I SA/Po 1089/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Nikodem (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Izabela Kucznerowicz Sędzia WSA Waldemar Inerowicz Protokolant st. sekr. sąd. Agnieszka Ratajczak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 lutego 2017r. sprawy ze skargi ZM na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego oddala skargę Na podstawie tytułów wykonawczych o nr [...] do [...] z dnia [...] lutego 2014r. wystawionych przez [...] [...] B., obejmujących zaległości w opłatach abonamentowych RTV, Naczelnik Urzędu Skarbowego w K. wszczął postępowanie egzekucyjne wobec Z. M., celem wyegzekwowania należności objętych ww. tytułami. Odpisy przedmiotowych tytułów wykonawczych wraz z zawiadomieniem o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego wynagrodzenie za pracę doręczono zobowiązanemu w dniu [...] marca 2014r. W celu wyegzekwowania przedmiotowych należności organ egzekucyjny zawiadomieniem z dnia [...] lipca 2015r. dokonał zajęcia nadpłaty z tytułu podatku dochodowego [...] Realizacja zajęcia przez dłużnika zajętej wierzytelności nastąpiła w dniu [...] lipca 2015r. skutkując zakończeniem egzekucji administracyjnej. Zobowiązany pismem z dnia [...] lipca 2015r. wniósł skargę na czynności egzekucyjną. Dyrektor Izby Skarbowej oddalił przedmiotową skargę, jednocześnie pismem z dnia [...] września 2015r. poinformował zobowiązanego, że może wnieść do Naczelnika Urzędu Skarbowego w K. odrębne podanie dotyczące wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego Pismem z dnia [...] października 2015r. strona złożyła wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego oraz uchylenie zajęcia, podnosząc niedopuszczalność egzekucji administracyjnej i zastosowanego środka egzekucyjnego oraz brak wymagalności egzekwowanego obowiązku, z uwagi na jego przedawnienie. Naczelnik Urzędu Skarbowego w K. postanowieniem z dnia [...] listopada odmówił wszczęcia postępowania w powyższym zakresie, wskazując w uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia, że z uwagi na zakończenie egzekucji w dniu [...] lipca 2015r. brak jest podstaw do merytorycznego rozpoznania wniosku zobowiązanego. W następstwie wniesionego przez zobowiązanego zażalenia, Dyrektor Izby Skarbowej postanowieniem z dnia [...] stycznia 2016r. uchylił w całości zaskarżone postanowienie i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. Organ odwoławczy wskazał, że zakończenie egzekucji poprzez realizację zajęcia przez dłużnika zajętej wierzytelności nie może pozbawiać strony do skorzystania z przysługujących jej na gruncie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji środków prawnych, w niniejszej sprawie wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego. Pismem z dnia [...] stycznia 2016r. oraz [...] lutego 2016r. zobowiązany, na wezwanie organu egzekucyjnego, podtrzymał swoje zarzuty i jako podstawę umorzenia postępowania egzekucyjnego wskazał nieistnienie obowiązku oraz przedawnienie egzekwowanego obowiązku (art.59 § 1 pkt 2 i pkt 3 ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji Dz. U. z 2014r., poz. 1619 ze zm. dalej upea). W ocenie zobowiązanego przedmiotowe tytuły wykonawcze wystawione zostały przez podmiot nieupoważniony do ich wystawienia oraz obejmowały okres, który uległ przedawnieniu. Ponadto strona powołała się na uchwałę Sądu Najwyższego sygn. Akt III CZP 20/09 oraz interpretację przepisu art. 118 ustawy Kodeks cywilny dokonanej w tej uchwale. Naczelnik Urzędu Skarbowego w K. postanowieniem z dnia [...] marca 2016r. odmówił umorzenia przedmiotowego postępowania egzekucyjnego. W uzasadnieniu postanowienia organ egzekucyjny w oparciu o obowiązujące przepisy prawa, wskazał na zasady powstania i egzekwowania należności z tytułu opłat abonamentowych RTV oraz kwestię przedawnienia tych należności. Uwzględniając