II SA/Rz 1516/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący WSA Paweł Zaborniak /spr./ Sędziowie WSA Elżbieta Mazur - Selwa WSA Piotr Godlewski Protokolant specjalista Anna Mazurek - Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 1 lutego 2017 r. sprawy ze skargi S. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] sierpnia 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia wychowawczego I. uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] lipca 2016 r. nr [...]; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącej S. W. kwotę 480 zł /słownie: czterysta osiemdziesiąt złotych/ tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego; III. zarządza zwrot na rzecz skarżącej S. W. kwoty 100 zł /słownie: sto złotych/ tytułem nadpłaconego wpisu sądowego. Przedmiotem skargi S.W. jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego (dalej "Kolegium") z dnia [...] sierpnia 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia wychowawczego wydana w następującym stanie sprawy. Wnioskiem z dnia 6 kwietnia 2016 r. S.W. zwróciła się do Prezydenta Miasta [...] o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na pozostające na jej utrzymaniu małoletnie dzieci M.W. i F.W. Z takim samym wnioskiem wystąpił uprzednio do ww. organu ojciec dzieci R.W. Po rozpatrzeniu wniosku S.W. Prezydent Miasta [...] decyzją z dnia [...] lipca 2016 r. Nr [...] odmówił wnioskodawczyni przyznania prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko M.W. ur. [...] października 2002 r. na okres od 1 kwietnia 2016 r. do 30 września 2017 r. oraz odmówił przyznania prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko F.W. ur. [...] czerwca 2005 r. na okres od 1 kwietnia 2016 r. do 30 września 2017 r. uznając, że miejscem zamieszkania dzieci warunkującym przyznanie wnioskowanego świadczenia wychowawczego rodzicowi jest miejsce zamieszkania ich ojca R.W., co wynika z treści ugody sądowej zatwierdzonej postanowieniem z dnia 7 maja 2015 r. sygn. akt [...] zawartej pomiędzy wnioskodawczynią, a jej byłym mężem przed Sądem Rejonowym w [...] Wyklucza to przyznanie świadczenia wnioskodawczyni niezależnie od faktycznego miejsca zamieszkania dzieci. W odwołaniu od wskazanej wyżej decyzji S.W. zarzuciła niedostateczne wyjaśnienie stanu faktycznego i błędne przyjęcie, że skarżąca nie jest uprawniona do pobierania świadczenia wychowawczego. Pomimo formalnego ustalenia miejsca pobytu małoletnich dzieci przy ojcu faktycznie dzieci zamieszkują z nią i to wnioskodawczyni ponosi ciężar ich utrzymania, czego organ nie uwzględnił. Ponadto zainicjowała przed Sądem Rejonowym w [...] postępowanie sądowe w sprawie ustalenia ich miejsca pobytu u matki i treść tego orzeczenia będzie miała wpływ na rozstrzygniecie w sprawie świadczenia wychowawczego. Zaskarżoną w niniejszej sprawie decyzją wymienioną na wstępie organ II instancji utrzymał w mocy decyzję organu I instancji w podstawie prawnej powołując art. 138 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016 r., poz. 23; dalej "k.p.a."), art. 4 ust. 2, art. 5 ust. 1 – 3 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. poz. 195; dalej: "u.p.p.") oraz § 2 rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 18 lutego 2016 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia wychowawcze (Dz. U. poz. 214). Organ odwoławczy w całości podtrzymał argumentację i stanowisko organu I instancji. Z ustaleń dokonanych na podstawie wywiadu środowiskowego wynika, że małoletnie