II OZ 631/17

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Grzegorz Czerwiński po rozpoznaniu w dniu 13 czerwca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia P. Ś. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 31 marca 2017 r., sygn. akt II SA/Rz 95/17 o przywróceniu terminu do uiszczenia wpisu do skargi w sprawie ze skargi Ł. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnobrzegu z dnia [...] listopada 2016 r., nr [...] w przedmiocie ustalenia warunków zabudowy postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i odmówić przywrócenia terminu do uiszczenia wpisu od skargi. Postanowieniem z dnia 31 marca 2017 r., sygn. akt II SA/Rz 95/17 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie po rozpoznaniu wniosku Ł. K. o przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu od skargi w sprawie z jego skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnobrzegu z dnia [...] listopada 2016 r., nr [...] w przedmiocie ustalenia warunków zabudowy przywrócił termin do uiszczenia wpisu od skargi. Sąd mając na uwadze przesłanki przywrócenia terminu wskazane w art. 86 i 87 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2016 r., poz. 718; zwanej dalej P.p.s.a.) wskazał, że Ł. K. (dalej jako skarżący) nie zawinił w uchybieniu terminu. Z akt sprawy wynikało, że skarżący w piśmie z dnia 1 lutego 2017 r. został wezwany do uiszczenia wpisu od skargi. Wezwanie doręczono w dniu 3 lutego 2017 r. i odebrał je M. G. Postanowieniem z dnia 27 lutego 2017 r. Sąd odrzucił skargę. Postanowienie ponownie odebrał, w dniu 2 marca 2017 r. M. G. Sąd zwrócił uwagę, że domniemanie prawne o prawidłowym doręczeniu przesyłki w dacie doręczenia zastępczego z art. 72 § 1 P.p.s.a. może być obalone w trybie postępowania z wniosku o przywrócenie terminu. Sąd mając na uwadze, że zarówno wezwanie o wpis, jak również postanowienie o odrzuceniu skargi odebrał G. M. a skarżący wykazał, że pod adresem: M. L. [...], na który kierowano korespondencję zameldowany jest wyłącznie skarżący (zaświadczenie z Urzędu Miasta w M. k.51), a nadto skarżący oświadczył, że M. G. nie zamieszkuje pod tym adresem ani też nie został upoważniony do odbioru korespondencji, to uznać należało, że skarżący podważył wynikające z powołanego przepisu domniemanie doręczenia mu przesyłki w dacie figurującej na zwrotnym potwierdzeniu odbioru. Wobec powyższego w oparciu o art. 86 § 1 P.p.s.a. skarżącemu przywrócono termin do uiszczenia wpisu od skargi. Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł uczestnik postępowania P.Ś., domagając się jego zmiany poprzez odmowę przywrócenia terminu do uiszczenia wpisu od skargi bądź jego uchylenia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania WSA w Rzeszowie. W zażaleniu zarzucono naruszenie art. 47 P.p.s.a. polegające na zaniechaniu doręczenia stronom odpisów wniosku skarżącego o przywrócenie terminu co znacząco utrudnia pełne odniesienie się do rozstrzygnięcia Sądu w zakresie przywrócenia terminu do uiszczenia wpisu. Strony mogły jedynie domyślać się treści wniosku z zaskarżonego postanowienia. Takie procedowanie nie zapewnia stronom pełnego odniesienia się do rozstrzygnięcia i pozbawia je prawa do obrony ich praw. Dalej wskazano na naruszenie art. 70 § 1 i 2 P.p.s.a. bowiem przywrócono skarżącemu termin do uiszczenia wpisu, gdy wnioskodawca wprowadził Sąd w błąd sugerując, że mieszka pod adresem M. ul. L. [...] a w rzeczywistości zamieszkuje u rodziców pod adresem M. L. [...]