III SA/Gd 192/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bartłomiej Adamczak, Sędziowie Sędzia NSA Anna Orłowska, Sędzia WSA Alina Dominiak (spr.), Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Agnieszka Januszewska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 kwietnia 2017 r. sprawy ze skargi M. B. na decyzję Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego z dnia 5 stycznia 2017 r. nr [...] w przedmiocie powołania do odbycia ćwiczeń wojskowych żołnierzy rezerwy oddala skargę. M. B. został powołany do odbycia ćwiczeń wojskowych żołnierzy rezerwy w [...] kompanii ochrony i obrony obiektów w N. w terminie od 8.02.2017 r. do 27.02.2017 r. decyzją Wojskowego Komendanta Uzupełnień w Cz. – kartą powołania serii [...] z dnia 8 grudnia 2016 r. M. B. w odwołaniu od powyższej decyzji wniósł o odstąpienie od powołania go na ćwiczenia wojskowe ze względu na sprawy ideologiczne ( od 2008 roku jest zadeklarowanym pacyfistą) , rodzinne ( jest jedynym żywicielem rodziny, opiekuje się niespełna dwuletnim dzieckiem i niepracującą żoną) i zdrowotne (problemy z kręgosłupem). Decyzją [...] z dnia 5 stycznia 2017 r. Szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego, na podstawie m.in. art. 104 § 1 i 2 oraz art. 138§ 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 59a ust. 1, art. 60 ust. 1, art. 100 ust. 1, art. 101 ust. 10 oraz art. 106 ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2016 r., poz. 1534), utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. Organ odwoławczy powołał treść § 15 ust. 6 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej w sprawie ćwiczeń wojskowych, zgodnie z którym Wojskowy Komendant Uzupełnień, w przypadku zaistnienia szczególnie uzasadnionych okoliczności, może zwolnić żołnierza rezerwy z ćwiczeń wojskowych. W uzasadnieniu wyjaśniono, że M. B. od 23.09.2008 r. do 8.11.2011 r. , od 8.11.2011 r. do 10.01.2013 r. i od 28.02.2013 r. do dnia dzisiejszego posiada nadany przydział mobilizacyjny. We wskazanym okresie, jako żołnierz rezerwy, odbył obowiązkowe ćwiczenia wojskowe w terminie 14-18.03.2016 r. w [...] kompanii ochrony i obrony obiektów w N.. W związku z tym argumenty przedstawione przez M. B. nie stanowią podstawy do uchylenia karty powołania. Także zły stan zdrowia strony nie mógł stanowić podstawy do uchylenia karty powołania, ponieważ Wojskowa Komenda Uzupełnień w C. nie posiada dokumentacji medycznej , która byłaby podstawą do skierowania żołnierza do RWKL celem ustalenia aktualnej kategorii zdrowia. M. B. wniósł skargę na powyższą decyzję organu odwoławczego do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku, wnosząc o jej uchylenie. Orzeczeniu zarzucił naruszenie: 1. § 15 ust. 6 Rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 15 czerwca 2015 r. w sprawie ćwiczeń wojskowych, polegające na błędnym uznaniu przez organ, że kontuzja pleców potwierdzona zaświadczeniem lekarskim, opieka nad 2 letnim dzieckiem, jak i pozostawanie jedynym żywicielem rodziny nie są szczególnie uzasadnionymi przyczynami zwolnienia żołnierza rezerwy z odbycia ćwiczeń wojskowych; 2. art. 7 zw. z art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., poprzez zaniechanie ciążącego na organie przeprowadzenia postępowania dowodowego i jego wybiórczej oceny, co miało wpływ na wynik sprawy poprzez brak oceny w treści decyzji dowodu z dokumentu - zaświadczenia lekarskiego z dnia 30 grudnia 2016 r. oraz jego ocena dopiero po wydaniu decyzji; 3. art. 84 § 1 w zw. z art. 136 k.p.a., poprzez ocenienie stanu