II SA/Sz 407/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Grzegorczyk-Meder, Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Sokołowska,, Sędzia WSA Patrycja Joanna Suwaj (spr.), Protokolant starszy sekretarz sądowy Joanna Białas-Gołąb, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 8 czerwca 2017 r. sprawy ze skargi K. K. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] r. nr [...], II. zasądza od Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na rzecz skarżącego K. K. kwotę [...] złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. 1. Szef Urzędu decyzją z dnia [...] potwierdził K. K. (dalej przywoływany jako: "Skarżący") status działacza opozycji antykomunistycznej na podstawie przepisów ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (Dz. U. z 2015 r. poz. 693 z późn. zm., dalej przywoływana jako: "u.d.o.a."). 2. Skarżący nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem, wystąpił z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy. Składając wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy Pan K.K. wskazał, że powinien także otrzymać status osoby represjonowanej, co zostało potwierdzone w informacji IPN Oddziałowego Archiwum z dnia [...] r. 3. Decyzją z dnia [...] Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, na podstawie art. 138 § 1 w zw. z art. 127 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t. j. Dz. U. z 2016 r., poz. 23, dalej przywoływany jako: "K.p.a."), na podstawie art. 5 ust 1 w związku z art. 2 oraz art. 3 pkt 3 lit. a i d u.d.o.a., utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] r. Nr [...]. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Organ wskazał, iż zgodnie z art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (Dz. U. z 2015 r. poz. 693 z późn. zm.) status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych potwierdza, w drodze decyzji administracyjnej, Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych po stwierdzeniu przez Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, iż osoba ubiegająca się o potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych spełnia warunki, o których mowa w art. 4 cytowanej ustawy. Skarżący przedłożył decyzję Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej z dnia [..] r. w której stwierdzono, że K.K. nie był pracownikiem, funkcjonariuszem lub żołnierzem organów bezpieczeństwa państwa oraz, że w archiwach Instytutu nie zachowały się dokumenty wytworzone przez stronę lub przy jej udziale w ramach czynności wykonywanych przez nią w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa. Organ przyjął jednocześnie, iż powyższa decyzja Prezesa IPN nie potwierdza, iż Skarżący spełnia przesłanki określone w art. 2 i 3 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. u.d.o.a. Na podstawie zgormadzonego w sprawie materiału dowodowego Szef Urzędu potwierdził, że wnioskodawca był działaczem opozycji antykomunistycznej w rozumieniu przepisów u.d.o.a. Organ uznał, iż informacja IPN Oddziałowego Archiwum z dnia [...] r. potwierdza, fakt prowadzenia działalności opozycyjnej, jednak nie jest wystarczającym dowodem na uznanie statusu osoby represjonowanej. Wskazano w niej bowiem jedynie, że ze względu na prowadzoną działalność Skarżący znajdował się w zainteresowaniu szczecińskiej Służby Bezpieczeństwa: był wielokrotnie zatrzymywany, przesłuchiwany i poddawany rewizjom. Przeprowadzane także były rozmowy ostrzegawcze. Z przedłożonych przez Skarżącego dokumentów (zaświadczenie Komendy Miejskiej Policji z dnia [...] r.) wynika jednak, że Skarżący był zatrzymywany na 48 godzin, a zatem na okres krótszy niż wskazany w art. 3 pkt 1 lit. a. Sam Skarżący w piśmie z dnia [..] r. potwierdził, że okres zatrzymania był krótszy, niż