II SA/Wa 1307/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Kołodziej, Sędziowie WSA Andrzej Góraj (spr.), Janusz Walawski, , Protokolant starszy sekretarz sądowy Dorota Kwiatkowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 kwietnia 2017 r. sprawy ze skargi A. W. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] czerwca 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku oddala skargę. Decyzją z [...] czerwca 2016 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy własną decyzję z [...] maja 2016 r. odmawiającą przyznania renty w drodze wyjątku dla A. W . W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wskazał, iż strona, na 60 lat życia, posiada udokumentowanych okresów składkowych i nieskładkowych w wymiarze 19 lat, 11 miesięcy i 19 dni, zaś w dziesięcioleciu poprzedzającym powstanie niezdolności do pracy, nie posiadał żadnych udokumentowanych okresów składkowych czy nieskładkowych. W ocenie organu, nie sposób przyjąć, aby przerwy w zatrudnieniu wnioskodawcy były spowodowane jego stanem zdrowia. Lekarz orzecznik ZUS, orzeczeniem [...] stycznia 2016 r. ustalił bowiem trwałą, całkowitą niezdolność strony do pracy dopiero na dzień [...]czerwca 2015 r. Wobec powyższego, w ocenie organu przyznanie dochodzonego świadczenia było niewskazane. Instytucja ubezpieczenia społecznego opiera się bowiem na zasadzie solidarności ubezpieczonych. Stad też osoby wykonujące prace dorywcze, bez stosownej rejestracji, nie powinny być premiowane przyznawaniem świadczeń z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, na który to fundusz nie łożyły składek. Organ wyjaśnił nadto, że panujące w kraju bezrobocie nie stanowi szczególnej przesłanki o jakiej mowa w art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t. j. Dz. U. Nr 153, poz. 1227). Od powyższej decyzji skargę wywiódł A.W. , wnosząc o jej uchylenie. Podniósł, iż Instytucja w Państwie Prawa winna pomagać obywatelowi gdy ten takiej pomocy potrzebuje. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentacje zaprezentowaną w skarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: skargę uznać należy za niezasadną. Zgodnie z treścią przepisu art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem, skarżonej decyzji administracyjnej. Jest więc to kontrola legalności rozstrzygnięcia zapadłego w postępowaniu administracyjnym, z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i procesowym. Sąd administracyjny nie może więc badać zasadności skargi pod kątem słusznościowym, czy kierując się cywilnoprawnymi przesłankami zasad współżycia społecznego. Ma wyłącznie możliwość oceny poprawności skarżonej decyzji tylko z obowiązującymi przepisami prawa. Istota sprawy w niniejszym postępowaniu sprowadzała się do oceny stanu faktycznego przedstawionego przez wnioskodawcę, przez pryzmat art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t. j. Dz. U. Nr 153, poz. 1227). Wyżej przytoczony przepis formułuje trzy przesłanki, których łączne spełnienie determinuje możliwość otrzymania świadczenia w drodze wyjątku. Przesłankami tymi są: - brak uprawnień do uzyskania emerytury lub renty, - niemożliwość podjęcia pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym, spowodowana całkowitą niezdolnością do pracy lub wiekiem, - brak niezbędnych środków utrzymania. Podkreślić po raz kolejny należy, iż powyższe okoliczności, muszą występować łącznie, aby możliwym było przyznanie świadczenia wyjątkowego. Brak występowania którejkolwiek z powyższych przesłanek uniemożliwia zaś pozytywne rozpatrzenie wniosku o przyznanie omawianego świadczenia. Przechodząc do realiów niniejszej sprawy wskazać należy, iż kwestią sporną było istnienie po stronie wnioskodawcy, okoliczności