I SA/Wa 522/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Kosińska Sędziowie WSA Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz WSA Dariusz Pirogowicz (spr.) Protokolant referent stażysta Marcin Sieradzki po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 1 czerwca 2017 r. sprawy ze skargi J. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] stycznia 2017 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia wychowawczego uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta [...] z dnia [...] listopada 2016 r. nr [...] w jej punkcie II. Decyzją z [...] stycznia 2017 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], po rozpatrzeniu odwołania J. K., utrzymało w mocy decyzję Prezydenta [...] z [...] listopada 2016 r. nr [...] w zakresie jej punktu II, tj. w części w jakiej orzeczono o odmowie przyznania odwołującemu się świadczenia wychowawczego na córkę – M. K. na okres od 1 kwietnia 2016 r. do 30 września 2016 r. Decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] wydana została przy następujących ustaleniach stanu faktycznego i ocenie prawnej sprawy. Wnioskiem z [...] czerwca 2016 r. J. K. wystąpił o ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego przewidzianego w ustawie z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowaniu dzieci (Dz.U. z 2016 r., poz. 195), przywoływanej dalej jako "p.p.w.d.", na córkę M. K. jako kolejne dziecko w rodzinie. Rodzina wnioskodawcy składa się z czterech osób, w tym dwójki niepełnoletnich dzieci: syna z pierwszego małżeństwa – R. K. oraz córki – M. K. W wyroku rozwodowym Sądu Okręgowego [...] w [...] z dnia [...] września 2007 r. sygn. akt I C [...]/07 miejsce zamieszkania R. K., ustalono w każdorazowym miejscu zamieszkania jego matki – D. K. Niemniej za obopólną zgodą rodziców od sierpnia 2014 r. faktycznie zamieszkuje on z ojcem. Postanowieniem Sądu Rejonowego [...] z dnia [...] września 2016 r. sygn. akt V Nsm [...]/16 wyrok ów w zakresie miejsca zamieszkania wyżej wymienionego został zmieniony w ten sposób, że ustalono je w każdorazowym miejscu zamieszkania ojca. W tym stanie rzeczy Prezydent [...] decyzją z [...] listopada 2016 r. przyznał wnioskodawcy świadczenie wychowawcze na córkę, jako kolejne dziecko w rodzinie, na okres od 1 października 2016 r. do 30 września 2017 r. (pkt I), a odmówił prawa do owego świadczenia za okres od 1 kwietnia 2016 r. do 30 września 2016 r. (pkt II). Uzasadnieniem dla odmowy przyznania świadczenia miało być wiążące z mocy art. 365 § 1 k.p.c. orzeczenie rozwodowe Sądu w zakresie miejsca zamieszkania dziecka przy matce, a nie wnioskodawcy. To zmienione zostało dopiero we wrześniu 2016 r. postanowieniem Sądu Rejonowego, które stało się prawomocne w październiku 2016 r. Od decyzji tej w zakresie jej punktu II J. K. wniósł odwołanie, w następstwie rozpoznania którego, Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z [...] stycznia 2017 r. utrzymało decyzję organu pierwszej instancji w jej zakwestionowanej części w mocy. Wskazując na definicje rodziny z art. 2 pkt 16 p.p.w.d. wywodziło, że do członków rodziny zalicza się m.in. dzieci zamieszkujące wspólnie z rodzicami. Z uwagi zaś na prawne ustalenie w wyroku rozwodowym (zmienionym dopiero we wrześniu 2016 r.) miejsca zamieszkania syna przy matce, nie można było zdaniem Kolegium nie uwzględnić tym zakresie stanu prawnego określonego w tym wyroku. Organ odwoławczy odwołał się przy tym, podobnie jak Prezydent [...], do mocy wiążącej orzeczeń sądu wynikającej z art. 365 § 1 k.p.c. Wskazywał także na regulacje kodeksu cywilnego odnoszące się do ustalania miejsca zamieszkania dziecka. Podkreślał nadto konieczność odróżnienia kategorii prawnej miejsca zamieszkania dziecka, od miejsca jego pobytu, czyli faktycznego przebywania. Na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego J. K. