II SA/Rz 1468/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SNSA Małgorzata Wolska /spr./ Sędziowie WSA Elżbieta Mazur - Selwa WSA Maciej Kobak Protokolant specjalista Anna Mazurek - Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 kwietnia 2017 r. sprawy ze skargi M. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] sierpnia 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania pomocy w formie gorącego posiłku -skargę oddala- Przedmiotem skargi M. M. jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] sierpnia 2016 r. nr [...], wydana na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. oraz art. 39 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2016 r., poz. 930 ze zm. – zwana dalej "u.p.s."), którą utrzymano w mocy decyzję Wójta Gminy [...] z dnia [...] czerwca 2016 r. nr [...] o odmowie przyznania pomocy w formie gorącego posiłku. Z uzasadnienia i akt sprawy wynika, że wnioskiem z dnia [...] stycznia 2016 r. M. M. zwrócił się o przyznanie pomocy w formie jednego gorącego posiłku. Wójt Gminy [...] decyzją z dnia [...] lutego 2016 r. ([...]) odmówił przyznania wnioskowanej pomocy. Na skutek złożonego odwołania decyzja została uchylona przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze na mocy decyzji z dnia [...] marca 2016 r., a sprawa przekazana do ponownego rozpatrzenia. Po ponownie przeprowadzonym postępowaniu decyzją z dnia [...] czerwca 2016 r. nr [...], Wójt Gminy [...] odmówił M. M. przyznania pomocy w formie gorącego posiłku z powodu niespełnienia warunków określonych w ustawie o pomocy społecznej. Z ustaleń organu wynika, że wnioskodawca mieszka samotnie i prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Jego dochód to renta z tytułu niezdolności do pracy w kwocie 1 341,89 zł netto miesięcznie, dochód z gospodarstwa rolnego o pow. 5,2203ha, przelicz. 1,1153 ha w kwocie 321,21 netto miesięcznie. Łącznie zatem dochód wynosi 1 816,10 zł netto i przekracza kryterium dochodowe określone w art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s. – wynoszące 634 zł. Wskazano także, że ww. nie spełnia warunku określonego uchwałą Nr 221 Rady Ministrów z dnia 10 grudnia 2013 r. w sprawie ustanowienia wieloletniego programu wspierania finansowego gmin w zakresie dożywiania "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" na lata 2014-2020 i § 1 pkt 2 uchwały Nr [...] Rady Gminy [...] z dnia [...] stycznia 2014 r. w sprawie określenia zasad zwrotu wydatków poniesionych przez Gminę [....] na pomoc w formie posiłku, świadczenia pieniężnego na zakup posiłku lub żywności albo świadczenia rzeczowego w postaci produktów żywnościowych na lata 2014-2020, gdyż jego dochód przekracza 150% kryterium dochodowego, tj. kwotę 951,00 zł. Organ wskazał, że dokładna analiza sytuacji materialnej wnioskodawcy, którego dochód przekracza kwotę kryterium dochodowego, nie pozwalała także na uznanie, że zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek do przyznania bezzwrotnego specjalnego zasiłku celowego. Dochód w wysokości 1 816,10 zł winien zabezpieczyć podstawowe potrzeby wnioskodawcy, w tym zakup gorących posiłków. Wskazano, że mimo orzeczonej niepełnosprawności jest on osobą sprawną fizycznie i własnym staraniem może przygotować posiłki. Zwrócono nadto uwagę, że J. M. – brat wnioskodawcy pobiera specjalny zasiłek opiekuńczy z tytułu opieki nad nim. W odwołaniu M. M. podniósł, że po raz kolejny organ I instancji wydał błędną decyzję. Zakwestionował doliczenie do jego dochodu - dochodu z gospodarstwa rolnego z miesiąca stycznia 2016 r. a nie z grudnia 2015 r. oraz brak ustalenia czy dochody te różnią się wielkością. Zarzucił nieprawidłowe ustalenie jego dochodu i wskazał na naruszenie art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 K.p.a. Wskazaną na wstępie decyzją z dnia [...] sierpnia 2016 r. SKO utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. Podało, że zgodnie