I FZ 158/17

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Arkadiusz Cudak (spr.), , , po rozpoznaniu w dniu 1 września 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia A. Sp. z o.o. z siedzibą w W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 12 maja 2017 r. sygn. akt III SA/Wa 369/17 w zakresie odrzucenia zażalenia w sprawie ze skargi A. Sp. z o.o. z siedzibą w W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. (obecnie: Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W.) z dnia 31 października 2016 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za okresy rozliczeniowe od lutego do sierpnia oraz od października do grudnia 2013 r. postanawia oddalić zażalenie. Zaskarżonym postanowieniem z 12 maja 2017 r., sygn. akt III SA/Wa 369/17, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, działając na podstawie art. 178 w zw. z art. 197 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2017 r., poz. 1369), dalej: p.p.s.a., odrzucił zażalenie A. Sp. z o.o. (dalej: spółka lub skarżąca) na postanowienie tego Sądu z 11 kwietnia 2017 r. utrzymujące w mocy postanowienie referendarza sądowego z 22 marca 2017 r. w przedmiocie przyznania prawa pomocy. Przedmiotowe orzeczenie zapadło w następującym stanie faktycznym: Pismem z 21 grudnia 2016 r. spółka wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z 31 października 2016 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące od lutego do sierpnia oraz od października do grudnia 2013 r., wnosząc jednocześnie o przyznanie prawa pomocy poprzez częściowe zwolnienie od kosztów sądowych, w zakresie opłat sądowych w całości, w tym także od wpisu od skargi w całości. Po rozpatrzeniu przedmiotowego wniosku referendarz sądowy postanowieniem z 22 marca 2017 r. przyznał skarżącej prawo pomocy w postaci zwolnienia jej od wpisu od skargi w części przewyższającej kwotę 20.000 zł, a w pozostałym zakresie odmówił przyznania prawa pomocy. Rozstrzygnięcie to zostało utrzymane w mocy postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 11 kwietnia 2017 r., wydanym w wyniku rozpatrzenia wniesionego przez skarżącą sprzeciwu. Następnie pismem z 19 kwietnia 2017 r. spółka wniosła zażalenie na powyższe postanowienie Sądu pierwszej instancji, które to zażalenie zostało przez ten Sąd odrzucone postanowieniem z 12 maja 2017 r. z uwagi na jego niedopuszczalność. Jak bowiem zauważył Sąd pierwszej instancji, ustawodawca nie przewidział możliwości wniesienia zażalenia (ani jakiegokolwiek innego środka zaskarżenia) na postanowienia wojewódzkiego sądu administracyjnego w przedmiocie prawa pomocy wydane na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a. o utrzymaniu w mocy postanowienia (zarządzenia) referendarza sądowego. Zarówno art. 194 § 1 p.p.s.a., jak i żaden inny przepis cytowanej ustawy nie przyznaje stronie możliwości wniesienia zażalenia na postanowienie sądu w opisanym przedmiocie, gdyż w tym zakresie jest to sąd orzekający w drugiej instancji. W rezultacie skarżąca zażaleniem z 25 maja 2017 r. zaskarżyła postanowienie o odrzuceniu jej wcześniejszego zażalenia, zarzucając w nim naruszenie: – przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 58 § 1 pkt 6 w zw. z art. 197 § 2 w zw. z art. 178 p.p.s.a., polegające na odrzuceniu zażalenia skarżącej na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z 11 kwietnia 2017 r., sygn. akt III SA/Wa 369/17, jako niedopuszczalnego, podczas gdy przepis art. 260 p.p.s.a. w zakresie, w jakim stanowi, że sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy (art. 260 § 1 p.p.s.a.) orzekając jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 zd. 2 p.p.s.a.) jest przepisem niekonstytucyjnym, naruszającym przepisy art. 45 ust. 1, art. 78 oraz art. 176 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz. 483, ze zm.), dalej: Konstytucja RP, tj. konstytucyjną zasadę dwuinstancyjności postępowania, prawo do zaskarżania decyzji i orzeczeń wydanych przez sąd pierwszej instancji oraz prawo do jawnego rozpatrzenia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki przez właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd i z tego względu Sąd pierwszej instancji winien był odmówić zastosowania niekonstytucyjnych przepisów oraz rozpoznać zażalenie, które odrzucił; – art. 45 ust. 1, art. 78 oraz art. 176 ust. 1 Konstytucji RP, polegające na odrzuceniu zażalenia skarżącej na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z 11 kwietnia 2017 r., sygn. akt III SA/Wa 369/17, jako niedopuszczalnego, a w konsekwencji pozbawienie skarżącej prawa do zaskarżenia orzeczenia i jawnego rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki przez właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd działający zgodnie z zasadą dwuinstancyjności. Mając na uwadze podniesione zarzuty w zażaleniu wniesiono o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości po uprzedniej odmowie zastosowania przepisu art. 260 § 1 i 2 p.p.s.a. jako niezgodnego z art. 45 ust. 1 oraz art. 176 ust. 1 Konstytucji RP. Ewentualnie, przed wydaniem rozstrzygnięcia w sprawie, na wypadek powzięcia przez tut. Sąd wątpliwości co do niekonstytucyjności, wniesiono o przedstawienie na podstawie art. 193 Konstytucji RP pytania prawnego do Trybunału Konstytucyjnego co do zgodności przepisu art. 260 § 1 i 2 p.p.s.a. z art. 45 § 1 oraz art. 176 § 1 Konstytucji RP w zakresie w jakim art. 260 § 1 i 2 p.p.s.a. pozbawia