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, zarzucając jej naruszenie: - przepisów art. 7, 77 § 1 art. 107 § 3 k.p.a. oraz art. 8, 8, 11 i 12 k.p.a. poprzez całkowite pominięcie w sprawie podejmowanych czynności procesowych i zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego przy ustalaniu stanu faktycznego sprawy; - art.26 § 2 k.c. w zw. z art. 5 ust. 1, art. 2 pkt 16 i art. 4 ust. 1 p.p.w.d., poprzez ustalenie, że w dniu złożenia wniosku o przyznanie świadczenia wychowawczego jego syn R. K. nie miał z nim wspólnego miejsca zamieszkania, a przez to nie został spełniony warunek do przyznania ww. świadczenia na córkę (jako kolejne dziecko w rodzinie), za okres od kwietnia do września 2016 r. W oparciu o tak sformułowane zarzuty, rozwinięte w motywach skargi, wniósł on o uchylenie zaskarżonej decyzji w zakresie w jakim utrzymała w mocy pkt II decyzji Prezydenta [...]. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w treści zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: skarga jest zasadna. Materialnoprawną podstawą podjętych rozstrzygnięć stanowiły przepisy ustawy dnia 11 lutego 2016 r. - o pomocy państwa w wychowaniu dzieci (Dz.U. z 2016 r. poz. 195); przywoływanej dalej jako: "p.p.w.d., regulujące zasady udzielania świadczenia wychowawczego w wysokości 500 złotych na dziecko w rodzinie, które to świadczenie- stosownie do art. 4 ust. 1 powołanej ustawy przeznaczone jest na częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowanie dziecka, w tym opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb bytowych. Zgodnie z wolą ustawodawcy świadczenie to niezależnie od dochodu rodziny przysługuje na drugie i kolejne dziecko w rodzinie, zaś na pierwsze jedynie wówczas, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie nie przekracza kwoty 800 złotych, a jeżeli członkiem rodziny jest dziecko niepełnosprawne 1200,00 złotych (art. 5 ust. 3 i 4 p.p.w.d.). Uprawnionymi do świadczenia są zaś, w myśl art. 4 ust. 2 ustawy: matka, ojciec, opiekun faktyczny dziecka albo opiekun prawny dziecka. Pierwszy okres, na który ustalana jest prawo do świadczenia wychowawczego rozpoczyna się z kolei z dniem wejścia w życie ustawy (1 kwietnia 2016 r.) i kończy się 30 września 2017 r. (art. 48 ust. 1 p.p.w.d.). W rozpoznawanej sprawie poza sporem jest, że skarżący jako ojciec niepełnoletniej córki (M. K.) jest w myśl art. 4 ust. 2 p.p.w.d. uprawniony do ubiegania się o świadczenie wychowawcze. Nie kwestionowaną okolicznością jest również to, że mimo prawnego ustalenia w wyroku rozwodowym z dnia [...] września 2007 r. miejsca zamieszkania pochodzącego z pierwszego małżeństwa małoletniego syna skarżącego (R. K.) w każdorazowym miejscu zamieszkania jego matki, faktycznie od ponad dwóch lat mieszkał on ze skarżącym i jego nową rodziną. Istota sporu sprowadza się natomiast do odpowiedzi na pytanie, czy w takim stanie faktycznym do momentu zmiany wspomnianego wyroku w zakresie ustalenia miejsca zamieszkania syna (co nastąpiło postanowieniem Sądu Rejonowego [...] z dnia [...] września 2016 r.) syn ów był członkiem rodziny skarżącego w rozumieniu ww. ustawy, czy też nie. Pojęcie rodziny na potrzeby ustalania prawa do świadczenia wychowawczego zdefiniowane zostało w art. 2 pkt 16 p.p.w.d. Zgodnie z tym przepisem ilekroć w ustawie mowa jest o rodzinie oznacza to odpowiednio następujących członków rodziny: małżonków, rodziców dzieci, opiekuna faktycznego dziecka oraz zamieszkujące wspólnie z tymi osobami, pozostające na ich utrzymaniu dzieci w wieku do ukończenia 25. roku życia, a także dzieci, które ukończyły 25. rok życia, legitymujące się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli w związku z tą niepełnosprawnością przysługuje świadczenie pielęgnacyjne lub specjalny zasiłek opiekuńczy albo zasiłek dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz. U. z 2016 r. poz. 162); do członków rodziny nie zalicza się dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, dziecka pozostającego w związku małżeńskim, a także pełnoletniego dziecka posiadającego własne dziecko; w przypadku gdy dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obojga rodziców rozwiedzionych lub żyjących w separacji lub żyjących w rozłączeniu, dziecko zalicza się jednocześnie do członków rodzin obydwojga rodziców. W świetle tej definicji co do zasady do rodziny zalicza się dzieci wspólnie zamieszkujące z małżonkami, rodzicami, opiekunami faktycznymi. Ustawodawca nie definiuje przy tym pojęcia "zamieszkiwania". "Miejsce zamieszkania" normują natomiast przepisy kodeksu cywilnego i tak w