. Zgodnie z treścią art. 70 P.p.s.a. strony mają obowiązek zawiadamiać Sąd o każdej zmianie adresu swojego zamieszkania, adresu do doręczeń lub siedziby. Ł. K. nie dopełnił tego obowiązku i postanowienie o odrzuceniu skargi było zasadne. Kwestia meldunku nie ma znaczenia dla sprawy albowiem decydujący w tej mierze jest rzeczywisty adres zamieszkania, pod którym strona odbiera korespondencję. Miejsce zamieszkania to miejsce, w którym adresat przebywa z zamiarem stałego pobytu. Należy przez to rozumieć wskazany adres zamieszkania. Skoro Ł. K. podał adres L. [...] w M., to powinien liczyć się z ewentualnymi negatywnymi konsekwencjami związanymi z pozostawieniem korespondencji w aktach sprawy ze skutkiem doręczenia i ewentualnym uchybieniem terminom procesowym. Nielogiczne i sprzeczne z zasadami doświadczenia życiowego jest uznanie, że listonosz doręczył korespondencję sądową osobie, którą przypadkowo spotkał. Zasadą jest doręczanie korespondencji urzędowej adresatom lub osobom zamieszkującym pod adresem pod który doręczają przesyłkę. Nieprawdopodobnym jest by M. G. był osobą, która nie była mieszkańcem domu przy ul. L. [...]. W rzeczywistości jest tak, że Ł. K. podnajmuje dom jednorodzinny innym osobom, podczas gdy sam zamieszkuje w sąsiednim domu przy ul. L. [...] wraz z rodzicami. Ł. K. zawinił, bowiem nie powiadomił Sądu o rzeczywistym adresie zamieszkania. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 86 § 1 P.p.s.a. jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. Zgodnie zaś z art. 87 § 1 i § 2 P.p.s.a. pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu. W piśmie tym należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu. Podkreślenia wymaga fakt, iż instytucja uprawdopodobnienia jest dalece mniej rygorystyczna niż udowodnienie danej okoliczności. Oznacza to, iż samo wykazanie zdarzenia lub faktu, który wskazuje na prawdopodobieństwo braku winy, winno być wystarczającym dla uznania, iż zachodzą przesłanki do przywrócenia terminu, o jakich mowa w art. 86 § 1 P.p.s.a. Przywrócenie uchybionego terminu ma charakter wyjątkowy i może nastąpić jedynie w przypadku, gdy zostanie uprawdopodobniony brak winy. Przy ocenie czy uchybienie terminu było zawinione należy brać pod uwagę obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony należycie dbającej o swoje interesy. Skoro art. 86 § 2 P.p.s.a. stanowi, że we wniosku o przywrócenie terminu należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy po stronie zainteresowanego przywróceniem terminu, to należy uznać, że jakikolwiek stopień zawinienia strony w uchybieniu terminu (nawet lekkie niedbalstwo) powoduje niedopuszczalność jego przywrócenia. Przywrócenie terminu może więc mieć miejsce tylko wtedy, gdy uchybienie terminu nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Przywrócenie terminu jest więc dopuszczalne wyłącznie w przypadku zaistnienia obiektywnych, występujących bez woli strony, okoliczności, które mimo dołożenia przez stronę odpowiedniej staranności w prowadzeniu własnych spraw udaremniły dokonanie czynności w terminie. Do niezawinionych przyczyn uchybienia terminu zalicza się m.in.: stany nadzwyczajne, takie jak problemy komunikacyjne, klęski żywiołowe (powódź, pożar), nagłą chorobę strony lub jej pełnomocnika, która nie pozwoliła na wyręczenie się inną osobą. Zdaniem NSA, w okolicznościach niniejszej sprawy nie było podstaw do przywrócenia terminu Ł. K. do uiszczenia wpisu od skargi na podstawie art. 86 § 1 P.p.s.a.. Faktem jest, że skarżący w każdym piśmie kierowanym do Sądu podając adres, pod którym odbiera przesyłki konsekwentnie wskazuje adres ul. L. [...],[...] M. Sąd przyjął zatem, że jest to adres zamieszkania lub adres do doręczeń bo taki należy wskazać