I OSK 1521/17

WyrokNaczelny Sąd Administracyjny2018-02-23

Skład orzekający: Marek Stojanowski, Wojciech Jakimowicz, Marian Wolanin

Analiza orzeczenia

Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.

Zagadnienie prawne
Czy organy administracji publicznej prawidłowo oceniły, czy istnieją przesłanki do umorzenia nienależnie pobranego świadczenia dla bezrobotnych, uwzględniając sytuację materialną, finansową i zdrowotną strony, a także czy sąd administracyjny pierwszej instancji prawidłowo ocenił postępowanie organów w tym zakresie?
Ratio decidendi
Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że Sąd pierwszej instancji błędnie ocenił, iż organy administracji w wystarczającym stopniu wyjaśniły i oceniły wszystkie okoliczności faktyczne sprawy. Skoro organ odwoławczy przyznał, że organ pierwszej instancji powinien uwzględnić sytuację finansową i zdrowotną skarżącego oraz rozważyć przesłanki umorzenia, oznacza to, że postępowanie wyjaśniające wymagało uzupełnienia. W związku z tym, NSA uchylił wyrok WSA i decyzje organów obu instancji, nakazując ponowne postępowanie wyjaśniające.
Stan faktyczny
Skarżący M. G. został zobowiązany do zwrotu nienależnie pobranego zasiłku dla bezrobotnych. Zwrócił się o umorzenie należności z uwagi na trudną sytuację materialną i zdrowotną, jednak organy obu instancji odmówiły, uznając, że nie zachodzą przesłanki do umorzenia. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu oddalił skargę M. G. na decyzję Wojewody. W skardze kasacyjnej M. G. zarzucił naruszenie przepisów postępowania i prawa materialnego, wskazując na błędną ocenę jego sytuacji przez organy i sąd pierwszej instancji.
Rozstrzygnięcie
Uchylił zaskarżony wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu oraz zaskarżoną decyzję Wojewody i poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta W. i rozpoznał skargę, uwzględniając ją na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa, co skutkowało uchyleniem decyzji organów obu instancji.

Pełny tekst orzeczenia

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Marek Stojanowski Sędziowie: Sędzia NSA Wojciech Jakimowicz Sędzia del. WSA Marian Wolanin (spr.) Protokolant: sekretarz sądowy Adrian Wawer po rozpoznaniu w dniu 23 lutego 2018 roku na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej M. G. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 16 lutego 2017 r. sygn. akt IV SA/Wr 481/16 w sprawie ze skargi M. G. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] sierpnia 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia nienależnie pobranego świadczenia dla bezrobotnych uchyla zaskarżony wyrok oraz zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta W. z dnia [...] czerwca 2016 r. nr. [...] Zaskarżonym wyrokiem z dnia [...] lutego 2017 r., sygn. akt IV SA/Wr 481/16, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu oddalił skargę M. G. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] sierpnia 2016 r., Nr [...], w przedmiocie odmowy umorzenia nienależnie pobranego świadczenia. W uzasadnieniu wyroku wskazano, że decyzją Prezydenta Miasta W. z dnia [...] lutego 2016 r., Nr [...], utrzymaną następnie w mocy decyzją Wojewody [...] z dnia [...] kwietnia 2016 r., Nr [...], M. G. został zobowiązany do zwrotu nienależnie pobranego zasiłku dla bezrobotnych w wysokości [...] zł brutto, wypłaconego za okres od dnia [...] lipca 2015 r. do dnia [...] sierpnia 2015 r., w terminie 14 dni od dnia otrzymania rozstrzygnięcia. We wniosku z dnia [...] marca 2016 r., ponowionym następnie w dniach [...] i [...] maja 2016 r., skarżący zwrócił się o umorzenie nienależnie pobranego świadczenia w kwocie [...] zł z uwagi na trudną sytuację materialną i osobistą wskazując, że nie posiada żadnego majątku, zaś jedynym źródłem jego dochodu jest renta w wysokości [...] zł miesięcznie, dodatkowo obciążona egzekucją komorniczą w kwocie [...] zł. Pozostałe środki nie wystarczają nawet na minimum egzystencji, zwłaszcza że z przyczyn zdrowotnych nie może znaleźć zatrudnienia. Skarżący wniósł jednocześnie o rozłożenie należności na możliwe do spłacenia raty, jeżeli nie byłoby możliwe jego