I OZ 1204/17

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Borowiec po rozpoznaniu w dniu 4 sierpnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia G. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 24 kwietnia 2017 r. sygn. akt II SA/Wa 309/17 o odrzuceniu skargi G. K. na działanie Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku postanawia oddalić zażalenie. W dniu 29 grudnia 2016 r. G. K. złożyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na działanie Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w odpowiedzi na skargę wniósł o jej odrzucenie, wskazując, że ostatnią decyzją wydaną w przedmiocie świadczenia w drodze wyjątku wydaną wobec skarżącej była decyzja z dnia [...] października 2003 r. nr [...]. G. K. złożyła na w/w decyzję skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego, który wyrokiem z dnia 20 kwietnia 2004 r. sygn. akt II SA 4268/03 skargę oddalił. Organ podkreślił, że nie wydawał żadnych dalszych decyzji w trybie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162, poz. 1118 ze zm.). Na skutek wykonania zarządzenia Przewodniczącego Wydziału II Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 24 lutego 2017 r., G. K. została wezwana do usunięcia braków formalnych skargi w terminie 7 dni pod rygorem jej odrzucenia, poprzez sprecyzowanie skargi, polegające na jednoznacznym wskazaniu, co jest jej przedmiotem. Jednocześnie poinformowano skarżącą, że w przypadku, gdy skarga dotyczy decyzji, postanowienia, innego aktu lub czynności, należy wskazać organ, który wydał zaskarżone rozstrzygnięcie, datę i numer zaskarżonej decyzji, postanowienia, aktu lub czynności. Natomiast gdy skarga dotyczy bezczynności lub przewlekłości organu, należy wskazać wniosek, którego organ nie rozpatrzył w formie prawem przewidzianej albo w stosunku do którego postępowanie było prowadzone w sposób przewlekły. Powyższe wezwanie zostało prawidłowo doręczone skarżącej w dniu 9 marca 2017 r. G. K. w piśmie z dnia 13 marca 2017 r. podała, że jej stan zdrowia się pogorszył oraz "pojawiły się nowe dowody i fakty". Wskazała, że Oddział ZUS w Opolu ją oszukuje i "robi wszystko, żeby nic nie dać". Zdaniem skarżącej biegły psychiatra stwierdził, że w 1997 r. istniała niezdolność do pracy, natomiast choroba istnieje od 2002 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 24 kwietnia 2017 r. sygn. akt II SA/Wa 309/17 odrzucił skargę G. K. W uzasadnieniu postanowienia podał, że zgodnie z art. 57 § 1 pkt 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej w skrócie "P.p.s.a."), skarga powinna czynić zadość wymaganiom pisma w postępowaniu sądowym, a ponadto zawierać wskazanie zaskarżonej decyzji, postanowienia, innego aktu lub czynności. Jeżeli pismo strony nie może otrzymać prawidłowego biegu wskutek niezachowania warunków formalnych, przewodniczący wzywa stronę o jego uzupełnienie lub poprawienie w terminie siedmiu dni pod rygorem pozostawienia pisma bez rozpoznania, chyba że ustawa stanowi inaczej (art. 49 § 1 P.p.s.a.). Sąd odrzuca skargę, gdy nie uzupełniono w wyznaczonym terminie jej braków formalnych (art. 58 § 1 P.p.s.a.). W ocenie Sądu pierwszej instancji, skarga G. K. nie określa przedmiotu zaskarżenia w sposób odpowiadający wymogom art. 57 § 1 pkt 1 P.p.s.a., bowiem brak jest w niej sprecyzowania, czy dotyczy ona decyzji, postanowienia, innego aktu, czy też bezczynności organu. Przedmiotu skargi nie precyzuje również pismo skarżącej z dnia 13 marca 2017 r., które w swej treści zawiera w istocie powtórzenie twierdzeń skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie podkreślił, ze określenie przedmiotu skargi należy wyłącznie do wnoszącego skargę i nie może być przedmiotem domniemania, czy też doprecyzowania przez sąd administracyjny. Skarżąca natomiast, pomimo wezwania Sądu, nie usunęła braków formalnych skargi w ustawowym terminie. Treść skargi, jak również pisma precyzującego skargę, uniemożliwia bowiem jakąkolwiek kontrolę sądową wobec braku wskazania konkretnego przedmiotu zaskarżenia. W konsekwencji skarga G. K. – jako niedopuszczalna – podlega odrzuceniu na podstawie art. 58 § 1 pkt 3 i § 3 P.p.s.a. Powyższe postanowienie stało się przedmiotem zażalenia G. K. do Naczelnego Sądu Administracyjnego, w którym wyraziła niezadowolenie z rozstrzygnięcia Sądu pierwszej instancji. W piśmie procesowym z dnia 21 lipca 2017 r. ustanowiony z urzędu pełnomocnik skarżącej podtrzymał zażalenie, zarzucając naruszenie art. 6 w związku z art. 243 § 1 P.p.s.a., poprzez zaniechanie pouczenia G. K. o możliwości wystąpienia z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy, w sytuacji, gdy z treści pism kierowanych przez skarżącą do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie oraz przedkładanej dokumentacji medycznej jednoznacznie wynikało, że skarżąca ze względu na stan zdrowia psychicznego nie ma możliwości w sposób prawidłowy wykonywać wezwań Sądu, a w konsekwencji prawidłowo uzupełnić – we własnym zakresie – braków formalnych skargi. Wskazując na powyższe wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przyznanie na rzecz pełnomocnika skarżącej kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu, które nie zostały uiszczone ani w całości, ani w części. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Wnoszona do wojewódzkiego sądu administracyjnego skarga musi spełniać wymogi przewidziane w art. 57 § 1 P.p.s.a., tj. powinna zawierać m.in. wskazanie zaskarżonej decyzji, postanowienia, innego aktu lub czynności oraz oznaczenie organu, którego działania, bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania skarga dotyczy. W przypadku nieuzupełnienia braków formalnych skargi w wyznaczonym terminie, sąd odrzuca skargę (art. 58 § 1 pkt 3 P.p.s.a.). Prawidłowe określenie zakresu żądania jest zatem obowiązkiem strony skarżącej, zaś sąd administracyjny powinien jedynie poinformować o skutkach niewłaściwego wypełnienia tego obowiązku i wezwać do sprecyzowania skargi pod rygorem jej odrzucenia. W rozpoznawanej sprawie, wobec niejednoznacznego i budzącego zasadne wątpliwości Sądu pierwszej instancji określenia przedmiotu skargi oraz twierdzeń organu zawartych w odpowiedzi na skargę, G. K. została prawidłowo wezwana do sprecyzowania swojego żądania, poprzez jednoznaczne wskazanie, co jest przedmiotem skargi. Jednocześnie poinformowano skarżącą, że w przypadku, gdy skarga dotyczy decyzji, postanowienia, innego aktu lub czynności, należy wskazać organ, który wydał zaskarżone rozstrzygnięcie, datę i numer zaskarżonej decyzji, postanowienia, aktu lub czynności. Natomiast gdy skarga dotyczy bezczynności lub przewlekłości organu, należy wskazać wniosek, którego organ nie rozpatrzył w formie prawem przewidzianej albo w stosunku do którego postępowanie było prowadzone w sposób przewlekły. Należy podkreślić, iż nieokreślenie przedmiotu skargi jest brakiem istotnym, uniemożliwiającym jej rozpoznanie. Strona wezwana do sprecyzowania skargi powinna zastosować się do wezwania sądu, a tym samym uzupełnić wszystkie braki, którymi dotknięte jest złożone przez nią pismo procesowe. Nieuzupełnieniem braków skargi jest bowiem nie tylko niewykonanie wezwania, ale także jego nieprawidłowe czy niepełne wykonanie. Stronie niewątpliwie należy umożliwić uzupełnienie braków skargi, co uczynił Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, kierując do G. K. jasno sformułowane wezwanie. Skarżąca jednak w dalszym ciągu nie sprecyzowała swoich intencji co do przedmiotu zaskarżenia w niniejszej sprawie, co spowodowało, iż jej skardze z dnia 29 grudnia 2016 r. nie można było nadać dalszego biegu. Sąd nie może bowiem domniemywać intencji strony skarżącej i w przypadku niesprecyzowania przedmiotu skargi decydować za nią, jakie było jej żądanie. Skoro zarówno skarga, jak i pismo skarżącej z dnia 13 marca 2017 r., nie przedstawiały jej jednoznacznych intencji i wniosków, to uniemożliwiało to podjęcie przez Sąd czynności wynikających z ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi i dalsze prowadzenie postępowania, a w konsekwencji stanowiło obligatoryjną podstawę do odrzucenia skargi. Odnosząc się natomiast do zarzutu