II SA/Bd 1251/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Anna Klotz (spr.) Sędziowie sędzia WSA Elżbieta Piechowiak sędzia WSA Grzegorz Saniewski Protokolant starszy sekretarz sądowy Katarzyna Kloska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 lutego 2017 r. sprawy ze skargi K. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] sierpnia 2016 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia wychowawczego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...] maja 2016 r. nr [...]. K.K. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w T. z dnia [...] sierpnia 2016 r., Nr [...]. Decyzją tą utrzymana została w mocy decyzja Prezydenta Miasta T. z dnia [...] maja 2016 r. [...] o odmowie przyznania skarżącej świadczenia wychowawczego na syna, R. Ż. Powyższa decyzja wydana została w oparciu o art. 1 ust. 2 pkt 1 i ust. 3, art. 4 oraz art. 5 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2016 r., poz. 195, dalej zwanej także "ustawą"). Organ odwoławczy wskazał w niej, że w złożonym w dniu [...] kwietnia 2016r. wniosku o przyznanie świadczenia wychowawczego skarżąca zaznaczyła, że nie wnosi o ustalenie prawa do świadczenia na pierwsze dziecko, w związku z czym nie załączyła do wniosku odpowiednich załączników, tj. oświadczeń dotyczących osiągniętych przez członków rodziny dochodów. Kolegium wskazało, że w skład rodziny wnioskodawczyni wchodzi pełnoletnia córka, P. K. oraz syn, R. Ż. Organ pierwszej instancji, ustalił, że w związku z pełnoletniością córki, pierwszym dzieckiem w rodzinie jest młodsze z dzieci, syn. Biorąc natomiast pod uwagę treść wniosku, z którego wynika, że świadczenie wychowawcze nie ma dotyczyć pierwszego dziecka, odmówiono przyznania świadczenia. Wnosząc odwołanie od decyzji Prezydenta Miasta T., K. K. zarzuciła organowi pierwszej instancji, że pomimo błędnego wypełnienia przez nią wniosku, organ nie wezwał jej do jego uzupełnienia i usunięcia dostrzeżonych uchybień. W ocenie organu odwoławczego, bezsporne jest, że wnioskodawczyni nie domagała się ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko, co potwierdza zakreślenie okienka "nie wnoszę o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko zamieszkujące ze mną i pozostające na moim utrzymaniu", nie dołączyła także do wniosku odpowiednich załączników dotyczących dochodu, a syna, R. Ż., wpisała w rubryce "kolejne dziecko". Z uwagi na powyższe, organ odwoławczy decyzję organu pierwszej instancji ocenił, jako prawidłową. Odnośnie zawartego w odwołaniu zarzutu niepoinformowania odwołującej się o błędnym wypełnieniu wniosku oraz niewezwania do uzupełnienia braków, Kolegium stwierdziło, że wniosek nie zawierał braków i był poprawny pod względem merytorycznym. W skardze, skarżąca podniosła, że wniosek wypełniła zgodnie z instrukcjami udzielanymi przez urzędnika. Podkreśliła, że nie zna definicji ustawowych wyrażeń "pierwsze dziecko" i "drugie dziecko", przyjęła definicję potoczną, zgodnie z którą pierwszym dzieckiem jest dziecko starsze. Zdaniem skarżącej, urzędnik miał świadomość tego, że wniosek nie został wypełniony w sposób prawidłowy, co wynika z uzasadnienie decyzji zarówno pierwszej, jak i drugiej instancji. Zdaniem skarżącej, standardem winno być informowanie obywatela o popełnionych błędach tak, aby miał on możliwość ich poprawienia. Skarżąca wskazała również na długi termin, jaki upłynął od dnia złożenia wniosku do dnia poinformowania jej o odmownym jego rozpatrzeniu. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w T. wniosło o jej oddalenie, uznając argumenty w niej zawarte za nieuzasadnione. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do treści art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2016 r., poz. 1066), sąd administracyjny sprawuje w zakresie swojej właściwości kontrolę pod względem zgodności z prawem w oparciu o przepisy ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718). Z powyższego wynika, że w przypadku gdy Sąd stwierdzi, bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia - uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź też stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa. Wskazana regulacja nie pozostawia wątpliwości co do tego, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Biorąc pod uwagę tak zakreśloną kognicję sądu administracyjnego, należy stwierdzić, że rozpoznające sprawę organy rozstrzygnięcia swe wydały sprzecznie z przepisami prawa materialnego, które legły u podstaw wydania zarówno zaskarżonej jak i poprzedzającej ją decyzji, jak również z przepisami postępowania, w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Przedmiotem skargi wniesionej w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w T. z dnia [...] sierpnia 2016 r., Nr [...] utrzymująca w mocy decyzję z dnia [...] maja 2016 r. [...], którą Prezydent Miasta T. odmówił przyznania K. K. – będącej skarżącą w niniejszej sprawie – świadczenia wychowawczego na syna, R. Ż. Świadczenie wychowawcze, o ustalenie prawa do którego wnioskowała skarżąca, normowane jest treścią ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowaniu dzieci (Dz. U. z 2016 r. poz. 195). Celem świadczenia wychowawczego jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych (art. 4 ust. 1 ustawy). Świadczenie wychowawcze, o czym stanowi art. 5 ust. 1 ustawy, przyznawane jest matce, ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka albo opiekunowi prawnemu dziecka w wysokości 500,00 zł miesięcznie na dziecko w rodzinie. Co do zasady kwota ta dotyczy każdego kolejnego dziecka w rodzinie, zgodnie natomiast z art. 5 ust. 3 ustawy, świadczenie wychowawcze przysługuje na pierwsze dziecko osobom, o których mowa powyżej, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 800,00 zł. Przy czym kwota ta jest wyższa, jeżeli członkiem rodziny jest dziecko niepełnosprawne (art. 5 ust. 4). Art. 2 pkt 14 definiuje pojęcie "pierwszego dziecka", którym zgodnie z przepisami ustawy o świadczeniu wychowawczym, jest jedyne lub najstarsze dziecko w rodzinie w wieku do ukończenia 18. roku życia; w przypadku dzieci urodzonych tego samego dnia, miesiąca i roku, będących najstarszymi dziećmi w rodzinie w wieku do ukończenia 18. roku życia, pierwsze dziecko oznacza jedno z tych dzieci wskazane przez osobę, o której mowa w art. 4 ust. 2. W sprawie niniejszej, skarżąca złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego, nie wnosząc o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko zamieszkujące z nią oraz pozostające na jej utrzymaniu. Jako kolejne dziecko w rodzinie skarżąca wymieniła syna, R. Ż. (ur. [...] 1999r.), jako członków rodziny, skarżąca podała natomiast oprócz siebie oraz wyżej wymienionego syna, córkę, P. K. (ur. [...] 1991r.). Powodem odmowy pozytywnego rozpatrzenia wniosku skarżącej była okoliczność, że córka skarżącej, jako osoba pełnoletnia, nie jest pierwszym dzieckiem w rozumieniu ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci. Spór w przedmiotowej sprawie sprowadza się do ustalenia, czy organy legalnie literalnie potraktowały treść wniosku skarżącej, czy też zasadne i bardziej celowe było zwrócenie skarżącej uwagi na to, że syn, który w rozumieniu skarżącej jest kolejnym dzieckiem w rodzinie, biorąc pod uwagę definicje zawarte w omawianej ustawie, jest w istocie jedynym dzieckiem w rodzinie w