umorzenie. Decyzją z dnia [...] czerwca 2016 r., Nr [...], Prezydent Miasta W. - po uzyskaniu opinii Powiatowej Rady Rynku Pracy we W. - odmówił umorzenia nienależnie pobranego świadczenia w wysokości [...] zł stwierdzając, że nie zachodzą przesłanki przemawiające za umorzeniem nienależnie pobranego przez skarżącego świadczenia, o których mowa w art. 76 ust. 7 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz.U. z 2016 r. poz. 645, ze zm.). Nie było bowiem dotychczas prowadzone postępowanie egzekucyjne, które wykazałoby posiadanie przez skarżącego majątku wystarczającego do wyegzekwowania dochodzonej należności, dlatego nie było również możliwe określenie prognozy co do wyników postępowania wykonawczego. Także osobista sytuacja skarżącego nie stanowiła podstawy do uwzględnienia jego żądania, skarżący jest bowiem osobą niepracującą oraz niepełnosprawną, zaliczoną do III grupy inwalidzkiej do dnia [...] kwietnia 2018 r. Prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, zamieszkując wraz z matką oraz bratem i jego rodziną. Jedynym źródłem jego dochodu jest renta w wysokości [...] zł, obciążona potrąceniami alimentacyjnymi w kwocie [...] zł. Łączna wysokość zaległości alimentacyjnej kształtuje się na poziomie ok. [...] zł. Skarżący ponosi miesięczne wydatki na leczenie w kwocie ok. [...] zł, zaś opłaty mieszkaniowe pokrywane są przez jego brata. Skarżący może więc zwrócić nienależnie pobrane świadczenie w niskich, nieoprocentowanych ratach w zaproponowanej przez siebie wysokości. Posiada bowiem stałe źródło dochodu oraz nie ponosi wydatków mieszkaniowych. Z orzeczenia komisji lekarskiej z dnia [...] kwietnia 2015 r. wynika ponadto, że posiadane schorzenia powodują jedynie trwałą niezdolność do służby w Policji, skarżący może natomiast podjąć zatrudnienie poza służbą. Wydanie rozstrzygnięcia w przedmiocie umorzenia nienależnie pobranych świadczeń – zdaniem organu - pozostaje w ramach uznania administracyjnego, ograniczonego obowiązującymi przepisami prawa oraz koniecznością uwzględniania nie tylko słusznego interesu strony, ale także i interesu społecznego. Po rozpatrzeniu odwołania M. G., Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] sierpnia 2016 r., Nr [...], utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji wskazując, że jedyną przesłanką, którą należało rozważyć była kwestia oceny, czy dochodzenie należności mogłoby prowadzić do pozbawienia skarżącego niezbędnych środków utrzymania. Chociaż niskie dochody skarżącego i jego niepełnosprawność niewątpliwie stanowią trudną sytuację, to orzeczona względem skarżącego trwała niezdolność dotyczy jedynie jego służby w Policji. Może on więc wykonywać inną pracę. Skarżący był bowiem pouczony w dniu rejestracji o skutkach nabycia prawa do renty inwalidzkiej oraz nienależnego pobrania świadczenia. Miał więc świadomość, że wypłacony mu zasiłek może zostać uznany za świadczenie podlegające zwróceniu. Znajdując się zaś w trudniej sytuacji finansowej, skarżący może zwrócić się o odroczenie terminu płatności lub wystąpić o rozłożenie należności na dogodne dla siebie raty. Na rozprawie przed sądem pierwszej instancji skarżący przedłożył m.in. kserokopię orzeczenia lekarskiego o przeciwskazaniach do wykonywania niektórych rodzajów prac. W odpowiedzi na skargę M. G. organ odwoławczy wniósł o jej uwzględnienie, poprzez uchylenie decyzji organów obu instancji. Organ odwoławczy stwierdził, że w dniu rozpatrywania odwołania nie zaistniały przesłanki do umorzenia postępowania, ale w skardze do Sądu skarżący opisał swoją trudną sytuację materialną, finansową i zdrowotną, czego nie uczynił w odwołaniu, i przedłożył dokumenty, które nie były przedmiotem analizy organów. W związku z tym, w ocenie organu odwoławczego, organ pierwszej instancji powinien uwzględnić sytuację finansową i zdrowotną skarżącego oraz rozważyć, czy zaistniała w sprawie którakolwiek z przesłanek określonych w art. 76 ust. 7 pkt 1 – 4, upoważniających do umorzenia należności. Oddalając skargę M. G. na decyzję organu odwoławczego, Wojewódzki Sąd Administracyjny we W. stwierdził, że rozstrzygnięcie w przedmiotowej sprawie jest wydawane w ramach tzw. uznania