z art. 48 ust. 1 i 4 u.p.s. osoba lub rodzina ma prawo do schronienia, posiłku i niezbędnego ubrania, jeżeli jest tego pozbawiona, przy czym pomoc doraźna albo okresowa w postaci jednego gorącego posiłku dziennie przysługuje osobie, która własnym staraniem nie może go sobie zapewnić. Warunkiem udzielenia takiego świadczenia jest brak możliwości zapewnienia sobie posiłku przez wnioskodawcę własnym staraniem. Należy przez to rozumieć stan posiadania artykułów spożywczych oraz urządzeń i przedmiotów niezbędnych do przyrządzenia posiłku. Organ zwrócił także uwagę na realizowany wieloletni program "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" na lata 2014-2020. SKO powołując się na ustalenia organu I instancji dotyczące braku spełnienia przez odwołującego kryterium dochodowego uzasadniającego objęcie go pomocą w zakresie dożywiania wskazało, że na podstawie uzasadnienia decyzji pierwszoinstancyjnej trudno ustalić dlaczego organ przyjął do dochodu odwołującego dochód z gospodarstwa rolnego z miesiąca stycznia 2016 r. a nie z grudnia 2015 r. Dokonując własnych ustaleń Kolegium podało, że dochód odwołującego w miesiącu grudniu 2015 r. wyniósł 1 028,14 zł. Zatem różni się od dochodu ustalonego przez organ I instancji, jednakże wnioskodawca i tak przekracza kryterium dochodowe. Wskazano także, że na podstawie przeprowadzonej w dniu [...] maja 2016 r. aktualizacji wywiadu środowiskowego ustalono, że zmieniła się sytuacja materialna odwołującego. Otrzymuje on obecnie świadczenie rentowe i łączny miesięczny dochód wynosi 1816,10 zł. Te okoliczności - zmiana warunków finansowych - organ wziął pod uwagę. SKO zwracając uwagę na subsydiarny charakter uprawnień wynikających z ustawy o pomocy społecznej podkreślił, że choć sytuacja materialno-bytowa odwołującego jest trudna, to jednak posiadane przez niego środki nie są wykorzystywane w pełni na zaspokojenie najpilniejszych potrzeb. Odwołujący zaś, który korzysta z świadczeń pomocy społecznej, nie może żądać zaspokojenia każdej jego potrzeby w satysfakcjonującym go zakresie. W skardze M. M. zarzucił, że wydane decyzje są wadliwe a organy dokonały błędnych ustaleń, w tym w zakresie ustalenia niespełnienia przez niego kryterium dochodowego. W jego ocenie Kolegium "niezbyt dokładnie zapoznało się z jego odwołaniem", w którym wskazał na "błędy" organu I instancji a który wydając decyzję w lutym 2016 r. błędnie ustalił jego dochód (winien uwzględnić dochód z grudnia 2015 r.) i niezasadnie odmówił mu przyznania gorących posiłków. Aktualnie jego warunki finansowe poprawiły się (przyznano mu rentę chorobową), dlatego też domaga się jedynie, by organ I instancji "poprawił decyzję z [...] lutego 2016 r.". Podkreślił, że zmiana dochodu nastąpiła dopiero w styczniu 2016 r. i winna skutkować zmianą decyzji w miesiącu lutym (zmiany dochodu dokonuje się od miesiąca następującego po miesiącu, w którym zmiana dochodu nastąpiła). W miesiącu grudniu 2015 r. jego dochód wynosił 757 zł (zasiłek stały – 604 zł, zasiłek pielęgnacyjny – 153 zł, dochód z gospodarstwa rolnego – zerowy), natomiast od 1 stycznia 2016 r. dochód wynosił 634 zł (zasiłek stały – 481 zł, zasiłek pielęgnacyjny – 153 zł). Skarżący podkreślił, że zarówno w grudniu 2015 r. jak i styczniu 2016 r. kwalifikował się do otrzymania pomocy w formie gorącego posiłku. Końcowo M. M. wskazał na pogarszający się stan zdrowia i brak możliwości podjęcia jakiejkolwiek pracy. Opiekę nad nim sprawuje brat. W jego ocenie decyzje odmowne są dla niego "wielce krzywdzące". Z tych powodów zawnioskował o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczas wyrażone stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do przepisów art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2016 r., poz. 1066 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle brzmienia przepisu art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., zwanej dalej "P.p.s.a.") sądy administracyjne badają, czy kwestionowany akt (tu decyzja) nie narusza prawa materialnego o wpływie na wynik sprawy lub przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy albo dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. Nadto badają, czy organ administracji nie dopuścił się uchybień skutkujących nieważnością aktu (z przyczyn określonych w art. 156 K.p.a. lub w innych przepisach). Przy czym, jak wynika z przepisów art. 133 § 1 i art. 134 P.p.s.a. Sąd orzeka na podstawie akt sprawy i w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Kierując się tymi przesłankami i badając zaskarżoną decyzję w powyższym zakresie, tj. co do jej zgodności z prawem Sąd nie stwierdził naruszenia prawa. W konsekwencji więc, zgodnie z art. 151 P.p.s.a., skarga podlegała oddaleniu. Na wstępie podkreślić należy, że zgodnie z art. 2 ust. 1 u.p.s. pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającej na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. W myśl art. 3 ust. 3 tej u.p.s. rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy. W rozpoznawanej sprawie skarżący M. M. wnioskiem z dnia [...] stycznia 2016 r. zwrócił się o przyznanie świadczenia niepieniężnego z pomocy społecznej w formie gorącego posiłku. Jak słusznie wskazały organy wieloletni program dożywiania obecnie realizowany jest w trybie ustawy o pomocy społecznej. W art. 48 ust. 1 i 4 tej ustawy (w brzmieniu obowiązujący w dacie wydania zaskarżonych decyzji) wskazano, że osoba lub rodzina ma prawo do schronienia, posiłku i niezbędnego ubrania, jeżeli jest tego pozbawiona. Pomoc doraźna albo okresowa w postaci jednego gorącego posiłku dziennie przysługuje osobie, która własnym staraniem nie może go sobie zapewnić. Nadto realizacja tego programu odbywa się na mocy uchwały Nr 221 Rady Ministrów z dnia 10 grudnia 2013 r. w sprawie ustanowienia wieloletniego programu wspierania finansowego gmin w zakresie dożywiania "pomoc państwa w zakresie dożywiania" na lata 2014-2020 (M.P. z 2015 r., poz. 821). Uchwała ta przewiduje pomoc w zakresie dożywiania dla osób spełniających warunki dla uzyskania pomocy w trybie ustawy o pomocy społecznej oraz spełniających kryterium dochodowe. Stosownie do pkt V.1. uchwały nr 221 RM ze środków przekazywanych w ramach Programu gminy udzielają wsparcia osobom spełniającym warunki otrzymania pomocy wskazane w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej oraz spełniającym kryterium dochodowe w wysokości 150% kryterium, o którym mowa w art. 8 u.p.s. Kryterium to obecnie wynosi 634 zł miesięcznie, co oznacza, że podwyższone dla potrzeb uchwały nr 221 kryterium dochodowe to kwota 951 zł netto. Takie samo kryterium określa również uchwała Rady Gminy [...] z dnia 24 stycznia 2014 r. w sprawie określenia zasad zwrotu wydatków poniesionych przez Gminę [...] na pomoc w formie posiłku, świadczenia pieniężnego na zakup posiłku lub żywności albo świadczenia rzeczowego w postaci produktów żywnościowych na lata 2014-2020 (Dz. Urz. Woj. [....] z 2014 r., poz. [...] z dnia [...] lutego 2014 r.). W § 1 pkt 2 wskazanej uchwały wskazano, że pomoc w formie posiłku, świadczenia pieniężnego na zakup posiłku lub żywności albo świadczenia rzeczowego w postaci produktów żywnościowych przysługuje nieodpłatnie osobom i rodzinom, których dochód nie przekracza 150% kryterium dochodowego określonego w art. 8 ust. 1 u.p.s. Jak wynika z akt sprawy i dokonanych przez orzekające w sprawie organy M. M. zamieszkuje samotnie i prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Jest osobą niepełnosprawną, posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności z dnia [...] listopada 2015 r. – ważne do [...] listopada 2016 r. ze wskazaniem stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Ustalono również, że J. M. - brat wnioskodawcy pobiera specjalny zasiłek opiekuńczy z tytułu opieki nad nim. Orzekające w sprawie organy wywiodły, że