II GZ 767/17

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Małgorzata Rysz po rozpoznaniu w dniu 17 października 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia P. M. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 8 sierpnia 2017 r. sygn. akt III SA/Łd 133/17 w zakresie oddalenia wniosku o wyłączenie sędziego w sprawie ze skargi P. M. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Łodzi z dnia [...] listopada 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego postanawia oddalić zażalenie. Postanowieniem z 8 sierpnia 2017 r. (sygn. akt III SA/Łd 133/17) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi (dalej: WSA) oddalił wniosek P. M. (dalej: skarżący) o wyłączenie sędziego WSA Małgorzaty Łuczyńskiej od udziału w sprawie ze skargi na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Łodzi z [...] listopada 2016 r. w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego. WSA wskazał, że skarżący wniósł o wyłączenie sędziego sprawozdawcy - Małgorzaty Łuczyńskiej, kwestionując bezstronność i niezawisłość tego sędziego przy rozpoznawaniu sprawy. Zdaniem skarżącego, sędzia Małgorzata Łuczyńska wraz z całym składem orzekającym bezprawnie zaniechała obowiązku zbadania oczywistego faktu naruszenia przepisów postępowania przez organy egzekucyjne oraz dopuściła się "przestępstwa mataczenia faktami i dowodami" w jego sprawie. W piśmie z 4 sierpnia 2017 r. sędzia WSA Małgorzata Łuczyńska oświadczyła, że nie są jej znane okoliczności, które mogłyby wywołać uzasadnione wątpliwości co do jej bezstronności w sprawie, a także wskazała, że nie zachodzą podstawy do wyłączenia jej z mocy ustawy, określone w art. 18 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.; dalej: p.p.s.a.). Analizując treść art. 18 i art. 19 p.p.s.a., WSA nie dopatrzył się żadnych okoliczności, które uzasadniałyby uwzględnienie wniosku o wyłączenie wskazanego sędziego. Zdaniem WSA, nie stanowi uzasadnionej wątpliwości co do bezstronności sędziego przeświadczenie strony co do tego, że sędzia prowadzi proces wadliwie, zwłaszcza nieobiektywnie czy też stronniczo. O wyłączeniu sędziego nie może decydować subiektywne przekonanie strony o jego stronniczości i niesprawiedliwości oraz o wadliwym sposobie orzekania. W ocenie WSA, okoliczności podniesione przez skarżącego stanowią jego subiektywną ocenę i nie można uznać ich za okoliczności mogące wywołać wątpliwości co do bezstronności sędziego w niniejszej sprawie. Skarżący złożył zażalenie na postanowienie WSA, zaskarżając je w całości. Wniósł o zmianę zaskarżonego orzeczenia i wyłączenie sędziego WSA Małgorzaty Łuczyńskiej oraz o zasądzenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej świadczonej skarżącemu z urzędu w postępowaniu zażaleniowym, oświadczając że nie zostały one pokryte w całości ani w części. Zarzucił zaskarżonemu postanowieniu: 1) błąd w ustaleniach faktycznych stanowiących podstawę oddalenia wniosku, polegający na mylnym uznaniu, że w niniejszej sprawie nie zachodzi przesłanka z art. 19 p.p.s..a., czyli okoliczność tego rodzaju, iż mogłaby wywołać uzasadnioną obawę co do bezstronności sędziego - w sytuacji, gdy skarżący takie okoliczności należycie wykazał, a już same wątpliwości co do podstaw wyłączenia sędziego winno się tłumaczyć na rzecz wyłączenia sędziego, 2) naruszenie art. 45 Konstytucji RP przez pozbawienie skarżącego prawa do sprawiedliwego rozpoznania sprawy przez bezstronny i niezawisły sąd. W uzasadnieniu skarżący stwierdził w szczególności, że sędzia Małgorzata Łuczyńska - pomimo przedstawionych jej przez skarżącego argumentów i dowodów na ich poparcie - w sposób nierzetelny i niepełny ustaliła stan faktyczny sprawy, w następstwie czego nie zbadała faktu naruszenia przepisów postępowania przez organy egzekucyjne. W związku z tym skarżący powziął uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności wspomnianego sędziego. Wątpliwości te spotęgował fakt, że sędzia Małgorzata Łuczyńska orzekała również w innej sprawie skarżącego. Zdaniem skarżącego, już samo występowanie sytuacji uzasadniającej w jakimś stopniu podejrzenie sędziego o stronniczość może stanowić przyczynę jego wyłączenia ze sprawy. III Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie jest bezzasadne. Podstawowym celem instytucji wyłączenia sędziego zarówno z mocy prawa (art. 18 § 1 i 3 p.p.s.a.), jak i na wniosek strony (art. 19 p.p.s.a.) jest przede wszystkim zapewnienie bezstronności sędziego i eliminacja wpływu, jaki może wywierać występowanie pewnej kategorii powiązań (osobistych, ekonomicznych, służbowych itp.) na orzekanie w postępowaniu sądowym (zob. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 13 grudnia 2005 r., sygn. akt SK 53/04, OTK-A z 2005 r., nr 11, poz. 134). Ratio legis przepisów o wyłączeniu sędziego sprowadza się więc "do eliminowania wszelkich przyczyn, mogących skutkować w otoczeniu jakimikolwiek wątpliwościami co do bezstronności i obiektywizmu sędziego w rozpoznawaniu określonej sprawy" (wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 20 lipca 2004 r., sygn. akt SK 19/02, OTK z 2004 r., nr 7A, poz. 67). W art. 18 § 1 i 3 p.p.s.a. zostały wskazane przypadki, kiedy sędzia jest wyłączony od rozpoznania sprawy z mocy samej ustawy (ma to w szczególności miejsce w sprawach, w których sędzia występuje jako strona albo pełnomocnik strony, bądź w których brał udział w wydaniu zaskarżonego orzeczenia albo gdy brał udział w wydaniu orzeczenia objętego skargą o wznowienie postępowania). Z akt sprawy nie wynika, aby jakikolwiek z przypadków wyłączenia, o jakich mowa w tych przepisach wystąpił w tej sprawie. Natomiast art. 19 p.p.s.a. stanowi, że niezależnie od przyczyn wymienionych w art. 18, sąd wyłącza sędziego na jego żądanie lub na wniosek strony, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie. Wyłączenie sędziego na podstawie tego przepisu zależy zatem od okoliczności faktycznych w konkretnej sprawie, które w sposób obiektywny uzasadniają wątpliwość co do jego bezstronności (J. Drachal, A. Wiktorowska, K. Zalasińska [w:] R. Hauser, M. Wierzbowski (red.), Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, 3. wydanie, Warszawa 2015, s. 185). Chodzi zatem o takie przyczyny wyłączenia, które pozostają w związku przyczynowym między ich wystąpieniem a powstaniem oceny, że prawdopodobne jest, iż w tych okolicznościach sędzia może okazać się nieobiektywny (zob. J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2012, s. 94). Podkreślenia przy tym wymaga, że uzasadniona wątpliwość co do bezstronności sędziego, o jakiej mowa w art. 19 p.p.s.a., musi mieć charakter zobiektywizowany w tym sensie, że nie może opierać się wyłącznie na subiektywnych odczuciach strony postępowania. Z tego względu nie może stanowić podstawy wyłączenia sędziego pogląd strony, że sędzia prowadzi postępowanie w sposób wadliwy. Do kwestionowania określonych działań sędziego czy sądu służą bowiem przewidziane prawem środki odwoławcze, a nie wniosek o wyłączenie sędziego. Z pisma skarżącego, które wpłynęło do WSA 26 lipca 2017 r. wynika, że zdaniem skarżącego sędzia WSA Małgorzata Łuczyńska powinna zostać wyłączona od rozpoznania sprawy, ponieważ nie uwzględniła podnoszonych przez skarżącego zarzutów naruszenia przez organy administracyjne przepisów postępowania. Z kolei w zażaleniu dodano, że za wyłączeniem wspomnianego sędziego przemawiać ma to, że brał udział w rozpoznaniu innej sprawy skarżącego. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, wskazane przez skarżącego okoliczności w żaden sposób nie wskazują, że z obiektywnego punktu widzenia istnieje jakakolwiek wątpliwość co do bezstronności sędziego WSA Małgorzaty Łuczyńskiej w niniejszej sprawie. Zastrzeżenia co do zgodności z prawem czynności procesowych WSA skarżący może podnosić w środkach odwoławczych a nie przez żądanie wyłączenia sędziego. Natomiast okoliczność, że konkretny sędzia rozpoznawał wcześniej inną sprawę konkretnego skarżącego nie stanowi przyczyny wyłączenia tego sędziego. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, czynności sędziego sprawozdawcy Małgorzaty Łuczyńskiej w tej sprawie były podejmowane rzetelnie i znajdowały uzasadnienie procesowe. W konsekwencji za bezzasadny należy uznać podniesiony w zażaleniu zarzut naruszenia art. 45 Konstytucji RP. Z przepisu tego wynika, że każdy ma prawo do rozpoznania jego sprawy przez bezstronny sąd. W okolicznościach niniejszej sprawy nie ma podstaw do przyjęcia, że istnieją wątpliwości co do bezstronności sędziego WSA Małgorzaty Łuczyńskiej. Ze wskazanych powodów Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., oddalił zażalenie. PG