administracyjnego, co oznacza, że organ orzekając w konkretnej sprawie może więc, a nie musi przyznać wnioskowaną pomoc, oceniając sytuację wnioskodawcy. Wybór taki nie może być dowolny i musi wynikać z wszechstronnego oraz dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy. Kontrola sądowa decyzji wydanej w ramach uznania administracyjnego sprowadza się zaś do tego, czy postępowanie zostało przeprowadzone zgodnie z zasadami procedury administracyjnej, czy zgodnie z nimi ustalono stan faktyczny sprawy, a rozstrzygnięcie wynika z tych ustaleń i nie ma znamion rozstrzygnięcia dowolnego. W ocenie Sądu pierwszej instancji, zakwestionowana decyzja nie została wydana z przekroczeniem granic uznania administracyjnego, albowiem dowody i materiały zgromadzone w toku postępowania wyjaśniającego w sposób wystarczający wykazały, że w niniejszej sprawie nie wystąpiła żadna z przesłanek, o których mowa w art. 76 ust. 7 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy. W stanie faktycznym sprawy powinna zostać rozważona wyłącznie przesłanka z powołanego art. 76 ust. 7 pkt 2, gdyż postępowanie egzekucyjne – pomimo wystawienia upomnienia – nie zostało jeszcze wszczęte. Nie można więc powołać się na ewentualne wnioski wynikające z tego postępowania, że skarżący nie posiada majątku, z którego możliwe będzie dochodzenie egzekwowanej należności, bądź że prowadzona egzekucja może okazać się nieefektywna ekonomicznie. Pomimo trudności skarżący nie jest pozbawiony możliwości poprawienia swojej sytuacji zawodowej. Orzeczona przez komisję lekarską niezdolność do pracy dotyczy wyłącznie predyspozycji zdrowotnych do służby w Policji. Nie wyklucza to możliwości podjęcia zatrudnienia w innym zawodzie, uwzględniającym warunki zdrowotne skarżącego. Nie sprzeciwia się temu również orzeczenie lekarskie z dnia [...] listopada 2016 r., przedłożone przez skarżącego na rozprawie, które ogólnie określa tylko zakres prac jakich nie może on wykonywać. Skarżący nie jest również pozbawiony możliwości ubiegania się o pozostałe ulgi w spłacie nienależnie pobranego świadczenia, o których mowa w powołanym art. 76 ust. 7, tj. rozłożenie spłaty należności na raty oraz odroczenie terminu płatności. Pozytywną opinię w przedmiocie rozłożenia świadczenia na raty wyraziła również Powiatowa Rada Rynku Pracy. Skarżący może więc zwrócić świadczenie w małych ratach, dostosowanych do swojej sytuacji życiowej. W odniesieniu do odpowiedzi organu odwoławczego na skargę o uchylenie zakwestionowanego rozstrzygnięcia oraz poprzedzającej go decyzji organu pierwszej instancji należało mieć przede wszystkim na uwadze istotę kontroli sprawowanej przez sady administracyjne. Sąd administracyjny nie przyznaje – co do zasady – określonych uprawnień, ani też nie nakłada konkretnych obowiązków wynikających z przepisów prawa materialnego. Jego rola sprowadza się zaś do oceny działalności organów administracji publicznej z punktu widzenia ich zgodności z prawem. Kontrola ta odnosi się do stanu faktycznego i prawnego danej sprawy ustalonego na dzień wydania skarżonego rozstrzygnięcia. Jeśli więc na dzień wydania przez organ odwoławczy zakwestionowanej decyzji istniały przesłanki do odmowy umorzenia nienależnie pobranego świadczenia, które wynikały zarówno z okoliczności faktycznych i prawnych sprawy, to nawet późniejsze pojawienie się istotnych – zdaniem organu – danych dotyczących sytuacji materialnej skarżącego, nie mogło stanowić podstawy do uchylenia wydanych w sprawie rozstrzygnięć. Jeżeli natomiast organ widzi potrzebę dokonania weryfikacji własnej decyzji, dysponuje on stosownymi uprawnieniami procesowymi wynikającymi choćby z art. 54 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r. poz. 718, ze zm.) – dalej ppsa, z której jednak Wojewoda ostatecznie nie skorzystał, czy też z art. 145 § 1 pkt 5 kpa (wznowienie postępowania administracyjnego) lub art. 154 kpa (zmiana decyzji). Inicjatywę w zakresie wznowienia postępowania administracyjnego i zmiany decyzji ma również skarżący, który ponadto w zmienionych okolicznościach faktycznych będzie mógł ponownie ubiegać się o zastosowanie względem niego jednej z ulg, o których