zdrowia skarżącego, który przedłożył zaświadczenie lekarskie w sytuacji, w której organ winien powołać biegłego ds. medycznych, albowiem nie posiada wiedzy specjalistycznej z tej dziedziny; 4. art. 107 § 3 k.p.a. w związku z art. 8 k.p.a., poprzez brak odniesienia się do treści zarzutów oraz uzupełnionego materiału dowodowego polegający na przemilczeniu przez organ faktu opieki nad 2 letnim dzieckiem i niepracującą żoną oraz faktu pełnienia funkcji jedynego żywiciela rodziny jak i stanu zdrowia skarżącego, popartego zaświadczeniem lekarskim; 5. art. 10 § 1 k.p.a. polegający na uniemożliwieniu skarżącemu prawa do wypowiedzenia się co do zebranego materiału dowodowego, co uniemożliwiło organowi prawidłową ocenę dowodów załączonych przy piśmie skarżącego z dnia 4 stycznia 2017 r., które zostały ocenione przez organ dopiero w dniu 17 stycznia 2017 r., mimo że organ nie zawiadomił strony o zamiarze rozstrzygnięcia sprawy w terminie do dnia 5 stycznia 2017 r. W uzasadnieniu skargi skarżący podniósł, że organ błędnie interpretuje treść § 15 ust. 6 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej, którego treść wskazuje przyczyny zwolnienia żołnierza rezerwy z obowiązku odbywania ćwiczeń, tj.: śmierć najbliższego członka rodziny, obłożna choroba oraz inna szczególnie uzasadniona okoliczność. Zdaniem skarżącego organ II instancji ograniczył się do ustalenia, że pacyfistyczne poglądy skarżącego nie stanowią żadnej z wymienionych przyczyn, uznał, że stan jego zdrowia musiał być znany organowi I instancji oraz że brak było orzeczenia Rejonowej Wojskowej Komisji Lekarskiej, natomiast w ogóle nie odniósł się do obowiązku zapewnienia należytego bytu materialnego rodzinie oraz objęcia jej opieką. W tym zakresie organ nie uczynił żadnych ustaleń, co skutkowało błędną interpretacją stanu faktycznego. W ocenie skarżącego obowiązek zapewnienia bytu rodzinie wypełnia przesłankę innej szczególnie uzasadnionej okoliczności zwolnienia z obowiązku odbycia ćwiczeń. Zarzucił, że organ nie wysłuchał go w celu wyjaśnienia zmiany jego nastawienia (pacyfistycznych pobudek). Zarzucił też, że organ ocenił materiał dowodowy w sposób dowolny, nie biorąc pod uwagę złożonych dokumentów w postaci zaświadczenia lekarskiego oraz oświadczenia o pacyfizmie. Nie mając kompetencji do oceny stanu zdrowia ustalił, że brak wiedzy organu I instancji o stanie zdrowia skarżącego jest przesłanką uzasadniającą uznanie jego pełnej zdolności do odbycia ćwiczeń wojskowych, gdy winien zapoznać się z opinią biegłego posiadającego stosowne kompetencje. Organ nie odniósł się do wszystkich zarzutów oraz nie ustosunkował się do dodatkowych dowodów złożonych przy piśmie z dnia 4 stycznia 2017 r., czym naruszył art. 107 § 3 k.p.a. Organ nie zapewnił mu czynnego udziału w postępowaniu i nie umożliwił wypowiedzenia się przed rozstrzygnięciem sprawy, czym naruszył art. 10 k.p.a. W odpowiedzi na skargę Szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego wniósł o jej oddalenie. Organ dodał, że zaświadczenie lekarskie wskazuje na objawy chorobowe u skarżącego, ale nie stwierdza niezdolności do ćwiczeń, wobec czego nie jest to zwolnienie z ćwiczeń. Konieczność opieki nad dzieckiem oraz pozostawanie jedynym żywicielem rodziny nie są szczególnie uzasadnionymi okolicznościami, o jakich mowa w § 15 ust. 6 rozporządzenia. Są to normalne, zwykłe okoliczności dotyczące żołnierzy rezerwy pozostających w związkach małżeńskich. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: W myśl art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2016r., poz. 1066) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2017 r., poz. 718 ze zm.), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie. W sprawie nie było sporne, że skarżący M. B. posiada przydział mobilizacyjny , o jakim mowa w art. 59 a ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 1067 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej ( jt. Dz.U. z 2016 r., p.1534 ze zm.), zwanej dalej "ustawą". Przepis ten stanowi, że żołnierzy rezerwy, których w pierwszej kolejności przewiduje się powołać do czynnej służby wojskowej pełnionej w razie ogłoszenia mobilizacji i w czasie wojny, przeznacza się do tej służby przez nadanie w czasie pokoju przydziału mobilizacyjnego na stanowiska służbowe lub do pełnienia funkcji wojskowych, które są określone w etacie jednostki wojskowej i występują w czasie wojny. Jak wynika z akt administracyjnych , skarżącemu nadano przydział mobilizacyjny w dniu 28 lutego 2013 r. Zgodnie z art. 55 ust. 1 pkt 1 lit. a ustawy obowiązek służby wojskowej żołnierzy rezerwy polega na odbywaniu ćwiczeń wojskowych. Zgodnie z art. 60 ust. 1 ustawy powołanie do czynnej służby wojskowej następuje za pomocą kart powołania (...), która jest decyzją administracyjną. W myśl art. 60 ust. 2a ustawy od decyzji o powołaniu do czynnej służby wojskowej służy powołanemu odwołanie do szefa wojewódzkiego sztabu wojskowego, składane za pośrednictwem wojskowego komendanta uzupełnień w terminie czternastu dni od dnia jej doręczenia. Wniesienie odwołania nie wstrzymuje wykonania decyzji. Rozporządzenie Ministra Obrony Narodowej z dnia 15 czerwca 2015 r. w sprawie ćwiczeń wojskowych ( Dz.U. z 2015 r., poz.950 ) zwane dalej "rozporządzeniem" stanowi w § 15 ust. 6 , że w razie śmierci najbliższego członka rodziny albo obłożnej choroby lub zaistnienia innych szczególnie uzasadnionych okoliczności: 1) dowódca jednostki wojskowej może zwolnić żołnierza z ćwiczeń wojskowych przed ich zakończeniem, jeżeli udzielenie urlopu jest niewystarczające; 2) wojskowy komendant uzupełnień może zwolnić żołnierza rezerwy albo osobę przeniesioną do rezerwy niebędącą żołnierzem rezerwy z ćwiczeń wojskowych przed ich odbyciem. Skarżącego decyzją - kartą powołania z dnia 8 grudnia 2016 r.- powołano do odbycia ćwiczeń wojskowych w okresie od 8 lutego do 27 lutego 2017 r. Skarżący odwołał się od tej decyzji, wskazując w odwołaniu na swój stan zdrowia, fakt, że jest jedynym żywicielem rodziny oraz na pacyfistyczne przekonania. Organ odwoławczy nie uznał zasadności odwołania, utrzymując decyzją z dnia 5 stycznia 2017 r. kartę powołania w mocy. Już po wydaniu decyzji organu odwoławczego – w dniu 9 stycznia 2017 r. - do organu wpłynęło oświadczenie skarżącego o jego poglądach pacyfistycznych oraz zaświadczenie lekarskie o stanie jego zdrowia. Zarzuty skargi koncentrują się na zarzucie naruszenia § 15 ust. 6 rozporządzenia oraz zarzutach naruszenia przepisów postępowania, przy czym skarżący w ich konstruowaniu jest niekonsekwentny, bowiem z jednej strony twierdzi, że organ nie uwzględnił w zaskarżonej decyzji treści przedłożonych przez niego dokumentów ( np. "kontuzja pleców potwierdzona zaświadczeniem lekarskim"), z drugiej – że naruszenie art. 10 k.p.a. spowodowało, że organ odniósł się do treści dokumentów dopiero w dniu 17 stycznia 2017 r. Zauważyć należy, że naruszenie przepisów postępowania tylko wówczas może prowadzić do uchylenia zaskarżonej decyzji, gdy mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a naruszenie przepisów prawa materialnego – gdy