faktycznych potwierdzających istnienie pierwszej z ww. przesłanek omawianego przepisu. Brak uprawnień do uzyskania emerytury lub renty należy bowiem badać w nawiązaniu do okresu zatrudnienia uprawnionego do świadczenia, a więc w odniesieniu do wypracowanej przez niego emerytury czy renty. Należności wypłacane przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie są bowiem zapomogą państwową, a stanowią odpowiednik składek, które uprawniony odprowadzał w trakcie życia zawodowego. Świadczenie emerytalne czy rentowe stanowi więc wypadkową okresu, przez który uprawniony budował kapitał początkowy odprowadzając składki na ubezpieczenie. Istotne znaczenie ma to, czy okres czasu przez jaki strona podlegała ubezpieczeniu jest adekwatny do wieku uprawnionego. Świadczenie w drodze wyjątku jest bowiem świadczeniem pochodnym w stosunku do okresu ubezpieczenia. W sytuacji zaś, gdy staż pracy jest nieadekwatnie krótki do wieku wnioskodawcy, ustalenia wymaga to, czy brak wypracowania odpowiednio długiego okresu składkowego, był spowodowany okolicznościami szczególnymi. Przechodząc do realiów niniejszej sprawy podkreślić należy, iż wnioskodawca, na 60 lat życia wypracował jedynie 19 lat, 11 miesięcy i 19 dni okresów składkowych i nieskładkowych. Okolicznością niewymagającą dowodu jest więc to, że okres pozostawania przez stronę w zatrudnieniu był nieadekwatnie krótki w stosunku do wieku. W świetle powyższego należało wyjaśnić, czy strona wykazała istnienie szczególnych okoliczności, które uniemożliwiły jej wypracowania stażu pracy stosownego do wieku. Ciężar dowodowy w tym zakresie obciążał stronę dochodzącą przedmiotowego świadczenia. Tylko bowiem strona mogła dysponować wiedzą na temat tego, czy w jej życiu istniały szczególne przeszkody, które uniemożliwiały podejmowanie zatrudnienia. Analiza materiału dowodowego zgromadzonego w niniejszej sprawie prowadzi do konkluzji, że nie udowodniono istnienia szczególnych okoliczności, uniemożliwiających wypracowanie okresów składkowych o długości adekwatnej do wieku wnioskodawcy. W szczególności, za taką okoliczność nie może być uznane zdarzenie, polegające na stwierdzeniu całkowitej niezdolność do pracy. Ta okoliczność zaistniała bowiem dopiero w 2015 r. więc nie uzasadnia, niewypracowania w przeszłości odpowiednio długiego stażu pracy. Reasumując, należało uznać, że istniały w sprawie przesłanki uzasadniające tezę zaprezentowaną przez organ w skarżonej decyzji, iż przyznanie dochodzonego świadczenia stanowiłoby nadużycie w stosunku do innych osób ubezpieczonych, które przez dużo dłuższy okres wypracowywały składki z których składa się Fundusz Ubezpieczeń Społecznych. Tutejszy Sąd podzielił też argumenty organu, iż sytuacja na rynku pracy nie stanowi okoliczności szczególnej, która mogłaby per se uzasadniać przyznanie świadczenia w drodze wyjątku. Gospodarka rynkowa charakteryzuje się bowiem tym, iż popyt nie zawsze idzie w parze z podażą. Reguła ta dotyczy zaś nie tylko towarów, czy usług, ale odnosi się również do sfery zatrudnienia, gdzie ilość miejsc pracy nie musi pokrywać się z zapotrzebowaniem na pracę. Tym samym, niemożność zaspokojenia potrzeb wszystkich obywateli na zapewnienie ich dostępu do zatrudnienia, nie może być skutecznie postrzegana jako okoliczność wyjątkowa, uzasadniająca rentę w drodze wyjątku. W tym stanie sprawy, uznając iż skarżona decyzja nie narusza prawa, bowiem mimo promowanej przez wiele lat koncepcji wypłacania osobom ubezpieczonym świadczeń adekwatnych do zebranych składek, ustawodawca takiej regulacji prawnej nie wprowadził, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł, jak w sentencji wyroku, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.).