I SA/Wr 203/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Anetta Chołuj po rozpoznaniu w dniu 5 czerwca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu strony skarżącej na postanowienie referendarza sądowego z dnia 4 maja 2017 r. sygn. akt I SA/Wr 203/17 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A sp. z o.o. z/s we W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia [...] grudnia 2016 r. nr [...] w przedmiocie określenia nadwyżki podatku naliczonego nad należnym do zwrotu na rachunek bankowy za marzec 2014 r. postanawia: zmienić postanowienie referendarza sądowego z 4 maja 2017 r. sygn. akt I SA/Wr 203/17 w ten sposób, że zwolnić skarżącą spółkę od wpisu sądowego do skargi w kwocie 100.000 zł. Wnosząc skargę na ww. decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. A sp. z o.o. z/s we W. złożyła także wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku wskazała, że w latach 2013-2014 dokonywała sprzedaży wewnątrzwspólnotowej towarów, które wcześniej były nabywane w kraju. Na skutek wszczęcia postępowania kontrolnego w sprawie zasadności deklarowanych przez spółkę zwrotów w podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące ww. lat, właściwy Naczelnik Urzędu Skarbowego wstrzymał zwrot podatku na rzecz spółki w kwocie ponad 60.000.000 zł. W konsekwencji sytuacja finansowa spółki uległa pogorszeniu – musiała ograniczyć swoją bieżącą działalność do minimum ze względu na brak środków finansowych na jej prowadzenie. Obecnie spółka nie prowadzi działalności i nie uzyskuje przychodów. Skarżąca spółka zwróciła uwagę, że w zaistniałej sytuacji znalazła się bez swojej winy – postępowania kontrolne toczyły się przez kilkanaście miesięcy. Wszystkie wymienione przez stronę skarżącą rachunki bankowe wykazują bilans zerowy lub ujemny, a ponadto zostały zajęte w postępowaniu egzekucyjnym. Bilans spółki wykazuje stratę na poziomie 771.343,79 zł. Na dzień złożenia wniosku jej zobowiązania z tytułu zaciągniętych pożyczek na prowadzenie działalności gospodarczej wynosiły 24.980.499,32 zł. Strona skarżąca wyjaśniła, że nie dysponuje żadnymi zapasowymi środkami finansowymi, które mogłaby przeznaczyć na opłacenie wpisu od skargi w kwocie 100.000 zł. W oświadczeniu o majątku i dochodach podano, że kapitał zakładowy spółki wynosi 129.125.000 zł, wartość środków trwałych 1.588,95 zł, a strata według bilansu za ostatni rok 771.343,79 zł. Strona wymieniła cztery rachunki bankowe, których saldo wynosiło na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku kolejno (-)1.394.19 zł, (-)852,45zł, (-)3.054,41 zł i 0 zł. Podała dodatkowo, że spółka nie prowadzi kasy gotówkowej, ma zaciągnięte pożyczki w wymienionej wyżej kwocie ponad 20.000.000 zł oraz zaległość podatkową określoną zaskarżoną w niniejszej sprawie decyzją w wysokości 12.398.492 zł. Z przedłożonych dokumentów finansowych wynika, że w okresie od 1 stycznia 2015 r. do 31 marca 2016 r. spółka odnotowała przychody netto w kwocie 917.964,89 zł, od kwietnia 2016 r. do końca listopada 2016 r. nie miała już żadnych przychodów. Na koniec listopada 2016 r. jej kapitał własny był ujemny na poziomie 3.554.991,07 zł, a kapitał zapasowy wynosił 19.853.070,25 zł. Zobowiązania krótkoterminowe wynosiły 26.786.186,28 zł, należności krótkoterminowe 4.442,76 zł. Według deklaracji VAT-7 za październik i listopad 2016 r., spółka dokonała w tych miesiącach dostaw towarów i usług odpowiednio na kwoty 302 zł i 130 zł oraz zakupów związanych z działalnością