powyższe, organ uznał, że nie ziściła się przesłanka określona w art. 59 § 2 i 3 upea, która zdaniem zobowiązanego winna być podstawą umorzenia postępowania egzekucyjnego. Kwestionując powyższe rozstrzygnięcie zobowiązany pismem z dnia [...] marca 2016r. wniósł zażalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe zarzuty i wnioski. Zobowiązany zarzucił również, że organ egzekucyjny, wydając zaskarżone postanowienie, nie wskazał, czy wydaje je w trybie przepisów ustawy Ordynacja podatkowa, czy ustawy Kodeks postępowania administracyjnego. Dyrektor Izby Skarbowej, po zapoznaniu się z materiałem zebranym w sprawie oraz po dokonaniu analizy stanu faktycznego i prawnego, postanowieniem z dnia [...] maja 2016r. utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ odwoławczy wskazał, że zgodnie z przepisami ustawy o opłatach abonamentowych uprawnionymi do żądania wykonania w drodze egzekucji obowiązku rejestracji odbiorników radiofonicznych i telewizyjnych oraz obowiązku uiszczania opłaty abonamentowej są kierownicy jednostek operatora wyznaczonego. Funkcję operatora wyznaczonego pełni Poczta Polska S.A., z kolei jej jednostką jest Centrum Obsługi Finansowej. W związku z powyższym Dyrektor Centrum Obsługi Finansowej Poczty Polskiej S.A. jest uprawniony do wystawienia tytułów wykonawczych. Organ, powołując się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 16 marca 2010r., sygn. akt K 24/08, podkreślił, że wierzycielem w rozumieniu ustawy egzekucyjnej (na podstawie art.7 ust.5 ustawy abonamentowej i art. 1a pkt 13 upea) uprawnionym do wystawienia tytułu wykonawczego jest kierownik Centrum Obsługi Finansowej. Zatem zarzut zobowiązanego, że przedmiotowe tytuły wykonawcze nie zostały wystawione przez uprawniony podmiot organ uznał za bezzasadny. Za bezzasadny uznał tym samym zarzut niedopuszczalności egzekucji. Odnośnie zarzutu przedawnienia dochodzonych należności, organ wyjaśnił, że opłata z tytułu rejestracji odbiornika radiowego lub telewizyjnego (abonamentu RTV) stanowi opłatę, o której mowa w art. 2 § 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2015 r., poz. 613 ze zm., dalej O.p.), a to oznacza, iż ma do niej zastosowanie art. 70 § 1 O.p. stanowiący, że opłata ta przedawnia się po upływie pięciu lat, licząc od końca roku, w którym upłynął termin jej płatności. Dodatkowo organ wskazał, że zawiadomieniem z dnia [...] lutego 2014r. organ egzekucyjny dokonał zajęcia prawa majątkowego stanowiącego wynagrodzenie za pracę zobowiązanego, co skutkowało przerwaniem biegu terminu przedawnienia egzekwowanych należności. Z uwagi zatem na brak wystąpienia przesłanek, o których mowa w art.59 § 1 upea w ocenie organu nie było podstaw do umorzenia przedmiotowego postępowania egzekucyjnego. W skardze strona wniosła o uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego je postanowienia organu pierwszej instancji i zasądzenie kosztów postępowania sądowego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono naruszenie: 1) art.2 § 2 O.p. poprzez bezpodstawne uznanie, że opłata abonamentowa ma charakter opłaty administracyjnej, a co za tym idzie stosuje się do niej przepisy Ordynacji podatkowej; 2) art.70 § 1 O.p. poprzez bezpodstawne przyjęcie, że opłata abonamentowa ulega przedawnieniu z upływem 5 lat licząc od końca roku, w którym upłynął termin jej płatności; 3) art. 118 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964r. Kodeks cywilny (t.j. Dz.U. z 2016r., poz.380 ze zm. dalej K.c.) poprzez bezpodstawną odmowę jego zastosowania. W uzasadnieniu skargi strona wskazała, że w jej ocenie opłata abonamentowa nie ma charakteru opłaty administracyjnej, do której zastosowanie mają przepisy ustawy Ordynacja podatkowa. Abonament radiowo-telewizyjny jest zaliczany do opłat okresowych, dlatego zastosowanie do niego winny znaleźć przepisy Kodeksu cywilnego, w