I SA/Wa 1223/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bożena Marciniak Sędziowie WSA Magdalena Durzyńska WSA Tomasz Szmydt (spr.) Protokolant referent Joanna Kicińska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 października 2016 r. sprawy ze skargi R. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. z dnia [...] czerwca 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy K. z dnia [...] maja 2016 r. nr [...]. R. M. wniósł skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. nr [...] z dnia [...] czerwca 2016 r., którą to Kolegium orzekło o utrzymaniu w mocy decyzji wydanej z upoważnienia Wójta Gminy K. z dnia [...] maja 2016 r., nr [...], którą odmówiono skarżącemu umorzenia należności z tytułu wypłaconych osobom uprawnionym K. M. i O. M. świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Zaskarżona decyzja wydana została w oparciu o następujące ustalenia faktyczne i ocenę prawną sprawy. Zaskarżoną decyzją organ I instancji, w konsekwencji rozpoznania wniosku R. M. z dnia [...] listopada 2015r., odmówił umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ przytoczył dotychczasowy przebieg postępowania, w tym orzekania w sprawie wydawane zarówno przez organ I jak i II instancji. W toku prowadzonego postępowania organ I instancji, będący jednocześnie organem właściwym dłużnika oraz wierzyciela ustalił, iż wnioskodawca utrzymuje się jedynie z prac dorywczych. Zamieszkuje wspólnie z rodzicami, ale prowadzi oddzielne gospodarstwo domowe. Dłużnik wnioskował o umorzenie długu alimentacyjnego w kwocie [...]. Oświadczeniem z dnia 8 kwietnia 2016 r. R. M. doprecyzował, iż jego wniosek dotyczy umorzenia całego zadłużenia z tytułu wypłaconych świadczeń alimentacyjnych na K. i O. M.. Na K. M. świadczenia wypłacane były do maja 2015 r., a komornik umorzył postępowanie egzekucyjne dotyczące bieżących alimentów od dnia 1 czerwca 2015 r. Jak oświadczył R. M., nie jest on biologicznym ojcem K. M., jednakże zgodnie z załączonym protokołem ugody zawartej przed Sądem Rejonowym [...], z dniem 1 maja 2015 r. zniesiony został jedynie obowiązek alimentacyjny. W świetle przedstawionych dokumentów, jak wskazuje organ, R. M. jest ojcem K. M. Organ wskazał, że prywatne badania DNA nie są podstawą do uznania przez, że ojcem tego dziecka nie jest. Wnioskodawca nie przedstawił natomiast żadnego wyroku sądu dokumentującego zniesienie ojcostwa wobec K. M. Ponadto, jak wynika z odpisu zupełnego aktu urodzenia R. M. jest nadal ojcem K. M. i zaległe zobowiązania z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego wobec K. M. zobowiązany jest zwrócić. Przytaczając treść zapisów ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (art. 27 ust. 1 oraz art. 30 ust. 1 i 2) organ wskazał przesłanki stanowiące podstawę do umorzenia należności: skuteczność egzekucji wobec dłużnika alimentacyjnego przez okres co najmniej 3 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów oraz możliwość umorzenia ze względu na sytuację dochodową i rodzinną dłużnika. Co do pierwszej ze wskazanych przesłanek organ wskazał, iż przepis ją określający nie będzie miał zastosowania gdyż, jak wynika z zaświadczenia Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w[...], egzekucja alimentów jest bezskuteczna – R. M. nie wywiązywał się w pełni ze swoich zobowiązań alimentacyjnych. W odniesieniu do drugiej przesłanki organ wyjaśnił, iż decyzja podejmowana w tym zakresie ma charakter uznaniowy i jest uzależniona od stwierdzenia przez organ przesłanki występowania szczególnych okoliczności opartych na kryterium dochodowym i rodzinnym. Na sytuację dłużnika składają się zatem nie tylko otrzymywane dochody, ale także inne okoliczności - stan zdrowia i ewentualne możliwości pozyskania dochodu. Oceniając te przesłanki organ przyjął, że nie zachodzą podstawy do umorzenie należności. R. M. wniósł odwołanie od przedmiotowej decyzji. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O. analizując na skutek odwołania stan faktyczny i prawny niniejszej sprawy ustaliło, iż była ona już uprzednio przedmiotem rozstrzygnięć zarówno organu I jak i II instancji. Rozpoznając sprawę ponownie Wójt Gminy K. uzupełnił materiał dowodowy w niezbędnym zakresie, konwalidował uchybienia, których dopuścił się uprzednio, a które wskazało Kolegium w decyzji kasatoryjnej z dnia [...] marca 2016 r. [...], finalnie wydał decyzję, co do której Kolegium nie dopatrzyło się podstaw do jej wyeliminowania z obrotu prawnego. Z akt przedmiotowej sprawy wynika, iż na skarżącym ciążył obowiązek alimentacyjny wobec małoletniej K. M. i O. M. Wyrokami sądów powszechnych skarżącego obciążono kosztami utrzymania i wychowania dzieci, początkowo w kwocie 350 zł miesięcznie na każde z dzieci, następnie alimenty podwyższono do kwoty po 500 zl miesięcznie na jedno dziecko, łącznie 1000 zł miesięcznie na dwoje dzieci (ugodę o tej treści zawarto przed SR w[...]). Obowiązek alimentacyjny skarżącego względem małoletniej K. M. na mocy ugody zawartej w dniu [...] września 2015 r. przed Sądem Rejonowym w [...] ustał z dniem 1 maja 2015 r. Względem drugiego z dzieci – O. M. skarżący nadal obowiązany jest do alimentacji na jej rzecz. Powyższe ma takie konsekwencje, iż do tej daty skarżący był obowiązany do alimentacji na rzecz K. M., wobec bezskuteczności egzekucji K. M. była osobą uprawnioną do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, zaś R. M. obowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej. Organ odwoławczy wskazał, że za nietrafną i zbędną należy uznać odzwierciedloną w uzasadnieniu kwestionowanego obecnie rozstrzygnięcia polemikę organu I instancji ze skarżącym odnośnie tego, czy jest on biologicznym ojcem K. M., czy też w świetle przedstawionych dokumentów ojcem nie jest. Istotnym dla sprawy jest bowiem to, że skarżący był i jest dłużnikiem alimentacyjnym, który jest obowiązany do zwrotu wypłaconych w oparciu o prawomocne rozstrzygnięcia sądów powszechnych niejako w jego zastępstwie świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Okoliczność ustania ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego, niezależnie od przyczyn z jakich to nastąpiło, może wywoływać jedynie skutki na przyszłość i nie wpływa w sposób determinujący na stan dotychczasowego zadłużenia, ani też nie może stanowić przesłanki do umorzenia zadłużenia dłużnika alimentacyjnego, które to w ustawie zostały ściśle uregulowane. Kolegium uznało za słuszne rozstrzygnięcie organu I instancji, zapadłe w wyniku stwierdzenia, że w sprawie nie zaszły nadzwyczajne okoliczności pozwalające na umorzenie zadłużenia alimentacyjnego. Zgromadzony materiał dowodowy, jak też treść wystąpień skarżącego nie wskazuje, aby w jego życiu wystąpiły "szczególnie uzasadnione okoliczności" w postaci zdarzeń nie należących do codziennych, czy też do zdarzeń nadzwyczajnych, drastycznie i dotkliwie ingerujących w plany życiowe, w sposób diametralny zmieniające jego sytuację zdrowotną, finansową czy też naruszające podstawy egzystencji. Skarżący, jak podaje, nie ma obecnie stałej pracy, a utrzymuje się jedynie z prac dorywczych. Jednakże jest osobą w wieku aktywności zawodowej (ur. 1987 r.), zdrową (nie legitymuje się żadnym orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności). Poza obowiązkiem alimentacyjnym wobec dzieci skarżący nie ma zobowiązań finansowych wobec innych osób i nie posiada dodatkowo nikogo na swoim utrzymaniu. Zamieszkuje w domu rodziców (aczkolwiek, jak deklaruje, prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe), jedynie częściowo partycypując w kosztach utrzymania (co dwa, trzy miesiące dokłada się do opłat). Powyższe okoliczności