miało ono wpływ na wynik sprawy. W ocenie Sądu zaskarżona decyzja we wskazany sposób przepisów prawa nie narusza. Stwierdzenia wymaga, że organ odwoławczy w wydanej decyzji nie odniósł się do zaświadczenia lekarskiego i oświadczenia skarżącego ( sporządzonego jako osobny dokument), bowiem wpłynęły one już po wydaniu przez organ decyzji. Stanowisko organu , zawarte w piśmie z dnia 17 stycznia 2017 r., jest jedynie odpowiedzią na pismo skarżącego, nie stanowiąc części decyzji. Naruszenie zasady określonej w art. 10 § 1 k.p.a., który stanowi, że organy administracji publicznej obowiązane są zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, tylko wówczas może doprowadzić do uchylenia zaskarżonej decyzji, gdy strona skarżąca wykaże, że na skutek wadliwego działania organu została pozbawiona możliwości zgłoszenia dowodów, których przeprowadzenie wpłynęłoby na wynik sprawy. W niniejszej sprawie przypadek taki nie zachodzi. W odwołaniu od decyzji, sporządzonym w dniu 23 grudnia 2016 r. skarżący stwierdził, że pół roku temu uległ kontuzji , która spowodowała problemy z kręgosłupem i od tego czasu miewa bardzo silne bóle pleców. Zaświadczenie lekarskie, które wpłynęło po wydaniu decyzji organu odwoławczego pochodzi z dnia 30 grudnia 2016 r. i dotyczy przewlekłego zespołu bólowego kręgosłupa. Przywołany powyżej przepis § 15 ust. 6 rozporządzenia , na podstawie którego można zwolnić z odbycia ćwiczeń wojskowych, jako przykład szczególnie uzasadnionych okoliczności podaje śmierć najbliższego członka rodziny i obłożną chorobę. Wskazane w tym przepisie powody zwolnienia z ćwiczeń wskazują na to, że za szczególnie uzasadnione okoliczności należy uznać sytuacje niecodzienne czy nagłe. Skarżący natomiast powołuje się na dolegliwości zdrowotne, które chorobą obłożną nie są i których w okolicznościach niniejszej sprawy za szczególnie uzasadnione uznać nie można. Skarżący twierdzi, że pół roku wcześniej uległ kontuzji, jednak jedyny dokument, który przedłożył organowi to zaświadczenie lekarskie ( nie będące zwolnieniem lekarskim) o stanie zdrowia z dnia 30 grudnia 2016 r. , wystawione już po otrzymaniu przez niego decyzji organu pierwszej instancji. Zaświadczenie to wskazywało na objawy chorobowe, ale nie stwierdzało niezdolności do ćwiczeń wojskowych. Mimo że skarżący uważa, że jego stan zdrowia czyni go nieprzydatnym do ćwiczeń wojskowych ( a nawet do służby wojskowej) , nie starał się o sprawdzenie tej przydatności wcześniej, przed powołaniem na ćwiczenia, mimo posiadania karty mobilizacyjnej i mimo powoływania go we wcześniejszym okresie do odbycia ćwiczeń wojskowych. Skarżący w tej sytuacji miał świadomość, że na ćwiczenia takie może być znów powołany, a mimo to nie podjął żadnych kroków w celu wykazania w odpowiednim czasie i przed właściwym organem stanu swego zdrowia. W ocenie Sądu chybione są zarzuty skarżącego, że organ przed wypowiedzeniem się na temat stanu jego zdrowia nie dopuścił w tym celu dowodu z opinii biegłego do spraw medycznych. Mimo że kodeks postępowania administracyjnego wskazuje na możliwość przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego , w niniejszej sprawie mamy do czynienia z kwestią zdolności do służby wojskowej. Zdolność do służby wojskowej natomiast, co do zasady, ustalają właściwe komisje lekarskie w wydanych przez siebie orzeczeniach, nie zaś biegli, powoływani w toku postępowania administracyjnego, w drodze opinii. Skarżący o skierowanie na komisję lekarską nie wnosił. Kolejnym powodem, dla którego skarżący uznał, że powinien być