mowa w art. 76 ust. 7 o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy. W skardze kasacyjnej od omawianego wyroku M. G. zarzucił naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: - art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa, polegające na oddaleniu skargi na skutek błędnej oceny braku naruszenia w postępowaniu administracyjnym art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 kpa, polegającego na braku wszechstronnego wyjaśnienia przez organy obu instancji stanu faktycznego sprawy i przekroczenie granic swobodnego uznania przy wydaniu zaskarżonych decyzji, - art. 106 § 3 i 5 ppsa w zw. z art. 233 § 1 kpc, polegające na dokonaniu przez Sąd dowolnej oceny przedłożonego przez skarżącego orzeczenia lekarskiego z dnia [...] listopada 2016 r. i uznaniu, że zawiera ono jedynie "ogólny zakres prac, których skarżący nie może wykonywać", co doprowadziło Sąd do uznania, że brak jest przeszkód do podjęcia przez skarżącego pracy poza służbą w Policji, podczas gdy wymieniony w przedmiotowym orzeczeniu katalog prac, których skarżący nie może wykonywać wskazuje, że jest on całkowicie niezdolny do wykonywania jakiejkolwiek pracy zarobkowej. W skardze kasacyjnej zarzucono również naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj.: - art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ppsa, polegające na oddaleniu skargi na skutek błędnej oceny braku naruszenia w postępowaniu administracyjnym art. 76 ust. 7 pkt 2 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, polegającego na błędnym uznaniu przez organy obu instancji, że nieumorzenie skarżącemu należności wynikającej z nienależnie pobranego zasiłku dla bezrobotnych w kwocie [...] zł nie pozbawi skarżącego niezbędnych środków utrzymania, podczas gdy należność ta stanowi ponad 3-krotność miesięcznych dochodów uzyskiwanych przez skarżącego, które same ledwie wystarczają na zaspokojenie życiowych potrzeb skarżącego, - art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ppsa, polegające na oddaleniu skargi wskutek błędnej oceny braku naruszenia przez organy obu instancji art. 76 ust. 7 pkt 4 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, polegającego na uznaniu, że brak jest podstaw do przyjęcia, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się od skarżącego kwoty nienależnie pobranego zasiłku dla bezrobotnych w kwocie [...] zł, podczas gdy wysokość pobieranej przez skarżącego renty z tytułu niezdolności do pracy w kwocie [...] zł. miesięcznie i obciążenie go egzekucją komorniczą kwoty [...] zł miesięcznie na poczet zaległości alimentacyjnej na rzecz syna (wynoszącej obecnie ok. [...] zł) w oczywisty sposób wskazują na bezskuteczność próby przymusowego wyegzekwowania od skarżącego przedmiotowego świadczenia. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej powołano wybrane orzeczenia sądów administracyjnych i wskazano, że w przypadku uznania administracyjnego decyzja zgodna z prawem powinna być poprzedzona rzetelnym przeprowadzeniem postępowania dowodowego, poprawną oceną zgromadzonych dowodów oraz wyjaśnieniem powodów podjętego rozstrzygnięcia. Kontrola sądowa decyzji uznaniowych jest ściśle powiązana z przyjętą obecnie formą tego uprawnienia. Z uznaniowymi decyzjami administracji musi się wiązać nie zmniejszona, lecz zwiększona kontrola społeczna. W obowiązującym stanie prawnym tzw. uznanie administracyjne utraciło swój dotychczasowy charakter. Zakres swobody organu administracji, wynikający z przepisów prawa materialnego, jest obecnie ograniczony ogólnymi zasadami postępowania administracyjnego. Aktualnie uznaniowe akty administracji są oparte na konkretnych przepisach, ilość rozwiązań dla decyzji uznaniowej organu ogranicza interes indywidualny oraz społeczny, zaś niezbędnym elementem ich legalności jest przeprowadzenie procesu decyzyjnego zgodnie z procedurą (w szczególności prawidłowym i dokładnym ustaleniem stanu faktycznego). W orzecznictwie podkreśla się, że organ administracji korzystający z uznania administracyjnego jest obowiązany szczegółowo zbadać stan faktyczny i utrwalić w aktach wyniki postępowania dowodowego. Obowiązki organu w tym zakresie