dzieci odwołującej faktycznie przebywają z ojcem, a córka M. przebywa także u matki. W takim przypadku, po myśli art. 5 u.p.p. w przypadku, gdy dziecko zgodnie z orzeczeniem Sądu jest pod opieką naprzemienną obydwojga rodziców żyjących w separacji lub żyjących w rozłączeniu kwotę świadczenia wychowawczego przysługującą za niepełny miesiąc ustala się dzieląc kwotę tego świadczenia przez liczbę wszystkich dni kalendarzowych w tym miesiącu, a otrzymaną kwotę mnoży przez liczbę dni kalendarzowych, za które to świadczenie przysługuje. W chwili obecnej jednak w obrocie prawnym pozostaje orzeczenie Sądu Rejonowego w [...] zatwierdzające ugodę zawartą między odwołującą się a jej byłym mężem z dnia 7 maja 2015 r. sygn. akt [...], po myśli którego miejsce pobytu dzieci ustalono przy ojcu. Wyłącza to przyznanie wnioskowanego świadczenia matce. W przypadku zaś prawomocnego orzeczenia o ustaleniu miejsca pobytu przy matce po myśli art. 20 u.p.p. organ przyznający świadczenie winien być o tym niezwłocznie powiadomiony celem weryfikacji decyzji. W chwili obecnej działanie to byłoby przedwczesne. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie na opisaną w wstępie decyzję Kolegium wniosła S.W. zarzucając 1. naruszenie przepisów prawa materialnego, a to: - art. 20 u.p.p. poprzez błędne uznanie, że u R.W. jako rodzica pobierającego świadczenie nie wystąpiły zmiany mające wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego, przez co bezpodstawnie pobiera on świadczenie w sytuacji, gdy faktycznie córka M.W. przebywa ze skarżącą; - art. 22 u.p.p. poprzez błędne uznanie, że skarżącej nie przysługuje świadczenie wychowawcze na córkę M.W. podczas gdy skarżąca faktycznie sprawuje opiekę nad dzieckiem, zaś w przypadku F.W. zachodzi sytuacja zbiegu prawa do świadczenia wychowawczego wobec czego świadczenie winno być dzielone pomiędzy rodziców proporcjonalnie do czasu, w którym dziecko zamieszkuje u danego rodzica. 2. Błąd w ustaleniach faktycznych mających wpływ na rozstrzygnięcie w sprawie, polegający na uznaniu, pomimo dowodów przemawiających za faktycznym sprawowaniem opieki nad M.W. przez skarżącą, że organ nie jest w stanie jednoznacznie stwierdzić, gdzie przebywa dziecko 3. Błąd w ustaleniach faktycznych polegający na pominięciu przez organ okoliczności, że małoletni F.W. również przebywa faktycznie pod opieką matki w ograniczonym czasie co sprawia, że świadczenie a rzecz małoletniego winno być dzielone pomiędzy rodziców proporcjonalnie do czasu, w którym dziecko u danego rodzica przebywa. Mając na względzie powyższe wniosła o zmianę zaskarżonych decyzji i przyznanie jej prawa do świadczenia wychowawczego na dzieci na okres od 1 kwietnia 2016 r. do 30 września 2017 r. proporcjonalnie do czasu w którym dzieci znajdują się u skarżącej, ewentualnie o uchylenie zaskarżonych decyzji i przekazanie sprawy organowi do ponownego rozpatrzenia oraz zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów postępowania. W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie z przyczyn podanych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga została przez Sąd uwzględniona z innych przyczyn niż podane w jej treści. Sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2016 r. poz. 1660). Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r., poz. 718; zwana dalej w skrócie p.p.s.a.). Stosownie do tego przepisu Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Natomiast w myśl art. 145 p.p.s.a., Sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia ich nieważności, ewentualnie niezgodności z prawem, gdy dotknięte są one naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, lub zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji wymienione w art. 156 k.p.a. lub innych przepisach. W ramach kontroli legalności decyzji Sąd stosuje przewidziane prawem środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.). Decyzje organów obu instancji naruszają zarówno przepisy prawa procesowego jak i materialnego w sposób, który mógł mieć wpływ na ustalony wynik postępowania. Zaskarżoną decyzją organy odmówiły przyznania skarżącej prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko : M.W. na okres od 1 kwietnia 2016 r. do 30 września 2017 r. oraz na dziecko F.W. na okres od 1 kwietnia 2016 r. do 30 września 2017 r. Organy powołały się na w swych rozstrzygnięciach na treść ugody zawartej przed Sądem Rejonowym w [...] z dnia 7 maja 2015 r. [...] (zwana dalej ugodą), z którego wynika że miejscem pobytu małoletnich dzieci skarżącej jest miejsce zamieszkania ich ojca R.W. Stwierdzono, iż S.W. ma jedynie możliwość kontaktów z w/w małoletnimi. Decyzja o odmowie przyznania świadczenia została oparta o przepisy u.p.p. Zdaniem Sądu, Organy błędnie zinterpretowały i zastosowały przepis prawa materialnego w postaci art. 2 pkt 16 i art. 5 ust. 2 w/w ustawy, co z kolei zdeterminowało błędy w ustaleniach faktycznych, dotyczących właściwej oceny opisanej wyżej ugody. Otóż w myśl art. 5 ust. 2 u.p.p. w przypadku urodzenia dziecka, ukończenia przez dziecko 18. roku życia lub w przypadku gdy dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obydwojga rodziców rozwiedzionych, żyjących w separacji lub żyjących w rozłączeniu, kwotę świadczenia wychowawczego przysługującą za niepełny miesiąc ustala się, dzieląc kwotę tego świadczenia przez liczbę wszystkich dni kalendarzowych w tym miesiącu, a otrzymaną kwotę mnoży się przez liczbę dni kalendarzowych, za które to świadczenie przysługuje. Kwotę świadczenia wychowawczego przysługującą za niepełny miesiąc zaokrągla się do 10 groszy w górę. W świetle przytoczonej regulacji, w sytuacji gdy dziecko pozostaje pod opieką naprzemienną obydwojga rozwiedzionych rodziców, pewna kwota świadczenia wychowawczego przysługuje za te dni kalendarzowe, w których rodzic sprawował nad dzieckiem opiekę. Jak stanowi art. 4 ust. 1 u.p.p. celem świadczenia wychowawczego jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych. Należy też zwrócić uwagę na definicję rodziny wyrażoną w art. 2 pkt 16 u.p.p., który wyraźnie stanowi, iż w przypadku gdy dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obojga rodziców rozwiedzionych, dziecko zalicza się jednocześnie do członków rodzin obydwojga rodziców. Reasumując, jeżeli rozwiedzeni rodzice naprzemiennie opiekują się swymi dziećmi, to z racji ponoszenia związanych z tą opieką wydatków, przysługuje im prawo do świadczenia wychowawczego, którego wysokość należy ustalać zgodnie z regułami art. 5 ust. 2 u.p.p. Natomiast ugoda zawarta przed sądem rodzinnym jest rozumieniu art. 2 pkt 16 u.p.p. orzeczeniem sądu. Ugoda zawarta przed sądem ma moc wyroku sądowego i z mocy art. 777 § 1 pkt 1 K.p.c. stanowi tytuł egzekucyjny, który po zatwierdzeniu przez sąd przez nadanie klauzuli wykonalności może być realizowany w postępowaniu egzekucyjnym. W tym miejscu zgodzić się należy ze stanowiskiem Organów, iż znaczenie decydujące dla oceny tego, który z rodziców sprawuje opiekę nad małoletnimi, należało