przy pierwszym piśmie skierowanym do Sądu (art. 46 § 2 P.p.s.a.). Doręczenia stronie będącej osobą fizyczną dokonuje się osobiście a gdy nie ma zdolności procesowej jej przedstawicielowi ustawowemu (art. 67 § 1 P.p.s.a.). Miejscem doręczeń jest mieszkanie, miejsce pracy lub miejsce gdzie można zastać adresata (art. 69 P.p.s.a.). Strony mają ustawowy obowiązek zawiadamiać sąd o każdej zmianie swojego zamieszkania, adresu do doręczeń lub siedziby (art. 70 § 1 P.p.s.a.). W razie niedopełnienia tego obowiązku pismo pozostawia się w aktach ze skutkiem doręczenia, chyba że nowy adres jest sądowi znany (art. 70 § 2 P.p.s.a. in principio). Sąd powiadamia strony o tym obowiązku przy pierwszym doręczeniu. W razie nie zastania adresata w mieszkaniu doręczający może doręczyć pismo dorosłemu domownikowi, a gdyby go nie było zarządcy domu lub dozorcy, jeżeli nie mają oni sprzecznych interesów w sprawie i podjęli się oddania mu pisma ( art. 72 P.p.s.a.). Mając powyższe na uwadze stwierdzić należy, że strona wnosząca skargę we własnej sprawie i inicjująca tym samym postępowanie przed sądem będzie posługiwała się aktualnym adresem zamieszkania lub adresem do doręczeń aby mieć kontakt z sądem i terminowo być informowaną o czynnościach podejmowanych w sprawie przez Sąd i innych uczestników postępowania. Z doświadczenia życiowego wynika, że strona jest zainteresowana przebiegiem postępowania i chce być informowana na bieżąco o jego postępach. Biorąc zatem pod uwagę obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony należycie dbającej o swoje interesy, stwierdzić należy, że skarżący powinien wskazać przy pierwszej czynności lub w pierwszym skierowanym do sądu piśmie rzeczywisty adres zamieszkania by korespondencja dla niego przeznaczona trafiła do niego bez jakichkolwiek przeszkód. Z akt sprawy wynika, że pod adresem wskazanym przez skarżącego ul. L. [...][...] M., w sytuacji kiedy w aktach nie ma innego adresu do doręczeń, korespondencja adresowana do Ł. K. (wezwanie do uiszczenia wpisu zpo. k- 21, postanowienie z dnia 27 lutego 2017 r. zpo. k. 30) zostaje odebrana dwukrotnie przez tę samą osobę - M. G. We wniosku o przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu od skargi skarżący twierdzi, że osoba ta nie zamieszkuje na jego posesji, nie była najemcą i nie ma żadnego prawa do odbioru korespondencji. Skarżący dowodzi, że listonosz doręczył urzędową przesyłkę osobie nie będącej adresatem, obcej dla adresata, nie mieszkającej pod tym adresem, której miejsce zamieszkania jest skarżącemu nieznane. Okoliczności te uwiarygodnione zostały dodatkowo zaświadczeniem Urzędu Miejskiego w M. z [...] marca 2017 r., które stwierdza, że pod adresem L. [...] w M. zameldowana jest tylko jedna osoba Pan Ł. D. K., ur. [...] o nr PESEL [...]. Zasadniczo więc, na podstawie powyższych dowodów, Sąd I instancji uznał, że doręczenie korespondencji adresowanej dla skarżącego, pod adresem ul. L. [...] w M. nie nastąpiło na rzecz właściwej osoby z niewyjaśnionych okoliczności i przy braku winy skarżącego należało przywrócić termin do uiszczenia wpisu od skargi. W ocenie NSA, całkowicie odmienne wnioski co do braku winy skarżącego w uchybieniu terminowi do uiszczenia wpisu od skargi należy wyciągnąć jeśli dokona się analizy akt w zestawieniu z treścią zażalenia uczestnika postępowania P. Ś. W zażaleniu stwierdza się, że Sąd został wprowadzony w błąd przez skarżącego i rzeczywistym powodem uchybienia terminowi do uiszczenia wpisu nie było nieprawidłowe doręczenie kierowanych do skarżącego przesyłek na adres ul. L. [...],[...] M. lecz niepowiadomienie Sądu o rzeczywistym