jak i osobiste predyspozycje skarżącego (posiadającego wykształcenie wyższe - informatyk) dają podstawy do podjęcia przez skarżącego stosownych działań celem poprawy swojej sytuacji finansowej i wywiązania się z ciążącego na nim zadłużenia. Sama decyzja organu I instancji zaś, zawiera wszystkie elementy wymagane od decyzji uznaniowych i w sposób dostateczny wyjaśnia motywy zapadłego rozstrzygnięcia. Toteż Kolegium nie znalazło podstaw do jej uchylenia. W oparciu o powyżej przytoczone okoliczności Kolegium nie dopatrzyło się także podstaw do częściowego umorzenia zadłużenia. R. M. wniósł skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. nr [...] z dnia [...] czerwca 2016 r., którą to Kolegium orzekło o utrzymaniu w mocy decyzji wydanej z upoważnienia Wójta Gminy K. z dnia [...] maja 2016 r., nr [...]. Wskazał, że w dniu [...] grudnia 2007r. uznał K. M. Był przekonany, że jest biologicznym ojcem dziecka. W marcu 2008r. zawarł wiązek małżeński z matką dziecka. W czasie trwania małżeństwa urodziło się drugie dziecko. Po roku trwania małżeństwa, żona zaczęła go bardzo źle traktować, wykazywać coraz więcej agresji. Rozwiązał związek małżeński przez rozwód [...] stycznia 2011r. Podaje, że próbował dojść do porozumienia z byłą żoną w sprawie płacenia alimentów. Jednak matka dziewczynek nie chciała o niczym słyszeć. W niedługim czasie złożyła wniosek do Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w O. W lutym 2014r. zaczęła ponownie ubiegać się w Sądzie o podwyższenie alimentów do 600 zł miesięcznie na jedno dziecko, alimenty zostały podwyższone - 500 zł. miesięcznie na każde dziecko. W miesiącu kwietniu złożył wniosek do Sądu Rejonowego w O. o unieważnienie uznania dziecka. Odbyło się kilka spraw, gdzie między innymi Sąd skierował nas na badania DNA, które wykluczyły jego ojcostwo w stosunku do K. M. Na jednej z ostatnich spraw jego była żona stwierdziła, że nie wie kto jest biologicznym ojcem dziecka i poprosiła, aby dziecko dalej nosiło mojego nazwisko. Podnosił, że wyraziłem na to zgodę, gdyż dziecko nie jest niczemu winne. Nie posiada więc wyroku sądu o zniesieniu ojcostwa wobec K., został jedynie uchylony obowiązek alimentacyjny wobec dziecka. Wskazywał, że o swojej trudnej i skomplikowanej sytuacji na bieżąco informował OPS w K. Stawiał się na każde wezwanie w celu przeprowadzenia wywiadu lub wyjaśnienia sytuacji, odpowiadałem na pisma. Podkreślał, że płacił miesięcznie alimenty w kwocie 500zł, na swoją biologiczną córkę O. M. Na swoją biologiczną córkę płaciłem systematycznie alimenty przez cały okres, natomiast na K. M. dokonywał systematycznych wpłat od dnia 15 września 2010 r. do 15 czerwca 2011r. włącznie. Łożył także wcześniej na jej utrzymanie. Wskazywał, że nie rozumiem dlaczego ma dług wobec swojej biologicznej córki, O., w kwocie [...] zł, natomiast wobec K. [...] zł. Informował ustnie i pisemnie OPS w K. oraz Komornika Sądowego, że dokonuje wpłat na swoje biologiczne dziecko. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Zgodnie z art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że Sąd w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji. Przeprowadzając kontrolę sprawy w ramach wskazanych kryteriów uznać należało, że skarga podlegała uwzględnieniu niezależnie od zawartych w niej zarzutów. Na wstępie podkreślenia wymaga, że świadczenia z funduszu alimentacyjnego zostały wypłacone w "zastępstwie" skarżącego w ramach pomocy państwa udzielanej osobom uprawnionym do alimentacji w związku ze stwierdzoną bezskutecznością egzekucji prowadzonej wobec dłużnika alimentacyjnego. Świadczenia z funduszu alimentacyjnego finansowane są z budżetu Państwa. Ponieważ jednak Państwo - mając na uwadze dobro osób uprawnionych - czasowo "zastępuje" dłużnika w wypełnianiu ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego, W