we wskazanym wyżej przepisie. Organ wskazał, że na dowód zwolnienia z pracy Skarżący przedłożył świadectwo pracy z Urzędu Miejskiego z dnia [..] r., z którego wynika, że K.K. był zatrudniony w tej instytucji od [...] roku. Stosunek pracy został rozwiązany za porozumieniem stron. Organ uznał, iż w sprawie nie zachodzi okoliczność zawarta w art. 3 pkt 3 lit. d u.d.o.a. Jego zwolnienie z pracy nie nastąpiło w wyniku wzięcia udziału w wystąpieniu wolnościowym na rzecz odzyskania przez P. niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w P., lecz było związane z jego przynależnością do legalnie działającej wiatach [..] S. Ponadto Organ wskazał, że przedłożony przez Skarżącego materiał dowodowy uzyskany ze zbiorów IPN potwierdza jedynie okoliczności opisane przez tę instytucję w informacji z dnia [..] r., tj. działalność opozycyjną strony prowadzoną wraz z ojcem (druk pisma "Jedność") oraz zainteresowanie szczecińskiej Służby Bezpieczeństwa, w tym rewizje i rozmowy ostrzegawcze. Także fakt uznania Skarżącego za pokrzywdzonego w myśl art. 6 ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko N P, w ocenie Organu, nie jest jednoznaczny z uzyskaniem statusu osoby represjonowanej w rozumieniu art. 3 u.d.o.a. Pokrzywdzonym, w rozumieniu ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie P N - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko N P, jest osoba, o której organy bezpieczeństwa państwa zbierały informacje na podstawie celowo gromadzonych danych, w tym w sposób tajny. Takie represje nie zostały uwzględnione w katalogu represji wskazanym w art. 3 u.d.o.a. Zdaniem Organu materiał dowodowy znajdujący się aktach sprawy nie potwierdza doznania represji określonych w art. 3 pkt 3 lit. a i d u.d.o.a. 4. Niezadowolony z treści rozstrzygnięcia, Skarżący wywiódł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego . W uzasadnieniu Skarżący podniósł, iż Organ ignoruje fakt, że utracił on pracę [..] r., a więc w czasie który obejmuje ustawa o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osób represjonowanych z powodów politycznych. Wyjaśnił, że całokształt jego postawy w pracy aż do dnia zwolnienia był świadectwem na rzecz demokracji i niepodległości a czas po [..] r. był szczególnym jej wyrazem. Nawoływał on bowiem do strajku i oporu w obronie NSZZ "". Ta postawa po [..] przesądziła o tym, że został zaszantażowany internowaniem jeśli nie złoży podania o zwolnienie z pracy. Skarżący podniósł, że wiele osób unikało internowania w różny sposób. Niektórzy po prostu nie przyszli do pracy i domu i ukrywali się. Formalnie opuścili sami swoje stanowiska pracy tak jak Skarżący formalnie poprosił o zwolnienie. Jednak terror jaki rozpętał się po 13 grudnia uzasadniał takie decyzje poprzez które można było uniknąć internowania lub więzienia, oczywiście o ile nie były wyrazem podjęcia współpracy jako TW. Skarżący nie zgadza się, że zwolnienie go z pracy nie nastąpiło w wyniku wzięcia udziału w wystąpieniu wolnościowym. Czy nawoływanie do strajku, próba zorganizowania go nie była działaniem wolnościowym? Wszystkie dokumenty dotyczące sprawy także te zachowane w archiwach IPN potwierdzają moją działalność patriotyczną i niepodległościową w długim okresie, bo aż do [...] r. Nie ma więc powodu wątpić w prawdziwość oświadczenia Skarżącego, że z pracy został wydalony na skutek próby, niestety nieudanej, zorganizowania strajku i oporu w UM po [..]. 5. W odpowiedzi na skargę Organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skargę należało uwzględnić. 6. Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., zwanej dalej "p.p.s.a."), wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). W tak określonym zakresie kognicji Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie, bowiem decyzje rozstrzygające w sprawie zostały wydane z naruszeniem prawa w stopniu uzasadniającym ich uchylenie. 