opodatkowaną na kwoty 6.862 zł i 6.679 zł. Przedłożona została nadto umowa spółki w aktualnym brzmieniu oraz wydruki ośmiu rachunków bankowych, z czego potwierdzenia zamknięcia sześciu z nich w grudniu 2016 r. Saldo rachunków było ujemne. Ponadto w wyniku wezwania przedłożono dokumentację finansową, z której wynika, że w 2016 r. spółka nie uzyskała żadnych przychodów ze sprzedaży, jedynie przychody z działalności operacyjnej w kwocie 1.280,58 zł ponosząc koszty tej działalności wynoszące 427.957,68 zł oraz koszty finansowe (odsetki) 482.777,69 zł. Do końca lutego 2017 r. zobowiązania krótkoterminowe wzrosły do 27.058.783,05 zł, a należności krótkoterminowe do 10.759,78 zł. Spółka dysponowała też kapitałem zapasowym o wartości 19.853.070,25 zł. Zgodnie z deklaracjami VAT-7 za styczeń i luty 2017 r., spółka w tych miesiącach dokonała dostawy towarów i usług na kwoty odpowiednio 0 zł i 295 zł oraz nabyła towary i usługi związane z działalnością opodatkowaną na kwoty 1.497 zł i 5.784 zł. Przedłożono także pisma prezesów zarządów skarżącej spółki oraz D S.A. będącej jedynym wspólnikiem skarżącej spółki. W piśmie z [...] marca 2017r. prezes zarządu skarżącej spółki zwrócił się o podjęcie uchwały w przedmiocie dopłat do spółki z uwagi na wniesienie skarg dotyczących podatku od towarów i usług za październik 2013 r. oraz za miesiące od lutego do kwietnia 2014 r. i konieczność opłacenia wpisów po 100.000 zł w każdej sprawie. Pismem z 17 marca 2017 r. spółka D wyjaśniła, że nie jest w stanie obecnie podjąć takiej uchwały, gdyż odpowiada finansowo wobec swoich akcjonariuszy i pracowników. Sytuacja skarżącej spółki odbiła się również w sposób ujemny na D, która jako jedyny udziałowiec nie jest w stanie w uzasadniony sposób ponosić kosztów dochodzenia roszczeń przez skarżącą spółkę bez uszczerbku dla swoich interesów. Postanowieniem z 4 maja 2017 r. referendarz sądowy odmówił przyznania stronie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Wskazując, że argumentacja zawarta w postanowieniu o odmowie przyznania prawa pomocy wydanym w sprawie I SA/Wr 1364/16 jest nadal aktualna, referendarz sądowy powtórzył, że poza stanem posiadania, dla oceny możliwości płatniczych wnioskodawcy istotna jest też jego zdolność do zgromadzenia środków na pokrycie kosztów swego udziału w sprawie. Zdaniem referendarza, mimo, że ogólna sytuacja finansowa i majątkowa skarżącej spółki nie jest dobra, była ona w stanie zgromadzić środki na opłacenie kosztów postępowania poprzez pozyskanie środków pieniężnych z kapitału zapasowego, a także w sposób przewidziany w art. 177 k.s.h., tj. dopłat wspólników. Referendarz sądowy podkreślił, że możliwość podjęcia uchwały w sprawie dopłat została zastrzeżona w § 4 umowy. Jednocześnie referendarz sądowy zauważył, że mimo pisma z dnia 17 marca 2017 r. o odmowie dokonania dopłat, D S.A. opłacił w dniu 24 marca 2017 r. w imieniu spółki skarżącej wpis od skargi w wysokości 100.000 zł w sprawie o sygn. akt I SA/Wr 1364/16. W sprzeciwie od tego postanowienia skarżąca spółka zawarła polemikę ze stanowiskiem referendarza sądowego stwierdzając, że wykazała, iż ze względu na swoją trudną sytuację finansową i ekonomiczną nie jest w stanie ponieść tak wysokiej opłaty sądowej (100.000 zł). Podkreśliła, że zasadność zgłoszonego przez nią wniosku o przyznanie prawa pomocy potwierdza m.in. analiza kondycji finansowej skarżącej spółki jaką przedstawił Naczelnik D. Urzędu Skarbowego we W. w postanowieniu z [...] listopada 2016 r. wydanym w przedmiocie nadania rygoru natychmiastowej wykonalności decyzji Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej w O. z [...] lipca 2016 r. w sprawie określenia skarżącej spółce zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług za grudzień 2013 r. w wysokości 8.360 zł. Strona podniosła, że z treści tego postanowienia m.in. wynika to, że postępowania egzekucyjne obejmujące zaległości w podatku do towarów i usług w wysokości ok. 13.000.000 zł, są nieskuteczne. Spółka nie posiada wystarczającego majątku, na którym można ustanowić hipotekę lub zastaw (według sprawozdania finansowego z 31 marca 2016 r. wysokość tego majątku wynosi 1.588,95 zł). Wskaźniki finansowe spółki wskazują na trudności w regulowaniu zobowiązań oraz na zachwianie stabilności ekonomicznej. Spółka posiada bardzo niekorzystną strukturę kapitału, na dzień 31 marca 2016 r. utraciła cały kapitał zakładowy, a wygenerowane straty doprowadziły do powstania ujemnego kapitału w wysokości (-)2.794.520,31 zł, co oznacza zagrożenie kontynuacji działalności spółki. Zobowiązania wynoszące 26.016.489,71 zł przekroczyły wartość majątku spółki w wysokości 23.221.969,40 zł, co wypełnia przesłankę niewypłacalności spółki. Z rachunku zysków i strat oraz z zeznania o wysokości osiągniętego dochodu w podatku dochodowym od osób prawnych za okres od 01.01.2015 r. do 31.03.2016 r. wynika, że spółka poniosła stratę bilansową w wysokości 771.343,79 zł oraz stratę podatkową w wysokości 743.809,96 zł. Skarżąca spółka wskazała nadto, że strata z lat ubiegłych w wysokości 151.0001.246,77 zł, wykazana w bilansie spółki na dzień 31 marca 2016 r. przekracza o 2.794.520,31 zł łączną wysokość kapitału udziałowego (podstawowego) i kapitału zapasowego na ten sam dzień. Oznacza to, że zarówno kapitał udziałowy (podstawowy), jak i kapitał zapasowy nie reprezentują żadnych realnych, dostępnych środków finansowych. Analiza bilansu wskazuje, że jedynym znaczącym aktywem spółki są należności podatkowe z tytułu VAT, które są przedmiotem sporu. Odnosząc się do zawartej w zaskarżonym postanowieniu argumentacji referendarza sądowego odnośnie do dopłat to wyrażone przez referendarza stanowisko uznała skarżąca za nadużycie. Zwróciła uwagę, że aby skarżąca mogła uzyskać środki w postaci dopłat, jej udziałowiec musi w tym przedmiocie podjąć stosowną uchwałę (art. 178 § 1 k.s.h.). Tymczasem, jedyny udziałowiec skarżącej spółki – D S.A. posiada w stosunku do strony skarżącej wierzytelność w kwocie 25.964.548,06 zł, z czego 24.980.499,32 zł z tytułu należności głównej od udzielonych pożyczek. Skarżąca w latach 2013-2014 zaciągnęła u swojego udziałowca oprocentowane pożyczki w łącznej wysokości 79.362.992,95 zł, z przeznaczeniem na prowadzenie bieżącej działalności. Wobec faktu, że trwające przez okres ok. 19 miesięcy postępowania kontrolne za miesiące X-XII 2013 r. i I-IV 2014 r. doprowadziły do sytuacji, że spółka zaprzestała faktycznie prowadzenia działalności gospodarczej, a jej udziałowiec nie odzyskał pożyczonych pieniędzy i trudno od niego oczekiwać, że będzie w dalszym ciągu finansował zobowiązania skarżącej. Tym bardziej, że trudności finansowe skarżącej odbiły się w sposób negatywny także na jej udziałowcu, który nie tylko nie odzyskał ponad 24.000.000 zł udzielonych pożyczek, ale i poniósł również ujemne konsekwencje ze strony banków finansujących i ubezpieczycieli (skarżąca jest częścią grupy kapitałowej w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 września 1994 r. o rachunkowości). Skarżąca podkreśliła, że jej udziałowiec nie jest w stanie ponosić kosztów dochodzenia roszczeń przez skarżącą i bez uszczerbku dla swoich interesów podjąć uchwały o dopłatach w sytuacji, gdyż zalega w stosunku do niego ze spłatą zobowiązań z tytułu pożyczek i innych tytułów, w kwocie ponad 25.000.000 zł. Dalsze udzielanie pożyczek, czy finansowanie skarżącej w inny sposób, udziałowiec nie jest w stanie uzasadnić ani w stosunku do swoich akcjonariuszy, ani do banków kredytujących, czy ubezpieczycieli. Odnosząc się do twierdzeń referendarza sądowego co do powinności zabezpieczenia przez skarżącą środków na poczet przyszłego sporu sądowego strona zarzuciła, że trudno oczekiwać, nawet od najbardziej przezornego przedsiębiorcy, by przygotował się na ewentualne dochodzenie roszczeń przed sądem w sytuacji, gdy postępowanie przed organami podatkowymi toczyło się przez 32 miesiące. W kontekście tym skarżąca podniosła, że (jak wynika z bilansu spółki i co zauważył także D. Urząd Skarbowy), sytuacja skarżącej już na koniec 2014 r. dawała podstawy (i daje nadal) do wystąpienia z wnioskiem o ogłoszenie upadłości i tylko ze względu na uzasadnioną – w ocenie spółki – wierzytelność do Skarbu Państwa (w przedmiocie zwrotu podatku VAT) wniosek tego rodzaju nie został złożony. Ustosunkowując się natomiast do stanowiska referendarza sądowego, że wpis od skargi może zapłacić jej udziałowiec D S.A., albowiem taki wpis uiścił w sprawie I SA/Wr 1354/16, skarżąca wskazała, że brak jest jakichkolwiek podstaw prawnych, aby zmuszać osoby trzecie do uiszczania wpisów za inne osoby, co z kolei oznacza, że stanowisko referendarza narusza, w ocenie skarżącej, prawo podatnika do sprawiedliwego procesu. Ponadto skarżąca podniosła, że nie jest prawdą, że D S.A. opłaciła skargę w sprawie I SA/Wr 1364/16, gdyż środki na uiszczenie wpisu pochodziły z udzielonej jej na ten cel pożyczki. W uzupełnieniu sprzeciwu, skarżąca przedstawiła umowę oprocentowanej pożyczki z [...] marca 2017 r. zawartą pomiędzy skarżącą a D S.A. na kwotę 100.000 zł w celu uiszczenia wpisu sądowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny we W. zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 § 1 i 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. w Dz.U. z 2016r., poz. 718 ze zm.; dalej: p.p.s.a.), rozpatrując sprzeciw od zarządzenia i postanowień referendarza sądowego, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8 (w tym od postanowień o odmowie przyznania prawa pomocy art. 258 § 1 pkt 7 p.p.s.a.), sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). W niniejszej sprawie wniosek o udzielenie pomocy prawnej dotyczy zwolnienia od opłat sądowych, tj. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. Na podstawie art. 245 § 3 i art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków, albo od opłat sądowych i wydatków lub tylko ustanowienie zastępcy prawnego i może być przyznane osobie prawnej, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. W ocenie Sądu, skarżąca spółka – wbrew twierdzeniom referendarza sądowego - wykazała, że na obecnym etapie postępowania nie jest w stanie ponieść w niniejszej sprawie wpisu sądowego od skargi w kwocie 100.000 zł. Jakkolwiek, jak słusznie zauważył referendarz sądowy, wnioskodawca będący spółką z o.o., ma prawo zwrócić się do swojego wspólnika o wsparcie finansowe w ramach dopłaty, czyli w sposób przewidziany w art. 177 k.s.h., to należy zauważyć, że owe dopłaty mogą być czynione za