art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (j.t. Dz. U. z 2016 r. poz. 169 z późn. zm., zwana dalej – "ustawą)" wprowadzono zasadę zobowiązującą dłużnika do zwrotu wypłaconych świadczeń. W staniem prawnym sprzed 18 września 2015r. działo się to mocy decyzji wydawanej po zakończeniu okresu świadczeniowego lub po uchyleniu decyzji przyznającej świadczenia (uchylony art. 27 ust. 2 ustawy). W art. 30 ustawy przewidziano prawo dłużnika do wystąpienia z wnioskiem o umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Decyzja o umorzeniu należności jest wydawana w ramach uznania administracyjnego, co z tego przepisu wyraźnie wynika, skoro mówi on, że organ może umorzyć, odroczyć, rozłożyć na raty należności. Działanie w ramach uznania nie oznacza dowolności rozstrzygnięcia organu, ale wykazanie, że nie ma podstaw do pozytywnego załatwienia podania strony, przy uwzględnieniu przesłanek stawianych przez przepis. Takimi są sytuacje dochodowa i rodzinna, gdyż te okoliczności art. 30 ust. 2 ustawy nakazuje uwzględnić przy rozpoznawaniu wniosku dłużnika alimentacyjnego o umorzenie jego należności z tytułu wpłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Uwzględnienie sytuacji dochodowej i rodzinnej musi polegać na ustaleniu czy i jakie dochody posiada dłużnik alimentacyjny, jakie ma możliwości uzyskiwania dochodów, jakie wydatki ma konieczne do poniesienia, jaka jest jego sytuacja rodzinna, czy prowadzi gospodarstwo domowe sam, czy z innymi członkami rodziny, czy i jaki ma to wpływ na budżet dłużnika, itp. Ustalenie tych okoliczności i poddanie ich analizie będzie pozwalało na załatwienie sprawy co do jej istoty - umorzenie, bądź nie umorzenie (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 21 czerwca 2016 r. I OSK 231/14). Decyzja w przedmiocie umorzenia podejmowana jest więc po uwzględnieniu sytuacji dochodowej i rodzinnej dłużnika. Tylko takie okoliczności bada organ w przedmiotowym postępowaniu. Na tle stanu faktycznego niniejszej sprawy zarysował się jedna również problem wysokości świadczenia do zwrotu oraz sposobu jego naliczania, co podnosi skarżący w swojej skardze. W stanie prawnym sprzed 18 września 2015r., po zakończeniu okresu świadczeniowego lub po uchyleniu rozstrzygnięcia przyznającego świadczenia, organ zawsze wydawał decyzję o zwrocie świadczeń z funduszu skierowaną do dłużnika alimentacyjnego, o ile wypłacone świadczenia nie zostały zwrócone wcześniej - dobrowolnie lub w wyniku egzekucji administracyjnej. Dłużnik mógł się więc skutecznie starać o umorzenie obciążających go wierzytelności, co do zasady, dopiero po otrzymaniu decyzji nakazującej zwrot świadczeń. Obecnie po uchyleniu przepisu art. 27 ust. 2 ustawy takiego wymogu nie ma. Organ nie ma obowiązku wydawania decyzji po wydawaniu okresu świadczeniowego. Nie oznacza to jednak, że dłużnik nie ma możliwości kwestionowania wysokości lub sposobu naliczania świadczenia. W ocenie Sądu należy przyjąć, że w przypadku gdy kwestie te budzą wątpliwości dłużnika organ powinien, co do nich wypowiedzieć się w odrębnej decyzji. Decyzja w przedmiocie umorzenia należności dotyczy bowiem całkiem odmiennych przesłanek i okoliczności (dochody, sytuacja materialna i życiowa dłużnika). Zanim jednak organ wypowie się, co do zasadności umorzenia winien wskazać umorzenia jakiej kwoty dana spraw dotyczy. W przypadku sporu wykazać z jakiego tytułu i jak ww. kwota była naliczana. W ocenie Sądu organ naruszył zatem dyspozycje art. 27 ust. 1 oraz art. 30 ust 2 ustawy z dnia 7 września 2007r. o pomocy uprawnionym do alimentów (t.j. Dz.U. z 2016r., Poz. 23 ze zm.), co skutkowało potrzebą uchylenia obu zaskarżonych decyzji. Mając powyższe na względzie, Sąd na podstawie art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270, ze zm.) orzekł jak w sentencji.