7. Jak wynika z akt sprawy i treści decyzji, co z resztą nie jest przedmiotem sporu, Szef Urzędu potwierdził, że Skarżący był działaczem opozycji antykomunistycznej w rozumieniu przepisów u.d.o.a. Z udzielonych w toku postępowania przez Skarżącego wyjaśnień wynika, że ubiegał się o potwierdzenie statusu osoby represjonowanej w rozumieniu art. 3 pkt 1 lit. a powołanej ustawy i ta kwestia jest przedmiotem sporu. 8. Na wstępie wywodu należy zakreślić ramy prawne sprawy. W myśl normy zawartej w art. 3 pkt 1 lit. a u.d.o.a., osobą represjonowaną z powodów politycznych jest osoba, która w okresie od dnia [..] r. do dnia [..]r. przebywała w więzieniu lub innym miejscu odosobnienia na terytorium Polski na mocy wyroku wydanego w latach [..] albo bez wyroku jednorazowo przez okres dłuższy niż 48 godzin lub wielokrotnie przez łączny okres dłuższy niż 30 dni, za działalność na rzecz odzyskania przez P. niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w P. Z kolei art. 3 pkt 3 lit. d u.d.o.a. stanowi, że osobą represjonowaną z powodów politycznych jest osoba, która w okresie od dnia [..] r. brała udział w wystąpieniu wolnościowym na rzecz odzyskania przez P. niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w P. i w związku z tym została z nią rozwiązana umowa o pracę. Przenosząc powyższe na grunt tej sprawy wskazać należy, iż analizy wystąpienia przesłanek warunkujących przyznanie Skarżącemu statusu osoby represjonowanej należało dokonywać w oparciu o treść normy wyrażonej w art. 3 pkt 3 lit. a i d u.d.o.a., co Organ uczynił. Jak wynika z akt sprawy, w informacji IPN Oddziałowego Archiwum z dnia [..]r., wskazano, że ze względu na prowadzoną działalność Skarżący znajdował się w zainteresowaniu Służby Bezpieczeństwa: był wielokrotnie zatrzymywany, przesłuchiwany i poddawany rewizjom. Przeprowadzane także były rozmowy ostrzegawcze. Z przedłożonych przez Skarżącego dokumentów (zaświadczenie Komendy Miejskiej Policji z dnia [..] r.) wynika, że Skarżący był zatrzymywany na 48 godzin, a zatem na okres krótszy niż wskazany w art. 3 pkt 1 lit. a., co także potwierdził sam Skarżący w piśmie z dnia 07.02.2017 r., stąd w ocenie Sądu prawidłowo Organ przyjął, iż nie wystąpiła przesłanka, o której mowa w powyższym przepisie art. 3 pkt 1 lit. a. u.d.o.a. 9. Dokonując z kolei analizy wystąpienia przesłanki z art. 3 pkt 1 lit. d. u.d.o.a., wziąć pod uwagę należy dwa elementy tej normy, które muszą wystąpić łącznie, aby można było przyjąć, że mamy do czynienia z osobą represjonowaną z powodów politycznych. Są to po pierwsze: udział w wystąpieniu wolnościowym na rzecz odzyskania przez P.. niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w P., a po wtóre: w związku z tym została z taką osobą rozwiązana umowa o pracę. 10. Instytucja wystąpienia wolnościowego nie ma co prawda definicji legalnej, jednak nie jest zwrotem obcym prawu polskiemu. I tak występuje np. w art. 2 ust. 6 i 7 ustawy z dnia z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 1255), w tytule, preambule i art. 1 ustawy z dnia 7 maja 2009 r. o zadośćuczynieniu rodzinom ofiar zbiorowych wystąpień wolnościowych w latach 1956-1989 (Dz. U. Nr 91, poz. 741, z 2011 r. Nr 106, poz. 622 oraz z 2014 r. poz. 496). I tak np. w uzasadnieniu do projektu ustawy o zadośćuczynieniu rodzinom ofiar wystąpień wolnościowych wskazuje się, iż stanowi ona element realizacji polityki historycznej państwa. Ustawa nawiązując do zasługujących na upamiętnienie czynów obywateli dokonanych w trakcie wystąpień wolnościowych, które miały miejsce w latach [..] w obronie wolności i godności człowieka oraz praw obywatela, zmierza do wspomożenia i wynagrodzenia rodzinom ofiar krzywd doznanych w związku ze śmiercią ich bliskich poniesioną podczas wydarzeń lat [..]