przyznać ugodzie. Organy były związane treścią tego orzeczenia z mocy art. 365 § 1 K.p.c., który stanowi : Orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy oraz inne organy państwowe i organy administracji publicznej, a w wypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Ponadto w myśl art. 76 § 1 K.p.a. dokumenty urzędowe sporządzone w przepisanej formie przez powołane do tego organy państwowe w ich zakresie działania stanowią dowód tego, co zostało w nich urzędowo stwierdzone. Z tej przyczyny, Organy rozpoznające wniosek S.W. obowiązane były przy rozpoznawaniu sprawy kierować się treścią ugody. Uwzględniając jej postanowienia nie zwrócono uwagi, iż na mocy tego dokumentu jak również pozostałych znajdujących się w aktach orzeczeń sądowych (obojgu rodzicom Sąd Okręgowy w T. powierzył wykonywanie władzy rodzicielskiej, oboje są również zobowiązani do pokrywania kosztów ich utrzymania, vide wyrok SO w [...] z dnia 8 lutego 2011 r., sygn. [...]), rozwiedzeni rodzice byli uprawnieni do sprawowania opieki nad swymi małoletnimi dziećmi. Żadnemu z rodziców Sąd nie przyznał wyłącznej opieki. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym wykształciło się stanowisko, które WSA w niniejszej sprawie podziela, iż czynienie automatycznego założenia, że z opieką naprzemienną mamy do czynienia tylko wówczas, gdy wprost takie orzeczenie znajdzie się w wyroku sądu, byłoby nieracjonalne i niesprawiedliwe wobec rodziców, którzy sami ustalili taką opiekę bez ingerencji Sądu. Otóż gdy nie zachodzi taka potrzeba, sąd w wyroku rozwodowym nie wkracza w sferę dokładnego regulowania relacji pomiędzy rozwiedzionymi rodzicami w kwestiach dotyczących sprawowania opieki na dzieckiem (dziećmi), poza orzeczeniem o pozostawieniu władzy rodzicielskiej obojgu rodzicom, co w żadnym razie nie oznacza, że w takim przypadku nie dochodzi faktycznie do wykonywania opieki naprzemiennej pomiędzy rodzicami, którzy w taki sposób układają wzajemne stosunki związane z opieką nad dzieckiem (dziećmi), że dzieci naprzemiennie pozostają pod ich wyłączną pieczą (tak WSA w Łodzi w wyroku z dnia 19 stycznia 2017 r., sygn. II SA/Łd 718/16, LEX). Dlatego też, jeżeli rzeczywista opieka jest sprawowana w taki sposób, że na mocy orzeczenia sądu, w tym ugody zawartej przed sądem, w powtarzających się okresach rodzic sprawuje wyłączną opiekę nad dziećmi, to są podstawy do uznania, że w sprawie mamy do czynienia z opieką naprzemienną w rozumieniu art. 2 pkt 16 oraz art. 5 ust. 2 u.p.p. (por. wyrok WSA w Olsztynie z dnia 1 grudnia 2016 r. II SA/Ol 1208/16, LEX, i z dnia 22 grudnia 2016 r. II SA/Ol 1305/16). Zdaniem Sądu, Organy w niniejszej sprawie przedwcześnie wykluczyły, iż rozwiedzeni rodzice wykonują opiekę naprzemienną. Uznano bowiem, że świadczenie wychowawcze przysługuje wyłącznie ojcu dzieci bowiem to w jego miejscu zamieszkania ustalono ich miejsce pobytu. Miejsce pobytu nie miało w niniejszej sprawie znaczenia decydującego, bowiem nie oznaczało, ze względu na określony w ugodzie sposób realizacji kontaktów z dziećmi oraz prawo wykonywania władzy rodzicielskiej, że opiekę nad dziećmi sprawuje wyłącznie R.W. Organy nie zwróciły należytej uwagi na treść ugody, z której jasno wynika, że Skarżąca w powtarzających się dniach w ciągu miesiąca, miała prawo i obowiązek opiekować się swymi dziećmi, i że ciążył na niej obowiązek pokrywania kosztów utrzymania. Możliwość kontaktów z dziećmi ustalono w ugodzie bardzo szeroko przyjmując prawo matki do zabierania