wieku do ukończenia 18. roku życia, wobec czego konieczne będzie uwzględnienie kryterium dochodowego. W ocenie Sądu skład członków rodziny skarżącej nie budzi żadnych wątpliwości. Nawet, jeżeli wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego został wypełniony nieprawidłowo, to nie zmienia to faktu, że syn skarżącej powinien być traktowany – w rozumieniu przepisów ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci – jako pierwsze dziecko, czyli jedyne lub najstarsze dziecko w rodzinie w wieku do ukończenia 18. roku życia. Sąd w składzie rozpoznającym przedmiotową sprawę przychylił się do stanowiska skarżącej, że organ w niniejszym przypadku obowiązany był do wezwania skarżącej do dokonania korekty wniosku. Zgodnie z art. 19 ust. 1 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci, w przypadku złożenia nieprawidłowo wypełnionego wniosku, podmiot realizujący świadczenie wychowawcze wzywa pisemnie osobę ubiegającą się o świadczenie do poprawienia lub uzupełnienia wniosku w terminie 14 dni od dnia otrzymania wezwania. Niezastosowanie się do wezwania skutkuje pozostawieniem wniosku bez rozpatrzenia. Dokonując wstępnej kwalifikacji wniosku, organ mógł zwrócić uwagę na to, że błędnie skarżąca zakwalifikowała córkę, jako pierwsze dziecko w rodzinie. Z treści skargi wynika, że skarżąca korzystała przy wypełnianiu wniosku z pomocy i wskazówek pracownika organu. Dostała również sms-owe potwierdzenie, że wniosek jej został zakwalifikowany do rozpoznania. Wszystko to wskazywało, że skarżąca mogła powziąć przekonanie, że prawidłowo wypełniony wniosek zostanie pozytywnie rozpatrzony. Zwrócić uwagę należy jednak, że wiadomość tekstowa od organu stanowiła jedynie informację o tym, że wniosek został zarejestrowany i że czeka na rozpoznanie, nie natomiast, że został rozpoznany. Istotnym naruszeniem przepisów postępowania było nieuwzględnienie przez organ drugiej instancji zarzutów zawartych przez skarżącą w odwołaniu oraz brak oceny załączonego do odwołania zeznania podatkowego skarżącej PIT-37 za rok 2014, z którego wynika, że nawet biorąc pod uwagę jedynie dochód skarżącej i syna, córka bowiem w 2016r. skończyła 25 lat, dochód na osobę w rodzinie jest niższy od kryterium dochodowego, o którym mowa w art. 5 ust. 3 ustawy. Zgodnie z art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli, ponadto organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. W ocenie Sądu, organ obowiązany był wskazać skarżącej popełniony błąd polegający na mylnym uznaniu przez skarżącą córki za pierwsze dziecko w rodzinie, zamiast uznania syna za pierwsze i jedyne dziecko w rodzinie w rozumieniu przepisów ustawy oraz wezwać skarżącą do poprawienia lub uzupełnienia wniosku w terminie 14 dni od dnia otrzymania wezwania. Nie zasługuje na akceptację argumentacja organu, że wniosek był poprawny pod względem merytorycznym i nie zawierał braków. Błąd popełniony przez skarżącą w niniejszej sprawie wynikał z nieznajomości definicji ustawowej pierwszego dziecka, która różni się od pojęcia potocznego. Obowiązkiem organu było te różnice dostrzec na etapie złożenia wniosku. Zaznaczenie przez skarżącą rubryki "nie wnoszę o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko zamieszkujące ze mną i pozostające na moim utrzymaniu" nie może automatycznie powodować odmowy świadczenia. Względy ekonomiki postępowania nakazują najpierw upewnienia się, że wnioskodawca mając świadomość tego, że dziecko uznane przez niego za drugie, jest de facto pierwszym w rozumieniu przepisów ustawy i dla uzyskania świadczenia konieczne będzie w dalszej konsekwencji przedłożenie dokumentów poświadczających wysokość dochodu na osobę w rodzinie. Wobec powyższego zasadne było wezwanie skarżącej do poprawienia treści wniosku i uzupełnienia jego braków. Akta nie zawierają wezwania dokonanego przez żaden z organów w tym przedmiocie. Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po zapoznaniu się z treścią odwołania, nie mogło mieć już żadnych wątpliwości, co było rzeczywistą intencją skarżącej, bowiem z uwagi na dołączenie do odwołania zeznania podatkowego PIT-37 za rok 2014, z całą stanowczością uznać należy, że skarżąca dostarczyła brakujące dokumenty potwierdzające, że dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 800,00 zł., i czym starała się wykazać, że spełnia warunek przyznania świadczenia z programu 500 + na pierwsze dziecko. Za niezasadny z kolei uznać należy zarzut skarżącej polegający na braku poinformowania przez Kolegium, dlaczego tak długo trwało zawiadomienie skarżącej o negatywnym rozpatrzeniu wniosku. Skarżącej decyzja z dnia [...] maja 2016r. doręczona została w dniu [...] lipca 2016r. Zwrócić uwagę należy, że przesyłka adresowana została na adres podany przez skarżącą we wniosku. W związku z powyższym nie ma z punktu widzenia organu znaczenia wynikająca ze skargi argumentacja, że mogło być wiele powodów nieodebrania przesyłki niezależnych od skarżącej – "choroba, wyjazd do rodziny, brak awiza" oraz, że skoro organ miał świadomość, ze skarżąca nie odebrała pisma, mógł powiadomić skarżącą w drodze wiadomości sms-owej. Zgodnie z art. 28 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci, w sprawach nieuregulowanych w niniejszej ustawie stosuje się przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016 r. poz. 23). Jak stanowi art. 39 kpa. organ administracji publicznej doręcza pisma za pokwitowaniem przez operatora pocztowego w rozumieniu ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. - Prawo pocztowe (Dz. U. poz. 1529 oraz z 2015 r. poz. 1830), przez swoich pracowników lub przez inne upoważnione osoby lub organy. Nie jest dopuszczalne zawiadomienie o treści decyzji w drodze wiadomości tekstowej. Organy stosują praktykę informowania wnioskodawców o weryfikacji wniosku i przekazaniu go do rozpoznania, taka wiadomość jednak ma charakter stricte informacyjny. Dodać należy, że zgodnie z art. 41 § 1 kpa, w toku postępowania strony oraz ich przedstawiciele i pełnomocnicy mają obowiązek zawiadomić organ administracji publicznej o każdej zmianie swojego adresu, w tym adresu elektronicznego, skarżąca zatem, w przypadku dłuższego wyjazdu do rodziny, powinna uprzedzić o tym organ i podać ewentualny adres do korespondencji. W przeciwnym wypadku należy liczyć się z faktem że korespondencja nie zostanie doręczona we właściwym terminie. Brak awiza, o którym wspomina skarżąca, jest podstawą do wszczęcia postępowania reklamacyjnego. Wskazać należy, że wyrok niniejszy nie zastępuje decyzji i nie oznacza przyznania skarżącej świadczenia wychowawczego. Oznacza jedynie, że po jego uprawomocnieniu sprawa wróci do organu pierwszej instancji, który wniosek skarżącej rozpozna i jeśli zostanie on rozpatrzony pozytywnie, skarżąca nie straci możliwości otrzymania świadczenia od dnia 01.04.2016r., zgodnie z wnioskiem. Ponownie rozpoznając sprawę organ uwzględni wnioski płynące z treści niniejszego uzasadnienia, przede wszystkim ponownie wezwie skarżącą do uzupełnienia wniosku w zakresie niezbędnych dokumentów dotyczących ustalenia kryterium dochodowego w rodzinie oraz poprawienia wniosku poprzez wskazanie w jego polu A syna R. Ż., jako jedynego dziecka w rodzinie do ukończenia 18. roku życia. W związku z powyższym Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł, jak w sentencji wyroku.