. Z kolei w uzasadnieniu projektu do ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych, której przepisy legły u podstaw wydania zaskarżonej decyzji wskazuje się, iż "Celem projektu ustawy jest przyznanie szczególnego statusu działaczom opozycji i osobom represjonowanym z powodów politycznych angażujących się w latach [..] w działalność antykomunistyczną. Wprowadzane rozwiązania mają być wyrazem docenienia wyjątkowej roli tych osób w procesie odzyskania przez P. niepodległości i suwerenności. Projekt zakłada potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych stosownymi dokumentami: honorową odznaką oraz legitymacją działacza opozycji lub osoby represjonowanej. Przewiduje pierwszeństwo w przyznaniu tym osobom pomocy socjalnej oraz stwarza wyraźną podstawę do udzielenia pomocy w zakresie udogodnień komunikacyjnych, świadczeń mieszkaniowych, kulturalnych, zdrowotnych i oświatowych realizowanych przez samorząd terytorialny. Celem projektu ustawy jest także zagwarantowanie pomocy działaczom opozycji antykomunistycznej i osobom represjonowanym znajdującym się w szczególnie trudnej sytuacji materialnej. Jest bowiem niedopuszczalne, aby osoby zasłużone dla odzyskania przez P. niepodległości żyły w skrajnej biedzie. Zgodnie z sygnałami płynącymi od organizacji zrzeszających byłych opozycjonistów, a potwierdzonymi na spotkaniu, które odbyło się w Senacie [..] r. - Czy i jak można pomóc działaczom opozycji demokratycznej i podziemia solidarnościowego znajdującym się w szczególnie trudnej sytuacji życiowej?, problem biedy a niekiedy wręcz wykluczenia społecznego w tym środowisku narasta. Projektowana ustawa stanowi próbę zaradzenia tej sytuacji. Warunkiem przyznania pomocy będzie uzyskanie przez osobę zainteresowaną statusu działacza opozycji lub osoby represjonowanej oraz spełnienie kryterium dochodowego. Pomoc będzie świadczona w dwóch formach: świadczenia specjalnego oraz pomocy pieniężnej" (źródło: LEX, uzasadnienie projektu dostępne także na: www.isap.gov.pl). Nie może umknąć także uwadze treść preambuły do wskazywanej ustawy, zgodnie z którą: "Uznając szczególne zasługi dla P. tych jej obywateli, którzy w latach [..] z narażeniem własnego życia, wolności, majątku lub praw pracowniczych angażowali się w działalność antykomunistyczną zmierzającą do odzyskania suwerenności i niepodległości Ojczyzny lub byli z tych powodów represjonowani, uchwala się, co następuje: (...)". Powyższe wskazuje, w ocenie Sądu, że intencją prawodawcy była pomoc osobom represjonowanym z powodów politycznych, angażującym się w latach 1956-1989 w działalność antykomunistyczną zmierzającą do odzyskania suwerenności i niepodległości Ojczyzny, przy czym działalność tę, w tym wystąpienia wolnościowe można rozumieć szeroko, o ile mieszczą się we wskazywanym okresie, który wyznacza granice, o jakich mowa w ustawie. Chodzi bowiem jedynie o lata [..]. Nie powinno jednocześnie budzić wątpliwości, że owo angażowanie się w działalność antykomunistyczną mogło przybierać różne formy, zaś pojęcie udziału w wystąpieniu wolnościowym, o którym mowa w art. 3 pkt 1 lit. d. u.d.o.a., to z pewnością także szereg działań o charakterze organizacyjnym, przygotowawczym, etc., jako że wystąpienie takie z natury swojej jest pewnym procesem, czego Organ rozważając tę sprawę w ogóle nie poddał pod rozwagę. Organ w swoich rozważaniach ograniczył się jedynie do stwierdzenia, że Skarżący w wystąpieniu wolnościowym udziału nie brał, nie pogłębiając tego, istotnego przecież zagadnienia. W tym zakresie zatem uznać należy, że postępowanie dowodowe zostało przeprowadzone w sposób niepełny, zaś materiał zgromadzony oceniony w sposób dowolny i pochopny. 