dzieci do jej mieszkania w występujących po sobie okresach czasu tj. każdy co drugi weekend miesiąca od piątku od godziny 16.00 do poniedziałku do momentu odprowadzenia dzieci przez matkę do szkoły oraz w każdą środę od odebrania dzieci ze szkoły do czwartku, do momentu odprowadzenia dzieci przez matkę do szkoły. W ten sposób rodzice dzieci ustalili pomiędzy sobą sposób sprawowania kontaktów, który w swej istocie zakładał także sprawowanie opieki zarówno przez ojca ale też przez matkę. Sąd stoi na stanowisku, iż ugoda przewidująca kontakty rozwiedzionego rodzica z dziećmi, nie wyklucza sprawowania przez tego rodzica opieki, z którą przepisy u.p.p. wiążą prawo do świadczenia wychowawczego. Zwrócić należy uwagę, że w myśl art. 113 § 1 K.r.io. kontakty z dzieckiem obejmują w szczególności przebywanie z dzieckiem (odwiedziny, spotkania, zabieranie dziecka poza miejsce jego stałego pobytu) i bezpośrednie porozumiewanie się, utrzymywanie korespondencji, korzystanie z innych środków porozumiewania się na odległość, w tym ze środków komunikacji elektronicznej. Natomiast w sytuacji gdy kontakt z dzieckiem ma polegać na okresowym (np. podczas weekendów) zamieszkiwaniu dziecka w miejscu pobytu matki, bez udziału drugiego rodzica, i posiadającej przy tym pełnie władzy rodzicielskiej, to nie ma wątpliwości, iż w tym czasie sprawuje ona nad tym dzieckiem opiekę. W tych okolicznościach, wyznaczonych treścią orzeczenia sądu, rolą organów zgodnie z art. 22 u.p.p., było ustalenie czy skarżąca wykonuje postanowienia ugody poprzez sprawowanie wyłącznej opieki nad dziećmi w okresach określonych w ugodzie, a jeżeli tak, to z racji obowiązywania powołanych wyżej przepisów K.p.c. i K.p.a., należało rozstrzygnąć o takiej wysokości świadczenia wychowawczego jaka w sytuacji sprawowania opieki naprzemiennej wynika z art. 5 u.p.p. Organy zakładając, że miejsce pobytu dzieci rozstrzyga o osobie sprawującej nad nimi opiekę, a tym samym uprawnionego do świadczenia wychowawczego, naruszyły przepisy prawa materialnego w postaci art. 2 pkt 16 i art. 5 ust. 2 u.p.p., wskazujące na konieczność ustalenia występowania instytucji opieki naprzemiennej jak również przepisy postępowania administracyjnego - art. 22 u.p.p. oraz art. 7, 77 i 80 K.p.a. w stopniu który mógł mieć wpływ na wynik postępowania. Wytyczne dotyczące wykładni i stosowania przepisów wynikają dla organów z dotychczas sformułowanych przez Sąd ocen ich działań. Efektem działań wyjaśniających winno być udzielenie odpowiedzi na pytanie, czy Skarżącą w czasie poprzedzającym okres świadczeniowy realizowała postanowienia ugody a więc czy faktycznie sprawowała wynikającą z jej treści opiekę naprzemienną. Zarzuty skargi powołujące się na twierdzenia, iż małoletnia M.W. stale przebywa u matki, jako niezgodne z postanowieniami opisanej wyżej ugody sądowej, nie mogły zostać przez Sąd uwzględnione. Dla Organów wiążące były bowiem te okoliczności dotyczące opieki, które zostały wiążąco ustalone pomiędzy rozwiedzionymi rodzicami, i które zostały zatwierdzone przez Sąd. Ugoda sądowa jest skuteczna i wiąże strony, dopóki nie zostanie prawnie podważona (zob. wyrok SN z dnia 13 października 1972 r., III PRN 66/72, LEX). Z tych przyczyn orzeczono jak w sentencji wyroku na podstawie art. 145 § pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. O kosztach postępowania przed WSA orzeczono na podstawie art. 200 i 205 § 2 p.p.s.a. Zarządzenie o zwrocie nadpłaconego wpisu sądowego oparto o art. 225 p.p.s.a.