zwolniony z odbycia ćwiczeń wojskowych, była wskazywana przez niego kwestia jego przekonań. Skarżący w odwołaniu od decyzji stwierdził, że od 2008 r. jego przekonania uległy całkowitej zmianie, od lat jest zadeklarowanym pacyfistą, a konieczność odbywania służby wojskowej godzi w jego sumienie, przy czym oświadczenie przedłożone organowi odwoławczemu po wydaniu przez niego decyzji jest co do zasady powieleniem stanowiska zawartego w odwołaniu. Zauważyć wobec tego należy, że skarżący, który twierdzi, że od wielu lat ma przekonania nie pozwalające mu pełnić służby wojskowej, okoliczności te podniósł dopiero w odwołaniu od obecnej karty powołania. Jego deklaracjom zaprzecza nie tylko fakt, że w 2011 r. wnosił o zawarcie kontraktu na wykonywanie obowiązków w ramach Narodowych Sił Rezerwowych w korpusie podoficerów, a rezygnację z kontraktu uzasadnił podjęciem decyzji o złożeniu wniosku o przyjęcie do studium oficerskiego ( decyzja z dnia 10 lutego 2011 r., z której Sąd dopuścił dowód, k. 43), ale przede wszystkim okoliczność, że w marcu 2016 r. , czyli dziewięć miesięcy przed otrzymaniem karty powołania z dnia 8 grudnia 2016 r. , uczestniczył w ćwiczeniach wojskowych. W tej sytuacji nie można mówić o zaistnieniu szczególnie uzasadnionych okoliczności w rozumieniu omawianego przepisu rozporządzenia. Nie budzi wątpliwości Sądu, że okolicznością szczególnie uzasadnioną nie może być fakt, że skarżący jest jedynym żywicielem rodziny i ma małe dziecko. Jest to okoliczność normalna, nie zaś nadzwyczajna, bowiem wielu żołnierzy rezerwy pozostaje w związku małżeńskim i ma rodzinę na utrzymaniu. Zgodnie z art. 59 pkt 4 ustawy, osoby odbywające ćwiczenia wojskowe są żołnierzami w czynnej służbie wojskowej. Osobom takim przysługuje m.in. świadczenie pieniężne rekompensujące utracone wynagrodzenie ze stosunku pracy lub stosunku służbowego albo dochód z prowadzonej działalności gospodarczej lub rolniczej, które mogliby uzyskać w okresie odbywania ćwiczeń wojskowych ( art. 119 a ustawy) czy zasiłek w kwocie minimalnego wynagrodzenia za pracę w przypadku osób, posiadających na wyłącznym utrzymaniu członków rodziny ( art. 128 w zw. z art. 127 ustawy). Zauważyć należy, że skarżący - jak wynika z treści skargi – uważa, że okolicznością szczególnie uzasadnioną w rozumieniu omawianego przepisu ustawy jest obowiązek zapewnienia bytu rodzinie i to rozumiany w ten sposób, że poziom tego bytu powinien pozostać na dotychczasowym poziomie, bez nadzwyczajnego jego ograniczenia. Ten sposób rozumienia okoliczności szczególnie uzasadnionej w przypadku zwolnienia z ćwiczeń wojskowych jest sprzeczny z zamysłem ustawodawcy, który unormował zasady dotyczące rekompensaty żołnierzowi utraconego zarobku z powodu pełnienia przez niego służby wojskowej oraz pomocy w przypadku, gdy jest on jedynym żywicielem rodziny. Mając na uwadze powyższe nie można podzielić poglądów skarżącego co do zaistnienia szczególnych okoliczności, które pozwalałyby na zwolnienie go z odbycia ćwiczeń wojskowych. Prawidłowe w tym zakresie jest stanowisko organu odwoławczego, który okoliczności wskazywanych przez skarżącego za szczególnie uzasadnione nie uznał. Choć uzasadnienie decyzji organu odwoławczego jest dość skąpe , wada ta nie miała, w ocenie Sądu, istotnego wpływu na wynik sprawy. W tej sytuacji Sąd, nie stwierdzając naruszenia przepisów postępowania mogących mieć istotny wpływ na wynik sprawy, ani naruszenia przepisów prawa materialnego, mających wpływ na wynik sprawy, na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił.