II FSK 3633/17

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Aleksandra Wrzesińska-Nowacka, Sędzia NSA Tomasz Zborzyński (sprawozdawca), Sędzia WSA (del.) Bogusław Woźniak, Protokolant Krzysztof Zaleski, po rozpoznaniu w dniu 22 października 2019 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej D. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z dnia 20 lipca 2017 r. sygn. akt I SA/Ke 249/17 w sprawie ze skargi D. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Kielcach z dnia 23 stycznia 2017 r. nr [...] w przedmiocie orzeczenia odpowiedzialności podatkowej członka zarządu spółki 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od D. K. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Kielcach kwotę 360 (trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Sygnatura akt II FSK 3633/17 U z a s a d n i e n i e Zaskarżonym wyrokiem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach oddalił skargę D. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Kielcach w przedmiocie odpowiedzialności członka zarządu za zaległości podatkowe spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w podatku od towarów i usług za czerwiec, wrzesień i grudzień 2012 r. wraz z odsetkami i kosztami egzekucyjnymi. Sąd zaaprobował ustalenia organów podatkowych, że funkcję prezesa zarządu spółki skarżący pełnił w okresie od dnia 12.04.2012 r. do dnia 28.03.2013 r., ale dopiero dnia 29.06.2012 r. otrzymał dokumentację finansową spółki od odwołanego jej zarządu, dnia 10.05.2012 r. cofnął wniosek o ogłoszenie upadłości spółki, złożony dnia 25.04.2012 r. przez odwołanego prezesa zarządu spółki, powołującego się na niespłacanie zobowiązań wobec 45 wierzycieli, a dnia 11.06.2012 r. zbył nieruchomość stanowiącą własność spółki i będącą jej siedzibą. Przesłanka do ogłoszenia upadłości spółki w postaci trwałej niewypłacalności wystąpiła już dnia 31.12.2010 r., co ustalono na podstawie opinii biegłego, deklaracje na podatek od towarów i usług od maja 2012 r. podpisywał skarżący, zobowiązania podatkowe wnikające z trzech z tych deklaracji nie zostały uregulowane, spółka nie uregulowała też należności publicznoprawnych za okres od stycznia do czerwca 2012 r. wobec Gminy S. Sąd uznał, że skarżący nie wykazał, by niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości zarządzanej przez niego spółki nastąpiło bez jego winy. Skarżący miał bowiem świadomość istnienia wymagalnych zobowiązań spółki, w tym podatkowych, a ponadto mógł i powinien ustalić sytuację finansową spółki na podstawie sprawozdań finansowych i deklaracji podatkowych, a także listy wierzycieli, bilansu i wyceny majątku spółki, stanowiących załączniki do wycofanego przez niego wniosku o ogłoszenie upadłości spółki - nawet, jeżeli wniosek ten został zgłoszony przez osobę nieupoważnioną. Niezależnie od powyższego powoływanie się przez członka zarządu spółki na nieznajomość jej sytuacji finansowej nie jest prawnie skuteczne. W wywiedzionej od powyższego wyroku skardze kasacyjnej skarżący na podstawie art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30.08.2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369, dalej: P.p.s.a.) zarzucił naruszenie art. 3 § 1 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w związku z art. 180 § 1, art. 187 § 1, art. 188, art. 191 i art. 197 § 1 ustawy z dnia 29.08.1997 r. – Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2017 r., poz. 201, dalej: O.p.), które miało istotny wpływ na wynik sprawy, polegające na niezastosowaniu środka określonego w ustawie i nieuchylenie zaskarżonej decyzji, mimo, że organ podatkowy nie dokonał wszechstronnego zebrania i rozważenia materiału dowodowego, niezasadnie oddalił wnioski dowodowe skarżącego oraz dokonał nieprawidłowej oceny zgromadzonych dowodów, czego skutkiem było błędne ustalenie, że skarżący ponosi winę za niezłożenie w okresie, kiedy był prezesem zarządu spółki, wniosku o ogłoszenie jej upadłości, podczas gdy w rzeczywistości nie mógł on złożyć tego wniosku z uwagi na brak niezbędnej do tego dokumentacji oraz z powodu bezprawnych działań osób trzecich, uniemożliwiających mu orientację co do sytuacji finansowej spółki i przygotowanie wniosku o ogłoszenie upadłości. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Kielcach wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Okoliczności objęcia przez skarżącego funkcji prezesa zarządu spółki w sposób oczywisty przeczą tezom zawartym w zarzucie. Jakkolwiek poprzedni zarząd spółki rzeczywiście utrudniał mu wejście w posiadanie dokumentacji finansowej spółki i zapoznanie się z tą dokumentacją, niemniej utrudnienie to miało ograniczony zakres czasowy. Trzeba bowiem zauważyć i podkreślić, że skarżący, który funkcję prezesa zarządu spółki objął dnia 12.04.2012 r., już dnia 10.05.2012 r. cofnął złożony uprzednio wniosek o ogłoszenie upadłości spółki oraz w dniu 29.06.2012 r. otrzymał pozostałą dokumentację spółki. Dlatego też liczony w sposób najkorzystniejszy dla skarżącego termin, w którym mógł i powinien zorientować się w rzeczywistej sytuacji finansowej spółki, upłynął dnia 13.07.2012 r., a więc po dwóch tygodniach od ostatecznego przejęcia stosownej dokumentacji. O ile zatem można przyjąć, że do tej ostatniej daty mógł mieć on wątpliwości co do podstaw do zgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości spółki, to po tej dacie obciążało go już ryzyko niezgłoszenia takiego wniosku – a właściwie nieuzasadnionego cofnięcia wniosku zgłoszonego przez poprzedni zarząd spółki. Brak umocowania prezesa poprzedniego zarządu do zgłoszenia wspomnianego wniosku nie niweczył wartości informacyjnej dołączonych do tego wniosku dokumentów, obrazujących finansową sytuację spółki. Wątpliwości skarżącego co do rzetelności i wiarygodności tych dokumentów nie wykluczały wszak możliwości ich weryfikacji – zwłaszcza w odniesieniu do stanowiącego podstawę cofniętego wniosku twierdzenia o istnieniu kilkudziesięciu wierzycieli spółki; prawdziwości tej okoliczności skarżący nie zaprzeczył zresztą także w toku postępowania sądowoadministracyjnego. Twierdzenia skarżącego są zresztą niespójne także z tego powodu, że rzekome trudności w rozeznaniu się w sytuacji finansowej spółki nie przeszkodziły mu w dokonaniu już dnia 11.06.2012 r., sprzedaży nieruchomości stanowiącej istotny składnik jej majątku, czego uczynić by nie mógł, gdyby toczyło się postępowanie upadłościowe. Chybione jest w związku z tym odwołanie się do poglądu wyrażonego w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25.06.2014 r. (II FSK 1743/12), że obowiązek złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości nie powstaje już w momencie niezapłacenia jednego lub kilku długów, gdyż niewypłacalność powinna mieć charakter trwały i dotyczyć przeważającej części zobowiązań. Rzecz bowiem w tym, że niewypłacalność zarządzanej przez skarżącego spółki nie wynikała z niezapłacenia jednego lub kilku długów, ale miała charakter trwały już od końca 2010 r., o czym dowodnie świadczy opinia biegłego z zakresu księgowości. Wyrażoną w tej opinii konkluzję dodatkowo potwierdza nieregulowanie na bieżąco szeregu należności publicznoprawnych deklarowanych już przez skarżącego jako prezesa zarządu spółki, ale nie stanowi okoliczności samodzielnie determinującej istnienie sytuacji obligującej do zgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości. W konsekwencji nie sposób uznać zasadności zarzutu, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w sposób nieuprawniony zaaprobował ustalenia faktyczne organów podatkowych oraz wyprowadzone przez nie wnioski, że skarżący nie wykazał, iż nie ponosi winy za niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości spółki w okresie, gdy był prezesem jej zarządu (gdyż tak brzmi określona w art. 116 § 1 pkt 1 lit. b O.p. przesłanka uchylenia odpowiedzialności członka zarządu spółki kapitałowej, a nie ponoszenie winy za niezgłoszenie wspomnianego wniosku, jak sformułowano to w zarzucie). Wbrew twierdzeniom skarżącego mógł on bowiem i powinien wniosek taki zgłosić, a rzeczywiście zaistniałe trudności w niezwłocznym dostępie do dokumentacji finansowej spółki mogły co najwyżej uzasadniać opóźnienie w zgłoszeniu wspomnianego wniosku, ale nie zaniechanie jego zgłoszenia w ogóle. Podzielić też należy zapatrywanie wyrażone przez Wojewódzki Sąd Administracyjny, że bezskuteczne jest powoływanie się przez członka zarządu spółki na nieznajomość jej sytuacji finansowej, skoro znajomość tej sytuacji i bieżące jej kontrolowanie należy do jego podstawowych obowiązków. Nie sposób więc przyjąć, by w sposób określony w zarzucie organy podatkowe naruszyły art. 180 § 1, art. 187 § 1, art. 188, art. 191 i art. 197 § 1 O.p, a Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach aprobując poczynione przez nie ustalenia i wyprowadzone wnioski - art. 3 § 1 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. Należy przy tym zauważyć, że stosując art. 151 P.p.s.a. Sąd ten w następstwie przeprowadzenia kontroli działalności administracji publicznej zgodnie z wymogiem wynikającym z art. 3 § 1 P.p.s.a. zastosował środek określony w ustawie. Stwierdzenie bezzasadności jedynego zarzutu, postawionego w skardze kasacyjnej, prowadzi Naczelny Sąd Administracyjny do uznania, że skarga ta nie ma usprawiedliwionych podstaw i jako taka podlega oddaleniu na podstawie art. 184 P.p.s.a. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 P.p.s.a.