony stanowiła emerytura [...] zł oraz 1/12 kwoty ze sprzedaży mieszkania, tj. [...] zł. Łącznie dochód wynosił [...] zł. Organ odwoławczy podzielił stanowisko organu pierwszej instancji, że doszło do zmiany sytuacji dochodowej skarżącego w związku ze sprzedażą lokalu mieszkalnego, tym samym konieczna była weryfikacja decyzji ustalającej odpłatność za pobyt w DPS. Powołując się na art. 106 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej, organ podkreślił, że jest to postępowanie w nowej sprawie, a decyzje zmieniające lub uchylające, wydane na podstawie art. 106 ust.5 ustawy, jako decyzje konstytutywne, działają ze skutkiem na przyszłość ex nunc. Dlatego też, organ pierwszej instancji nie miał podstaw zmienić poprzedniej decyzji ustalającej płatność za pobyt w DPS z mocą wsteczną ex tunc i z tego powodu Kolegium uchyliło zaskarżoną decyzję. Nie zgadzając się z powyższą decyzją J.R. zaskarżył ją do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w [...]. W skardze opisał swoją trudną sytuację życiową i finansową. Wskazał, że kwotę uzyskaną ze sprzedaży mieszkania przeznaczył na spłatę zaległego czynszu oraz długów i nic mu nie pozostało. Wniósł o odstąpienie od żądania zwrotu nienależnie pobranego świadczenia. W odpowiedzi na skargę, organ podtrzymał stanowisko zajęte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w [...] zważył, co następuje: Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2016 r., poz. 1066) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną i stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 134 § 1 i art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.). Podstawę materialnoprawną rozstrzygnięć w niniejszej sprawie stanowiły przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2016 r., poz. 930), zwanej dalej "u.p.s.". Przepis art. 60 ust. 1 u.p.s wyraża ogólną zasadę, że pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny. Zgodnie z art. 61 ust.1 pkt 1-3 u.p.s. do wnoszenia opłat za pobyt w domu pomocy społecznej obowiązani są w kolejności: 1) mieszkaniec domu, 2) małżonek, zstępni przed wstępnymi, 3) gmina z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej. Jeśli mieszkaniec ponosi pełną odpłatność pozostałe podmioty nie mają obowiązku jej uiszczania. W myśl art. 61 ust. 3 u.p.s. w przypadku niewywiązywania się osób, o których mowa w ust. 2 pkt 1 i 2 oraz ust. 2a, z obowiązku opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej opłaty te zastępczo wnosi gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej. Gminie przysługuje prawo dochodzenia zwrotu poniesionych na ten cel wydatków. Z powyższych przepisów wynika, że gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej, wnosi opłaty zastępczo, jeżeli zgodnie z przepisami nie wywiązują się z tego osoby zobowiązane, wskazane w art. 61 ust. 1 u.p.s. W niniejszej sprawie organ ustalił, iż skarżący umieszczony w DPS, w [...] r. sprzedał mieszkanie i uzyskał dochód w kwocie [...] zł, o czym nie poinformował organu. Po wszczęciu postępowania w tej sprawie, decyzją z [...]r., działający Burmistrz Miasta i Gminy [...], uznał świadczenie wynikające z różnicy opłat należnych za pobyt J.R. w DPS, a wniesionych przez niego za pobyt w ww. placówce w okresie od [...] r. do [...] r., w łącznej wysokości [...] zł, za świadczenie nienależnie pobrane podlegające zwrotowi. Zgodnie z art. 6 pkt 16 u.p.s., świadczeniem nienależnie pobranym jest świadczenie pieniężne uzyskane na podstawie przedstawionych nieprawdziwych informacji lub niepoinformowania o zmianie sytuacji materialnej lub osobistej. Świadczenia nienależnie pobrane podlegają zwrotowi od osoby lub rodziny korzystającej ze świadczeń z pomocy społecznej, niezależnie od dochodu rodziny, przy czym art. 104 ust. 4 u.p.s. stosuje się odpowiednio (art. 98 u.p.s.). Wysokość należności podlegającej zwrotowi oraz termin zwrotu ustala się w drodze decyzji administracyjnej (art. 104 ust. 3 u.p.s.). Ustalenie wysokości i terminu zwrotu należności powinno poprzedzać postępowanie wyjaśniające aktualną sytuację osoby i rodziny, którym świadczenie zostało przyznane. Treść sentencji decyzji, określającej zasady zwrotu należności, pozostawiono uznaniu administracyjnemu. Na gruncie przepisów ustawy o pomocy społecznej postępowanie w przedmiocie ustalenia nienależnie pobranego świadczenia oraz jego zwrotu jest postępowaniem odrębnym od postępowania w przedmiocie weryfikacji decyzji ostatecznej, toczącego się w trybie art. 106 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej, co oznacza, że w momencie wydania decyzji orzekającej zwrot takiego świadczenia nienależnie pobranego, nie jest wymagane istnienie ostatecznej decyzji uchylającej lub zmieniającej uprzednią decyzję ostateczną przyznającą to świadczenie. Akta administracyjne sprawy wskazują, że decyzja Burmistrza Miasta i Gminy [...] z dnia [...] r. w przedmiocie nienależnie pobranych świadczeń przez J.R., jest ostateczna. W takiej sytuacji, kolejną czynnością procesową organu winno być, zgodnie z art. 104 ust.3 oraz art. 61 ust.3 ustawy o pomocy społecznej, wydanie decyzji orzekającej o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia z wyliczeniem kwot przypadających na poszczególne miesiące i określeniem terminu początku i końca jego spłaty. Zastosowanie w sprawie trybu z art. 106 ust. 5 u.p.s. w zakresie zmiany decyzji w części dotyczącej odpłatności za pobyt w DPS było błędne z uwagi na regulację szczególną z art. 104 ust. 3 oraz art. 61 ust. 3 tej ustawy oraz istnienie w obrocie prawnym decyzji w przedmiocie nienależnie pobranych świadczeń przez J.R. Mając powyższe na uwadze stwierdzić należy, że w rozpoznawanej sprawie organy pomocy społecznej, poprzez błędną interpretację przepisów prawa materialnego, naruszyły przepis art. 104 ust. 3 oraz art. 61 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej, w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy, co skutkowało uchyleniem zaskarżonej decyzji oraz utrzymanej przez nią w mocy decyzji organu pierwszej instancji. W ponownie prowadzonym postępowaniu Burmistrz Miasta i Gminy [...] będzie miał na uwadze zaprezentowaną w niniejszym wyroku ocenę prawną i wyda rozstrzygnięcie na podstawie właściwych przepisów ustawy o pomocy społecznej. Odnosząc się prośby skarżącego zawartej w skardze, dotyczącej odstąpienia od żądania nienależnie pobranego świadczenia wyjaśnić należy, że rolą sądu jest wyłącznie kontrola zgodności z prawem zaskarżanych aktów organów administracji, nie zaś zastępowanie tych organów w rozstrzyganiu spraw administracyjnych. W niniejszej sprawie, skarżącemu przysługuje stosownie do art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej, prawo złożenia do organu wniosku o odstąpienie od żądania zwrotu nienależnie pobranego świadczenia. We wniosku tym zasadne będzie wskazanie na trudną sytuację osobistą skarżącego opisaną w skardze. W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w [...], na podstawie art.145 § 1 pkt 1 lit. a w zw. z art.135 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję pierwszoinstancyjną.