skarżącą prawa do wniesienia zażalenia na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z 11 kwietnia 2017 r. wydane w sprawie o sygn. akt III SA/Wa 369/17, z uwagi na fakt, że od odpowiedzi na tak postawione pytanie zależy rozstrzygnięcie niniejszej sprawy. Zdaniem spółki, regulacja zawarta w art. 260 § 1 i 2 p.p.s.a. doprowadziła tym samym do sytuacji, w której została ona pozbawiona możliwości wniesienia pełnoprawnego środka odwoławczego, spełniającego swoje podstawowe funkcje, w tym w szczególności przenoszącego ciężar rzetelnego rozpoznania sprawy na Sąd wyższego szczebla (dużo bardziej doświadczony), jakim w tym przypadku jest Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Przystępując do oceny zasadności zażalenia wskazać należy, że analogiczna sprawa skarżącej była już przedmiotem rozpoznania Naczelnego Sądu Administracyjnego. Postanowieniem z 29 maja 2017 r., I FZ 72/17, Sąd ten oddalił zażalenie spółki na rozstrzygnięcie Sądu pierwszej instancji o odrzuceniu zażalenia na wydane w drugiej instancji postanowienie w przedmiocie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi dotyczącej podatku od towarów i usług za inny okres rozliczeniowy, wyjaśniając w uzasadnieniu, z jakich względów zakwestionowane postanowienie odpowiada prawu. Z uwagi przy tym na fakt, że w obu sprawach (tj. w sprawie o sygn. I FZ 72/17, jak też w sprawie obecnie rozpoznawanej), treść zarzutów, ich uzasadnienie oraz wnioski procesowe skarżącej były tożsame, Naczelny Sąd Administracyjny w składzie orzekającym w niniejszej sprawie w pełni podziela stanowisko wyrażone w ww. postanowieniu i w ślad za argumentacją w nim wyrażoną wskazuje, że zgodnie z art. 260 § 1 p.p.s.a. w brzmieniu nadanym przez art. 1 pkt 73 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. poz. 658), wojewódzki sąd administracyjny rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Istotne przy tym jest to, że w sprawach, o których mowa wyżej, sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 zdanie drugie p.p.s.a.). Treść przywołanej regulacji przesądza o tym, że od postanowień wydanych w tych sprawach nie przysługują już środki prawne do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Sprzeciw od zarządzeń i postanowień referendarza sądowego w sprawach z zakresu prawa pomocy jest bowiem środkiem odwoławczym zbliżonym do instytucji zażalenia. W tym miejscu zaznaczyć należy, że nowe brzmienie art. 260 p.p.s.a. wzorowane jest na rozwiązaniach zawartych w art. 39823 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 1964 r., Nr 43, poz. 296, ze zm. Dalej jako k.p.c.), które dotyczą rozpoznawania w procedurze cywilnej skarg na postanowienia referendarza w przedmiocie kosztów sądowych lub kosztów procesu oraz postanowienia o odmowie ustanowienia adwokata lub radcy prawnego. W kwestii zatem niekonstytucyjności art. 260 § 1 i 2 p.p.s.a., należy się odwołać do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 1 grudnia 2008 r., P 54/07, OTK-A 2008, nr 10, poz. 171. W tym orzeczeniu Trybunał uznał, że art. 39823 k.p.c. (a więc jak wspomniano przepis na którym wzorowano kwestionowaną w niniejszym postępowaniu normę prawną) jest zgodny z art. 32 ust. 1 i art. 78 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz nie jest niezgodny z art. 176 ust. 1 Konstytucji. W uzasadnieniu tego wyroku Trybunał wskazał, że na postanowienie sądu strona może wnieść zażalenie, zaś na postanowienie referendarza sądowego - skargę. W obu wypadkach jest zatem zrealizowane konstytucyjne prawo do zaskarżenia orzeczeń wydanych w pierwszej instancji (art. 78 Konstytucji). Prawo to nie gwarantuje możliwości zaskarżenia wszelkich orzeczeń, a jedynie tych, które zostały wydane w pierwszej instancji, i to niezależnie od tego, czy była to instancja sądowa czy administracyjna. Ponadto Trybunał podkreślił, że zwolnienie od kosztów sądowych nie jest sprawą z zakresu wymierzania sprawiedliwości, stąd też w pierwszej instancji dopuszczalne było jej rozpoznanie przez organ pozasądowy. Spoczywający na ustawodawcy obowiązek zagwarantowania stronie sądowej kontroli orzeczenia referendarza sądowego został zrealizowany poprzez instytucję skargi na postanowienie referendarza w przedmiocie kosztów. Nie sposób zatem uznać, że art. 39823 k.p.c. narusza zagwarantowane w art. 78 Konstytucji prawo do zaskarżania orzeczeń wydanych w pierwszej instancji. Ten ostatni przepis nie gwarantuje natomiast prawa do zaskarżania kolejnych orzeczeń wydanych w sprawie, stąd też nie można uznać, że regulacja nieprzewidująca możliwości zaskarżenia orzeczenia sądu kontrolującego orzeczenie referendarza jest z nim sprzeczna. Wskazano również, że art. 176 ust. 1 Konstytucji wyraża zasadę dwuinstancyjności postępowania sądowego, ale ponieważ przepis ten został umieszczony w rozdziale o sądach, dotyczy tylko spraw przekazanych ustawami do wyłącznej właściwości sądów. Natomiast art. 176 Konstytucji nie dotyczy spraw, które najpierw rozpatrywane były przez organy pozasądowe, a następnie zostały poddane końcowej kontroli ze strony sądu. Do takich spraw odnosi się wyłącznie art. 78 Konstytucji. Nie można zatem uznać art. 260 p.p.s.a. w nowym brzmieniu za niekonstytucyjny. Powyższe powoduje również brak zasadności kierowania pytania prawnego do Trybunału Konstytucyjnego o treści wskazanej w zażaleniu. Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. zażalenie oddalił. ----------------------- 5