skarżący nie należy do kręgu osób uprawnionych do wnioskowanego świadczenia pomocowego, z uwagi na przekroczenia kryterium dochodowego. Definicję dochodu zawiera art. 8 ust. 3 u.p.s. i stanowi go suma miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszona o miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych; składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach; kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób. Zatem w okolicznościach sprawy, przy rozpatrywaniu wniosku skarżącego złożonego w miesiącu styczniu 2016 r., organy winny ustalić dochód skarżącego jaki uzyskał w miesiącu grudniu 2015 r. Organ odwoławczy wskazał, że dochód skarżącego w miesiącu grudniu 2015 r. to zasiłek stały – w kwocie 604 zł, zasiłek pielęgnacyjny w wysokości 153 zł oraz dochód z gospodarstwa rolnego o pow. 5,2181 ha fizycznych (0,8373ha przelicz.) w kwocie 241,14. Łącznie 998,14 zł Przekracza zatem kryterium dochodowe tj., kwotę 634 zł oraz 150% kryterium dochodowego określonego w art. 8 ust. 1 u.p.s. – tj. kwotę 951 zł Słusznie w ocenie składu orzekającego SKO wywiodło, że na podstawie uzasadnienia decyzji pierwszoinstancyjnej trudno ustalić dlaczego organ przyjął do dochodu odwołującego dochód z gospodarstwa rolnego z miesiąca stycznia 2016 r. a nie z grudnia 2015 r. W tym zakresie Kolegium dokonało własnych ustaleń i prawidłowo wskazało na przekroczenie przez wnioskodawcę kryterium dochodowego uprawniającego do przyznania wnioskowanego świadczenia. Nadto Kolegium wskazało, że na podstawie przeprowadzonej w dniu [...] maja 2016 r. aktualizacji wywiadu środowiskowego ustalono, że zmieniła się sytuacja materialna odwołującego. Otrzymuje on świadczenie rentowe i łączny miesięczny dochód wynosi 1816,10 zł. Te okoliczności organ również wziął pod uwagę, zaznaczając przy tym, że już uzyskiwany w grudniu 2015 r. dochód nie uprawniał M. M..do otrzymania wnioskowanego świadczenia. W ocenie Sądu organy trafnie wywiodły, że brak jest podstaw prawnych do przyznania pomocy w formie gorącego posiłku. Program dożywiania realizowany w opisanym powyżej trybie jest skierowany bowiem do osób, które spełniają łącznie kryterium dochodowe, wynikające z uchwały nr 221 Rady Ministrów z dnia 10 grudnia 2013 roku oraz kryterium określone w art. 7 ustawy o pomocy społecznej, to jest warunki otrzymania pomocy wskazane w ustawie. Przekroczenie kryterium dochodowego, co ma miejsce w rozpoznawanej sprawie w myśl założeń uchwały nr 221 RM wyklucza skarżącego z uprawnionych do świadczeń przyznawanych w ramach wieloletniego programu dożywiania. W tych okolicznościach stanowisko organów w wydanych rozstrzygnięciach należy zatem uznać za prawidłowe. Trafnie Kolegium wskazało, że w świetle założeń Programu, przekroczenie określonego progu dochodowego wyklucza możliwość wydania pozytywnego rozstrzygnięcia. Wbrew zarzutom skargi, organy dokonały prawidłowych ustaleń stanu faktycznego w zakresie sytuacji majątkowej i życiowej skarżącego, oczywiście z uwzględnieniem ustaleń Kolegium odnośnie przyjęcia dochodu skarżącego z miesiąca grudnia 2015 r. a ustalenia te dokonane zostały zgodnie z regułami określonymi przepisami art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. Na tej podstawie wyciągnęły trafne wnioski, co znajduje odzwierciedlenie w uzasadnieniu ich decyzji, odpowiadającym wymogom z art. 107 § 3 K.p.a. W rezultacie Sąd nie znajduje powodów do usunięcia tych decyzji z obrotu prawnego. Należy na marginesie zaznaczyć, że brak możliwości skorzystania przez skarżącego ze świadczeń przyznawanych w ramach wieloletniego programu dożywiania (z uwagi na przekroczenie kryterium dochodowego) nie oznacza, że nie może on starać się o przyznanie innych rodzajów pomocy w trybie ustawy o pomocy społecznej. Przy czym jak wynika z akt sprawy z takiej pomocy skarżący już korzysta. Z tych przyczyn i na podstawie art. 151 P.p.s.a. skarga została oddalona.