zgodą wspólników. Tymczasem jedyny wspólnik spółki, tj. D S.A., jak wynika z pisma z 17 marca 2017 r., nie jest w stanie podjąć uchwały w przedmiocie udzielenia dopłaty, gdyż odpowiada finansowo wobec swoich akcjonariuszy i pracowników, a ponadto sytuacja skarżącej spółki wpłynęła w sposób ujemny na jego sytuację i wobec tego, jako jedyny udziałowiec nie jest w stanie w uzasadniony sposób ponosić kosztów dochodzenia roszczeń przez skarżącą spółkę bez uszczerbku dla swoich interesów. Niewątpliwie zatem, brak jest zgody D S.A. na udzielenie skarżącej spółce wsparcia finansowego w ramach dopłaty od wspólnika w trybie art. 177 k.s.h. Mając na uwadze powyższe, ocenie podlegała przedstawiona przez skarżąca spółkę jej sytuacja finansowo-majątkowa, której analiza, zdaniem Sądu, wskazuje na brak możliwości uiszczenia wpisu sądowego od skargi. Istotnych informacji w tym zakresie dostarczyło przedłożone przez stronę postanowienie Naczelnika D. Urzędu Skarbowego we W. z [...] listopada 2016 r. wydanego w przedmiocie nadania rygoru natychmiastowej wykonalności decyzji Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej w O. z [...] lipca 2016 r. w sprawie określenia skarżącej spółce zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług za grudzień 2013 r. w wysokości 8.360 zł. Z uzasadnienia tego postanowienia wynika z niego m.in., że postępowania egzekucyjne obejmujące zaległości w podatku do towarów i usług w wysokości ok. 13.000.000 zł, są nieskuteczne. Spółka nie posiada wystarczającego majątku, na którym można ustanowić hipotekę lub zastaw (według sprawozdania finansowego z 31 marca 2016 r. wysokość tego majątku wynosi 1.588,95 zł). Wskaźniki finansowe spółki wskazują na trudności w regulowaniu zobowiązań oraz na zachwianie stabilności ekonomicznej. Spółka posiada bardzo niekorzystną strukturę kapitału, na dzień 31 marca 2016 r. utraciła cały kapitał zakładowy, a wygenerowane straty doprowadziły do powstania ujemnego kapitału w wysokości (-)2.794.520,31 zł, co oznacza zagrożenie kontynuacji działalności spółki. Zobowiązania wynoszące 26.016.489,71 zł przekroczyły wartość majątku spółki w wysokości 23.221.969,40 zł, co wypełnia przesłankę niewypłacalności spółki. Z rachunku zysków i strat oraz z zeznania o wysokości osiągniętego dochodu w podatku dochodowym od osób prawnych za okres od 01.01.2015 r. do 31.03.2016 r. wynika, że spółka poniosła stratę bilansową w wysokości (-)771.343,79 zł oraz stratę podatkową w wysokości (-)743.809,96 zł. Należy też zauważyć, że spółka od kwietnia 2016 r. do listopada 2016 r. nie miała żadnych przychodów, a jej kapitał własny był ujemny na poziomie 3.554.991,07 zł. Z kolei na jej rachunkach bankowych (czterech), zajętych przez administracyjny organ egzekucyjny, odnotowane jest ujemne saldo. Już te dane finansowe świadczą o tym, że spółka znajduje się w bardzo trudnej sytuacji finansowej. Dodatkowo o pogłębieniu tej trudnej sytuacji świadczy również oprocentowana pożyczka, której udzieliła skarżącej D S.A. na zapłacenie wpisu sądowego od skargi w kwocie 100.000 zł w sprawie I SA/Wr 1364/16 i fakt, że skarżąca wobec swojego wymienionego wspólnika (udziałowca) posiada niespłacone zobowiązania w wysokości ponad 25.000.000 zł. Podsumowując, w tak ustalonej sytuacji finansowo-majątkowej skarżącej spółki, zasadne jest zwolnienie jej od wpisu sądowego do skargi w kwocie 100.000 zł. Mając na uwadze powyższe, Sąd na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a. postanowił jak w sentencji.