myśl art. 28 kodeksu można mieć tylko jedno miejsce zamieszkania. Zgodnie zaś z art. 26 k.c. miejscem zamieszkania dziecka pozostającego pod władzą rodzicielską jest miejsce zamieszkania rodziców albo tego z rodziców, któremu wyłącznie przysługuje władza rodzicielska lub któremu zostało powierzone wykonywanie władzy rodzicielskiej (§ 1). Jeżeli władza rodzicielska przysługuje na równi obojgu rodzicom mającym osobne miejsce zamieszkania, miejsce zamieszkania dziecka jest u tego z rodziców, u którego dziecko stale przebywa. Jeżeli dziecko nie przebywa stale u żadnego z rodziców, jego miejsce zamieszkania określa sąd opiekuńczy (§ 2). Zważywszy jednak na złożony przez ustawodawcę cel jaki spełniać ma świadczenie wychowawcze (częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowanie dziecka, w tym opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb bytowych), jak też możliwość jednoczesnego przynależenia dziecka do rodzin obydwojga rozwiedzionych czy pozostających w separacji lub rozłączeniu rodziców (art. 2 pkt 16 in fine p.p.w.d) , o zaliczeniu dziecka do rodziny na potrzeby ustalania prawa do ww. świadczenia nie może decydować – jak przyjęły organy rozpoznające sprawę - jego miejsce zamieszkania w rozumieniu przepisów prawa cywilnego. W tym ujęciu wszak dziecko (analogicznie jak osoba dorosła) może mieć wyłącznie jedno miejsce zamieszkania. W konsekwencji także nie może determinować oceny tej okoliczności ukształtowana w ww. aspekcie sytuacja dziecka w orzeczeniu rozwodowym. Istotne pozostaje bowiem rzeczywiste (faktyczne) wspólne jego zamieszkiwanie z rodzicem lub opiekunem faktycznym bądź prawnym i pozostawanie na jego utrzymaniu. Na takie rozumienie przesłanki wspólnego zamieszkiwania (rzutującej na możliwość zaliczenie go do rodziny osoby wnioskującej o świadczenia) wskazuję także przyjęta w art. 22 powołanej ustawy zasada, iż w przypadku zbiegu prawa rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka do świadczenia wychowawczego, świadczenie to wypłaca się temu z nich, który faktycznie sprawuje opiekę nad dzieckiem i przyznana organowi przez ustawodawcę kompetencja weryfikowania tej okoliczności. W okolicznościach faktycznych rozpoznawanej sprawy, jak już wspomniano wyżej, nie jest sporne, że małoletni syn skarżącego z pierwszego małżeństwa (nad którym ma on pełnię władz rodzicielskich) od przeszło dwóch lat zamieszkuje z nim i jego nową rodziną. Powyższe znajduje potwierdzenie zarówno w ustaleniach poczynionych przez pracownika socjalnego w toku wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu [...] października 2016 r., jak też złożonych w sprawie oświadczeniach skarżącego i znajdujących się w aktach dokumentach meldunkowych. Oznacza to, że wchodził on w skład jego rodziny zarówno w dacie 1 kwietnia 2016 r. jak i dacie składania wniosku o przyznanie świadczenie wychowawczego na rzecz córki, będącej w tych okolicznościach kolejnym dzieckiem w rodzinie. W tej sytuacji odmowa przyznania na jej rzecz prawa do świadczenia wychowawczego za okres od 1 kwietnia 2016 r. do 30 września 2016 r. z powodu rzekomego niespełniania w tym okresie warunku pozostawania kolejnym dzieckiem w rodzinie (w związku z niezaliczeniem do składu rodziny syna skarżącego z pierwszego małżeństwa) narusza w sposób mający wpływ na wynika sprawy przepisy art. 5 ust. 1 i art. 48 ust. 1 p.p.w.d. To zaś wynikało z błędnej wykładni art. 2 pkt 16 p.p.w.d. Z tych względów zaskarżona decyzja, jak też obarczona tożsamymi naruszeniami prawa materialnego decyzja organu pierwszej instancji z zakresie objętym jej punktem II, nie mogły się ostać i podlegać musiały uchyleniu, o czym orzeczono na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a oraz art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.). Wskazania co do dalszego postępowania wynikają wprost z oceny prawnej sformułowanej w niniejszym wyroku i sprowadzają się do podjęcia rozstrzygnięcia wniosku skarżącego w zakresie w jakim dotyczy on świadczenia wychowawczego na córkę za okres od 1 kwietnia 2016 r. do 30 września 2016 r. W pozostałej części bowiem decyzja Prezydenta [...] z 22 listopada 2016 r., wobec jej niezaskarżenia w toku instancji, uzyskała walor ostateczności.