11. Drugim niezbędnym elementem z art. 3 pkt 1 lit. d. u.d.o.a., aby można było uznać wnioskodawcę za osobę represjonowaną, jest wykazanie związku między udziałem w wystąpieniu wolnościowym, rozumianym jako proces, w skład którego także wchodzą przygotowania, czy działalność informacyjna, a rozwiązaniem z taką osobą umowy o pracę. Do rozwiązania umowy może dojść zarówno wtedy, gdy obie strony stosunku pracy, czyli pracodawca i pracownik, podejmą taką decyzję (porozumienie stron), jak i gdy tylko jedna ze stron chce zakończenia stosunku pracy i składa drugiej stronie stosowne oświadczenie woli (wypowiedzenie umowy, rozwiązanie umowy bez wypowiedzenia). Rozwiązanie umowy o pracę może być także wynikiem zdarzenia prawnego powodującego ustanie stosunku pracy z mocy prawa (upływ czasu, wykonanie określonej pracy, wygaśnięcie umowy). Podkreślić na marginesie w tym miejscu należy, iż w uzasadnieniu rozstrzygnięcia Organ kilkukrotnie posługuje się sformułowaniem "zwolnienie z pracy", choć uwypuklić należy, że ustawodawca w art. 3 pkt 1 lit. d. u.d.o.a., takim pojęciem się nie posługuje. Jak wynika z akt sprawy, Skarżący przedłożył świadectwo pracy z Urzędu Miejskiego z dnia [..] r., z którego wynika, że Pan K.K. był zatrudniony w tej instytucji od [..] roku. Stosunek pracy został rozwiązany za porozumieniem stron. Wobec tego, nie powinno budzić wątpliwości, że także i taki sposób zakończenia świadczenia pracy jest z punktu widzenia regulacji z art. 3 pkt 1 lit. d. u.d.o.a. wystarczający. 12. Natomiast w ocenie Sądu nie wystarczająco Organ zbadał związek, jaki zachodził pomiędzy rozwiązaniem umowy o pracę a działalnością Skarżącego, szczególnie wobec dokumentacji zgromadzonej w aktach sprawy, pochodzącej z zasobów IPN, jak też wobec wyjaśnień Skarżącego, arbitralnie przyjmując, iż w sprawie nie zachodzi okoliczność zawarta w art. 3 pkt 3 lit. d u.d.o.a., bowiem "zwolnienie z pracy nie nastąpiło w wyniku wzięcia udziału w wystąpieniu wolnościowym na rzecz odzyskania przez P. niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w P., lecz było związane z jego przynależnością do legalnie działającej w latach [..] ". W tym miejscu Sąd ponownie nawiąże do dat, które ustawodawca wyznaczył, jako granice dla badania, czy mamy do czynienia z działaczem opozycji antykomunistycznej lub osobą represjonowaną z powodów politycznych, a są nimi lata [..], i w tym czasie zaangażowanie się w działalność antykomunistyczną zmierzającą do odzyskania suwerenności i niepodległości Ojczyzny lub represje z tych powodów. Argumentacja Organu w istocie sprowadzałaby się do dużego uproszczenia, i jednocześnie błędnego, sprzecznego z duchem ustawy założenia, iż w latach [..] NSZZ, ponieważ działała legalnie, nie prowadziła działalności antykomunistycznej (jak też jej członkowie i działacze). 13. W tym stanie rzeczy, wobec uznania zasadności skargi, Organ ponownie rozpoznając sprawę weźmie pod uwagę argumentację przedstawioną powyżej w zakresie rozumienia "wystąpienia wolnościowego" jako procesu i pod tym kątem dokona ponownej analizy zgromadzonego materiału w sprawie. Jeśli uzna, że Skarżący brał udział w wystąpieniu wolnościowym, w dalszej kolejności zbada także związek między tym udziałem a rozwiązaniem stosunku pracy ze Skarżącym (szczególnie, że nastąpiło to krótko po wprowadzeniu stanu wojennego, co Organ zdaje się ignorować) i wyda na tej podstawie stosowne rozstrzygnięcie. 14. Biorąc pod uwagę powyższe Sąd orzekł o uchyleniu decyzji zaskarżonej, jak tez poprzedzającej jej wydanie decyzji Organu I instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r. poz. 718), O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a.