są więc nawet większe, niż przy wydawaniu decyzji związanych. Kontrola sądowa powinna więc dotyczyć podstaw uznania administracyjnego oraz prawidłowości procesu wydania decyzji uznaniowej. Prawidłowość postępowania administracyjnego i jego legalności dotyczy bowiem również przekroczenia granic uznania administracyjnego. Granice uznania to zespół okoliczności faktycznych lub przepisów prawnych, które powodują, że organ administracyjny, działając na zasadzie uznania, działa legalnie, lecz nie dowolnie. W obecnym stanie prawnym granice uznania administracyjnego odnajdujemy w zasadach ogólnych Kodeksu postępowania administracyjnego. Istotny dla działalności uznaniowej organów administracji jest w szczególności artykuł 7 kpa i stanowiące rozwinięcie wyrażonej tam zasady art. 77 § 1 i art. 80 kpa. Tym samym przyjmuje się, że działanie w ramach uznania administracyjnego pozostawia organom administracyjnym możliwość wyboru jedynie pomiędzy skutkami prawnymi znajdującymi uzasadnienie we względach celowości gospodarczej, zasadach współżycia i interesu społecznego, polityce państwa, czyli zasadach wypełniających dyspozycje art. 7 kpa. W państwie prawa nie ma jednakże miejsca dla automatycznie stosowanej zasady nadrzędności interesu społecznego nad interesem indywidualnym. Nadrzędność interesu ogólnego nad indywidualnym nie powinna być bowiem pojmowana sztywno. W niniejszej sprawie wysokość nienależnie pobranego przez skarżącego świadczenia była z punktu widzenia interesów fiskalnych państwa nieznaczna, dlatego należy uznać, że organy administracji publicznej nie wyważyły w sposób należyty kolizji pomiędzy interesem publicznym, a indywidualnym interesem skarżącego, dopuszczając się w tym zakresie przekroczenia granic uznania administracyjnego, co nie zostało należycie dostrzeżone i skorygowane przez Sąd pierwszej instancji. Katalog prac określonych w orzeczeniu komisji lekarskiej z dnia [...] listopada 2016 r., których skarżący nie może wykonywać, obejmuje nie tylko prace wymagające pełnej sprawności psychofizycznej (w tym obsługę maszyn i prowadzenie pojazdów mechanicznych), lecz również prace na wysokościach, prace związane z długotrwałą obsługą monitorów ekranowych oraz prace związane z koniecznością długotrwałego utrzymywania pozycji stojącej lub siedzącej. Katalog tych prac jest więc tak szeroki, że de facto oznacza on (przynajmniej tymczasową) niezdolność do wykonywania jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Miesięczny dochód skarżącego jest tak niski, że nieznaczna kwota nienależnie pobranego przezeń zasiłku dla bezrobotnych i tak 3-krotnie przekracza uzyskiwany przez niego dochód. Już sama ta okoliczność wskazuje, że dochodzenie powyższej należności mogłoby pozbawić skarżącego niezbędnych środków utrzymania. Nie sposób bowiem sobie wyobrazić, aby skarżący był w stanie przeznaczać jeszcze część z uzyskiwanego przez siebie dochodu na poczet spłaty nienależnie pobranego świadczenia bez znacznego uszczerbku dla zaspokajania swoich życiowych potrzeb. Z art. 76 ust. 7 pkt 2 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy wynika, że skorzystanie przez organ z instytucji umorzenia należności może nastąpić w sytuacji, gdy ich dochodzenie mogłoby pozbawić osobę, która pobrała nienależnie świadczenie, niezbędnych środków utrzymania, przy czym przez dochodzenie należności należy mieć na uwadze wszystkie koszty z tym związane, z postępowaniem egzekucyjnym włącznie. Brak posiadanych środków na zwrot nienależnie pobranego świadczenia nie jest okolicznością zawinioną przez skarżącego, ponieważ schorzenia o podłożu neurologicznym wywołujące m.in. silne napady oczopląsu sprawiły, że orzeczeniem komisji lekarskiej z dnia [...] kwietnia 2015 r. skarżący uznany został za trwale niezdolnego do pracy w wyuczonym zawodzie policjanta. Ze względu na stan zdrowia, skarżący zaliczony został do III grupy inwalidzkiej i przyznana mu została renta z tytułu niezdolności do pracy. Wbrew twierdzeniom organów obu instancji, zaaprobowanych przez Sąd I instancji, niezdolność skarżącego do pracy nie obejmuje jednak jedynie służby w Policji, lecz praktycznie całkowicie wyklucza go (przynajmniej tymczasowo) z jakiejkolwiek aktywności zawodowej, co potwierdzone zostało m.in. orzeczeniem lekarskim z dnia [...] listopada 2016 r. Zasadność umorzenia skarżącemu nienależnie pobranego świadczenia nie została oceniona jednolicie przez Powiatową Radę Rynku Pracy we W., która opiniowała przedmiotowy wniosek skarżącego, albowiem spośród 6 członków Rady, jeden głosował za umorzeniem należności skarżącego, a jeden wstrzymał się od głosu. Sąd pierwszej instancji całkowicie odstąpił od badania przesłanki dopuszczalności umorzenia nienależnie pobranego świadczenia wskazując, że postępowanie egzekucyjne przeciwko skarżącemu nie zostało jeszcze wszczęte. Nie wpływa to jednak w żaden sposób na przypuszczenie, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty nienależnie pobranego przez skarżącego świadczenia, przewyższającej wydatki egzekucyjne. Mając bowiem na uwadze wysokość uzyskiwanego przez skarżącego dochodu, wysokość zaległości alimentacyjnej na rzecz syna, stan jego zdrowia oraz brak majątku, nie sposób uznać, że w postępowaniu egzekucyjnym jest możliwość uzyskania od skarżącego kwoty nienależnie pobranego świadczenia wraz z równowartością kosztów egzekucyjnych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie chociaż nie wszystkie zarzuty są zasadne. Zarzuty kasacyjne naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ppsa nie zasługiwały na uwzględnienie, ponieważ Sąd pierwszej instancji nie zastosował tych przepisów i dlatego nie mógł ich naruszyć. Zaskarżony wyrok został bowiem wydany na podstawie art. 151 ppsa. Zasadny okazał się natomiast zarzut naruszenia wskazanych w skardze kasacyjnej art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 kpa w kontekście art. 76 ust. 7 pkt 2 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy. Skoro bowiem w odpowiedzi na skargę do Sądu pierwszej instancji organ odwoławczy przyznał, że organ pierwszej instancji powinien uwzględnić sytuację finansową i zdrowotną skarżącego oraz rozważyć, czy zaistniała w sprawie którakolwiek z przesłanek określonych w art. 76 ust. 7 pkt 1-4 powołanej ustawy, to tym samym uznał, że postępowanie wyjaśniające wymagało uzupełnienia. O ile bowiem organ odwoławczy przyznał, że skarżący opisał swoją trudną sytuację dopiero w skardze i dołączył do niej stosowne dokumenty, to jednak treść skargi i dołączonych dokumentów nie wskazuje na zaistnienie znacząco nowych okoliczności wobec motywów ocenionych przez organy w swoich decyzjach. Organy te rozważały stan zdrowia skarżącego, jego niskie dochody oraz zadłużenie z tytułu alimentów i prowadzonej wobec niego egzekucji komorniczej z tego tytułu. Takie też okoliczności skarżący przedstawił w swojej skardze i potwierdził je dołączonymi do niej dokumentami. Jeżeli więc, w ocenie organu odwoławczego, wymagało to dokonania oceny przez organ pierwszej instancji, to znaczy, że dotychczasowa ocena organów nie była wystarczająca w kontekście dopuszczalności zastosowania art. 76 ust. 7 pkt 2 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy. Z tego względu należało uwzględnić skargę kasacyjną, ponieważ Sąd pierwszej instancji błędnie uznał, że organy administracji w wystarczającym stopniu wyjaśniły i oceniły wszystkie okoliczności faktyczne sprawy. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 188 ppsa, Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżony wyrok i rozpoznał skargę, którą - wobec ustalenia konieczności przeprowadzenia przez organy administracji ponownego postępowania wyjaśniającego - należało uwzględnić na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa i dlatego orzeczono o uchyleniu decyzji organów obu instancji. Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł o przyznaniu pełnomocnikowi skarżącego kasacyjnie wynagrodzenia na zasadzie prawa pomocy, ponieważ wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną, należne od Skarbu Państwa (art. 250 ppsa), przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w art. 258art. 261 ppsa, do którego należy zwrócić się ze stosownym wnioskiem – zgodnie z art. 254 § 1 ppsa.

Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 14.07.2026. · Źródło