naruszenia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie art. 6 P.p.s.a., należy wyjaśnić, że zgodnie z treścią tego przepisu, sąd administracyjny w razie uzasadnionej potrzeby udziela stronom występującym w sprawie bez adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego niezbędnych pouczeń co do czynności procesowych i skutków ich zaniedbań. Należy jednak podkreślić, iż obowiązek Sądu w powyższym zakresie nie jest nieograniczony. Sąd nie ma obowiązku udzielania pouczeń co do wszelkich możliwych zachowań – obowiązek ten odnosi się do pouczeń celowych z punktu widzenia prawidłowego przebiegu postępowania i dających gwarancje prawa strony do obrony (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 13 lipca 2000 roku, sygn. akt II UKN 639/99, OSNP 2002/3/78, M. Jędrzejewska (w:) T. Ereciński (red.), M. Jędrzejewska, J.Gudowski, Komentarz do kodeksu postępowania cywilnego. Część pierwsza, postępowanie rozpoznawcze, Warszawa 2003, s. 79, A. Kabat [w:] B. Dauter, B.Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Zakamycze, 2005). Sąd nie jest inicjatorem postępowania, nie jest zatem jego rolą sugerowanie, czy wskazywanie stronie przedmiotu zaskarżenia. Sąd udziela stronie jedynie niezbędnych pouczeń co do czynności procesowych i skutków ich zaniedbań, pozostawiając jej wybór konkretnego zachowania. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w niniejszym postępowaniu Sąd pierwszej instancji z w/w obowiązku wywiązał się prawidłowo. Jak już wskazano, z uwagi na budzące zasadne wątpliwości Sądu określenie przedmiotu skargi oraz twierdzeń organu zawartych w odpowiedzi na skargę, G. K. została prawidłowo wezwana do sprecyzowania swojego żądania. Przedmiotowe wezwanie było sformułowane precyzyjnie, jasno i czytelnie. Wskazywało, jakiej czynności procesowej należy dokonać, w jakim terminie oraz jakie będą skutki prawne jej niewykonania. Tak sformułowane wezwanie nakładało na stronę należycie dbającą o swoje interesy obowiązek wskazania skarżonego organu, daty i numeru zaskarżonej decyzji, postanowienia, aktu lub czynności, ewentualnie podania wniosku, którego organ nie rozpatrzył albo w stosunku do którego postępowanie było prowadzone w sposób przewlekły – zgodnie z treścią wezwania, które było zrozumiałe. Brak pouczenia skarżącej o możliwości złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy w okolicznościach tej sprawy nie naruszał zatem art. 6 P.p.s.a. Obowiązek sądu administracyjnego wynikający z treści art. 6 P.p.s.a. nie oznacza, że strona ma być pouczona przez sąd o treści każdego przepisu ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz o wszystkich potencjalnych rozwiązaniach procesowych, które w sprawie mogą wystąpić. Strona skarżąca nie może przy tym wymagać, aby sąd zakładał z góry, że nie wykona ona w terminie zarządzenia o wezwaniu do usunięcia braku formalnego skargi (por. postanowienie NSA z dnia 18 grudnia 2007 r., sygn. akt II GZ 201/07). Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że zaskarżone postanowienie odpowiada prawu i na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 P.p.s.a. orzekł, jak w sentencji postanowienia. Odnosząc się do wniosku pełnomocnika wnoszącej zażalenie o przyznanie wynagrodzenia z tytułu pomocy prawnej udzielonej na zasadzie prawa pomocy, wskazać należy, iż wniosek o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu składa się do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego (art. 254 § 1 P.p.s.a.), który przyznaje je w postępowaniu określonym w przepisach art. 258 – 261 P.p.s.a. Podkreślenia wymaga jednak, iż przepisy ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie przewidują możliwości orzeczenia co do zwrotu kosztów w postępowaniu zażaleniowym. Przepisy art. 203 i art. 204 P.p.s.a. przyznają stronie prawo do zwrotu kosztów w postępowaniu kasacyjnym wszczętym skargą kasacyjną od orzeczenia Sądu pierwszej instancji oddalającego lub uwzględniającego skargę. Tylko w tych przypadkach Naczelny Sąd Administracyjny jest obowiązany do zamieszczenia z urzędu w orzeczeniu rozstrzygnięcia o kosztach (art. 209 P.p.s.a.).