tym przepis art. 118 K.c. dotyczący przedawnienia, który dla roszczeń o świadczenia okresowe wynosi 3 lata. Ponadto skarżący zaznaczył, że żaden przepis ustawy z dnia 21 kwietnia 2005r. o opłatach abonamentowych (Dz.U. z 2014r., poz.1204 ze zm. dalej u.o.a.) nie przewiduje stosowania do opłat abonamentowych przepisów ustawy Ordynacja podatkowa, z wyjątkiem regulacji art.7 ust.4 stanowiącego, że w przypadku opóźnienia w uiszczeniu opłaty abonamentowej naliczane są odsetki w wysokości jak dla zaległości podatkowych w rozumieniu ustawy Ordynacja podatkowa. W ocenie skarżącego, skoro powyższy przepis odsyła do stosowania działu III Ordynacji podatkowej wyłącznie w zakresie odsetek za zwłokę, to a contrario wyłącza stosowanie pozostałych przepisów tego działu, czyli m.in. przepisów dotyczących przedawniania zobowiązań. Reasumując skarżący stwierdził, że zgodnie z przepisami ustawy o opłatach abonamentowych w przypadku abonamentu radiowo - telewizyjnego przepisy Ordynacji podatkowej znajdują zastosowania wyłącznie w zakresie odsetek za zwłokę. Natomiast w zakresie przedawnienia należy stosować art. 118 K.c. W rezultacie postępowanie egzekucyjne winno zostać uchylone zgodnie z wnioskiem skarżącego bowiem zobowiązanie z tytułu abonamentu radiowo - telewizyjnego uległo przedawnieniu. W odpowiedzi na powyższą skargę Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest niezasadna. Na wstępie należy wskazać, że przedmiotem kontroli sądowej jest postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej, którym utrzymano w mocy postanowienie organu I instancji w przedmiocie odmowy umorzenia prowadzonego wobec skarżącego postępowania egzekucyjnego. Przechodząc do analizy przepisów regulujących zasady prowadzenia postępowania egzekucyjnego podkreślenia wymaga, że instytucja umorzenia postępowania egzekucyjnego polega na zakończeniu postępowania bez doprowadzenia do wykonania egzekwowanego obowiązku z powodu wystąpienia przeszkód uniemożliwiających lub powodujących niecelowość dalszego prowadzenia postępowania egzekucyjnego. Przyczyny umorzenia postępowania egzekucyjnego zostały uregulowane w sposób enumeratywny w art. 59 § 1 i § 2 upea. Stosownie do treści omawianego przepisu postępowanie egzekucyjne umarza się: 1) jeżeli obowiązek został wykonany przed wszczęciem postępowania; 2) jeżeli obowiązek nie jest wymagalny, został umorzony lub wygasł z innego powodu albo jeżeli obowiązek nie istniał; 3) jeżeli egzekwowany obowiązek został określony niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z decyzji organu administracyjnego, orzeczenia sądowego albo bezpośrednio z przepisu prawa; 4) gdy zachodzi błąd co do osoby zobowiązanego lub gdy egzekucja nie może być prowadzona ze względu na osobę zobowiązanego; 5) jeżeli obowiązek o charakterze niepieniężnym okazał się niewykonalny; 6) w przypadku śmierci zobowiązanego, gdy obowiązek jest ściśle związany z osobą zmarłego; 7) jeżeli egzekucja administracyjna lub zastosowany środek egzekucyjny są niedopuszczalne albo zobowiązanemu nie doręczono upomnienia, mimo iż obowiązek taki ciążył na wierzycielu; 8) jeżeli postępowanie egzekucyjne zawieszone na żądanie wierzyciela nie zostało podjęte przed upływem 12 miesięcy od dnia zgłoszenia tego żądania; 9) na żądanie wierzyciela; 10) w innych przypadkach przewidzianych w ustawach. Postępowanie egzekucyjne może być umorzone w przypadku stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnej nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne (§ 2). Podkreślić przy tym należy, że wystąpienie którejkolwiek z przesłanek określonych w art. 59 § 1 u.p.e.a. obliguje organ egzekucyjny do wydania postanowienia o umorzeniu postępowania. Organ prowadzący postępowanie egzekucyjne jest zatem zobowiązany umorzyć to postępowanie z urzędu, gdy w jakikolwiek sposób uzyska informacje o przyczynach uzasadniających umorzenie, bez względu na to, czy zostaną one stwierdzone z urzędu, czy też wyjdą na jaw w wyniku zgłoszonych zarzutów, bądź też w inny sposób zostaną zakomunikowane organowi egzekucyjnemu. W świetle przedstawionych powyżej uregulowań prawnych odnoszonych do ustalonego w sprawie stanu faktycznego, za uzasadnione należało uznać stanowisko organów, że w rozpatrywanej sprawie żadna z ustawowych przesłanek mogących powodować umorzenie postępowania egzekucyjnego nie wystąpiła. Odnosząc się do podnoszonych w skardze zarzutów wyjaśnienia wymaga, że obowiązki związane z posiadaniem odbiorników RTV reguluje ustawa abonamentowa. Zgodnie z art. 1 tej ustawy opłaty abonamentowe pobiera się w celu umożliwienia realizacji misji publicznej, o której mowa w art. 21 ust. 1 ustawy z dnia [...] grudnia 1992 r. o radiofonii i telewizji (Dz. U. z 2011 r. Nr 43, poz. 226 z ze zm.) przez jednostki publicznej radiofonii i telewizji. Obowiązek uiszczania opłat abonamentowych wynika wprost z przepisu prawa - z art. 2 ust. 1 i 3 u.o.a.- powstaje on od pierwszego dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym dokonano rejestracji odbiornika radiofonicznego lub telewizyjnego i trwa do czasu ich wyrejestrowania lub dopełnienia w placówce pocztowej Poczty Polskiej S.A. formalności związanych ze zwolnieniem od opłat abonamentowych. Z zacytowanych powyżej przepisów wynika, że opłata z tytułu używania czy to odbiornika radiowego czy telewizyjnego jest obligatoryjną należnością z tytułu posiadania tego typu urządzenia, w stanie umożliwiającym natychmiastowy odbiór programu. Natomiast stwierdzenie, że użytkownik zarejestrowanego odbiornika zalega z zapłatą abonamentu, pozwala na ustalenie kwoty zaległości i naliczenie stosownych odsetek podatkowych. Kwestia opłat z tytułu abonamentu RTV była przedmiotem rozważań Trybunału Konstytucyjnego, który w wyroku z dnia 16 marca 2010 r., sygn. akt K 24/08, orzekając o zgodności z Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej art. 7 ust. 1, 3, 5 i 6 u.o.a. wskazał, że "zgodnie z art. 2 ust. 1 i 2 u.o.a. na posiadaczu zarejestrowanego odbiornika ciąży ex lege obowiązek uiszczenia abonamentu, powstający z pierwszym dniem miesiąca następującego po miesiącu rejestracji odbiornika". Przepis art. 7 u.o.a. zawiera postanowienia, których celem jest umożliwienie kontroli wywiązywania się z obowiązku rejestracji odbiorników i uiszczania abonamentu. Kontrolę tę sprawuje Poczta Polska jako operator wyznaczony w rozumieniu ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. - Prawo pocztowe (Dz. U. z 2016 r. poz. 1113), a nadzór nad jej działaniami sprawuje minister właściwy do spraw łączności (ust. 1 i 2). Nieuiszczone opłaty abonamentowe oraz opłaty karne mają być egzekwowane w trybie egzekucji administracyjnej obowiązków o charakterze pieniężnym (ust. 3). Ustawodawca przesądził też, że w razie opóźnień w uiszczaniu abonamentu naliczane będą odsetki w wysokości jak dla zaległości podatkowych w rozumieniu Ordynacji podatkowej (ust. 4). Trybunał Konstytucyjny ww. wyroku uznał, że ustalanie wysokości należnego abonamentu – czy to w drodze samoobliczenia (gdy abonent sam ustala kwotę, którą winien uiścić na rachunek Centrum Obsługi Finansowej za jeden albo kilka miesięcy), czy też w trybie pozaprocesowym przez kierownika Centrum Obsługi Finansowej jest czynnością materialno-techniczną dotyczącą obowiązku wynikającego wprost z przepisu prawa, a zatem tryb decyzyjny nie jest konieczny. W tej sytuacji brak decyzji administracyjnej nie stanowi przeszkody w przeprowadzeniu egzekucji administracyjnej abonamentu. Z ustawy wynika zarówno wysokość należności z tytułu abonamentu, jak i termin płatności. Innymi słowy stwierdzenie, że użytkownik zarejestrowanego odbiornika zalega z zapłatą abonamentu, pozwala na ustalenie kwoty zaległości i naliczenie stosownych odsetek podatkowych. Ustosunkowując się do stanowiska strony skarżącej co do cywilistycznego charakteru opłaty abonamentowej i zastosowania 3 - letniego terminu przedawnienia dla roszczeń okresowych na podstawie art. 118 K.c. należy zauważyć, że abonament rtv jest opłatą o charakterze administracyjnym, a nie cywilnoprawnym. Obowiązek ten wynika z ustawy. Wskazane ustalenia Trybunału Konstytucyjnego wyrażone w wyroku z dnia 16 marca 2010 r. pozwalają na uznanie, że do opłat za abonament zastosowanie ma akt prawny rangi ustawowej, jakim jest ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa. Przepis art. 2 O.p. regulujący zakres jej stosowania przewiduje w § 2, że jeżeli odrębne przepisy nie stanowią inaczej przepisy Działu III stosuje się również do opłat oraz innych niepodatkowych należności budżetu państwa, do których ustalenia lub określenia uprawnione są inne organy niż wymienione w § 1 punkt 1 ustawy (§ 1 punkt 1 odnosi się do organów podatkowych). Zatem przepis ten ma zastosowanie w przedmiotowej sprawie, gdyż opłata za abonament jest opłatą, o której w nim mowa, a brak jest przepisów odrębnych stanowiących inaczej. Opłata ta ma charakter przymusowy i bezzwrotny, a jej wysokość i obowiązek uiszczenia wynika wprost z przepisów ustawy. Tym samym ustalenie lub określenie danej opłaty w rozumieniu tego przepisu jest również możliwe w drodze aktu normatywnego takiego jak ustawa, w której ustawodawca posłużył się pojęciem "opłaty". W związku z powyższym należy uznać, że opłata z tytułu rejestracji odbiornika radiowego lub telewizyjnego (abonamentu RTV) stanowi opłatę, o której mowa w art. 2 § 2 O.p., a to oznacza, iż ma do niej zastosowanie art. 70 § 1 O.p., który odnosi się do biegu terminu przedawnienia zobowiązania powstającego z mocy prawa. Pogląd ten znajduje tym bardziej uzasadnienie, że obowiązek ponoszenia tej daniny publicznej powstaje z mocy prawa, po wystąpieniu zdarzenia jakim jest rejestracja odbiornika. Wymaga przy tym zaakcentowania, że przepis art. 70 mieści się w Dziale III O.p. Dział ten obejmuje od art. 21 do art. 119. W dziale tym umieszczony jest także rozdział poświęcony odsetkom za zwłokę (Rozdział 6), z tego też powodu należy uznać, że odesłanie zawarte w art. 7 ust. 4 u.o.a. jest tylko dodatkowym odwołaniem się do przepisów tej ustawy, które bezsprzecznie nie wyłącza stosowanie pozostałych przepisów tego działu, ponieważ z mocy art. 2 ust. 2 O.p. wynika, że przepisy Działu III mają zastosowanie także do opłat i niepodatkowych należności budżetu państwa. Reasumując, należy przyjąć, że opłata z tytułu rejestracji odbiornika radiowego lub telewizyjnego (abonamentu rtv) stanowi opłatę, o której mowa w art. 2 § 2 O.p., a to oznacza, że ma do niej zastosowanie art. 70 § 1 tej ustawy, a więc że opłata ta przedawnia się po upływie pięciu lat, licząc od końca roku, w którym upłynął termin jej płatności (por. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 23 czerwca 2016 r. sygn. akt I SA/Po 485/16, wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 9 czerwca 2016 r., sygn. akt III SA/Wr 1177/15, wyrok WSA w Gliwicach z dnia 14 kwietnia 2015 r. sygn. akt I SA/Gl 1394/14, wyrok WSA w Gliwicach z 10 lutego 2015r. I SA/Gl 804/14,wyrok WSA w Warszawie z dnia 15 maja 2015r. sygn. akt V SA/Wa 60/15 - orzeczenia.nsa.gov.pl). Zatem podniesiony przez skarżącego zarzut przedawnienia jest niezasadny. Należy również zauważyć, że powołana przez stronę uchwała Sądu Najwyższego z 7 maja 2009r., sygn. akt III CZP 20/2009 (LEX nr 493968) oraz wyrok Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 19 czerwca 2012r., sygn. akt ACa 256/12 (LEX nr 1220759) nie dotyczą opłat za używanie odbiorników radiowych i telewizyjnych, a zatem są one nieadekwatne do przedmiotu sprawy. Mając na uwadze powyższe Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.).