adresie zamieszkania. Zdaniem NSA, w okolicznościach niniejszej sprawy, w oparciu o materiał zgromadzony w aktach, uznać należy, że w istocie nie było podstaw do przywrócenia skarżącemu terminu do uiszczenia wpisu na podstawie art. 86 § 1 i 87 § 2 P.p.s.a. Jak już wyżej wspomniano aby przywrócić termin należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminowi. Wykazanie zdarzenia lub faktu, który wskazuje na prawdopodobieństwo braku winy jest wystarczającym dla uznania, iż zachodzą przesłanki do przywrócenia terminu. Zasada ta obowiązuje także gdy dowodzi się, że brak winy nie wystąpił. Należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące, że wnioskodawca uchybił terminowi z własnej winy lub z powodu niewłaściwej staranności w prowadzeniu własnych spraw (zaniedbania). Słuszne jest spostrzeżenie zażalenia, że okoliczność zameldowania skarżącego pod adresem ul. L. [...] w M. nie ma znaczenia dla ustalenia czy adres ten jest rzeczywistym miejscem zamieszkania skarżącego. Oczywiście uprawdopodabnia twierdzenie, że adres zameldowania pokrywa się z adresem zamieszkania, co stanowiło podstawę do przekonania Sądu o konieczności przywrócenia terminu. Jeśli jednak weźmie się pod uwagę okoliczność zamieszkiwania pod innym adresem, na co wskazuje treść zażalenia, uznać należy, że podstaw do przywrócenia terminu nie było. Doręczenie nie było błędne jak przyjął Sąd I instancji. Zakładając, że prawdą jest, iż skarżący nie zamieszkuje pod tym adresem a wynajmuje swój dom jednorodzinny, to doręczyciel postąpił właściwie pozostawiając przesyłkę z sądu pod wskazanym na niej adresie osobie tam zamieszkującej tj. M. G. Należy uznać, że gdyby doręczający miał wątpliwość co do faktu zamieszkiwania M. G. pod tym adresem, to nie doręczyłby mu przesyłki tyko np. wskazał, że adresat jest nieznany i zwrócił ją do nadawcy. Także to, że rzekomo "wadliwe" doręczenie przez listonosza powtarza się kolejny raz przy kolejnym piśmie z sądu, uznać należy, że doręczyciel nie miał wątpliwości by doręczyć M. G. urzędową przesyłkę zaadresowaną do innej osoby. W ocenie NSA, w powyższych okolicznościach, zasadnym uznać należy, że w istocie, to skarżący ponosi winę za uchybienie terminowi do uiszczenia wpisu. Zostało to uprawdopodobnione na podstawie informacji z zażalenia o zamieszkiwaniu pod innym adresem oraz z faktu kilkakrotnego doręczenia przesyłki kierowanej do skarżącego pod adresem tam wskazanym innej osobie. Twierdzenia z wniosku o przywrócenie terminu jakoby M. G. był osobą obcą dla skarżącego a nawet przypadkową miały uprawdopodobnić wersję zdarzeń przedstawioną przez skarżącego, jednocześnie wprowadzając Sąd w błąd. Mając powyższe na uwadze NSA stwierdza, że to skarżący ponosi wyłączną winę za uchybienie terminowi do uiszczenia wpisu od skargi bowiem w pismach kierowanych do Sądu, zamieszkując pod innym adresem, konsekwentnie wskazywał na adres ul. L. [...] w M., który nie ma nic wspólnego z rzeczywistym adresem jego zamieszkania. Tym samym nie dopełnił on obowiązku informowania Sądu o zmianie dotychczasowego adresu lub obowiązku wskazania aktualnego adresu do doręczeń. Właściwy adres nadal nie jest Sądowi znany albowie skarżący go nie ujawnił. We wniosku o przywrócenie terminu skarżący wnioskuje o przesyłanie korespondencji na dotychczasowy adres z adnotacją do rąk własnych. Z tego wynika, że nadal utrzymuje, że zamieszkuje pod tym adresem. Zażalenie wystarczająco uprawdopodobniło, że adres zamieszkania skarżącego jest inny niż wskazany w aktach sądowych. W związku z powyższym wbrew temu co ustalił Sąd nie było podstaw dla uznania braku winy skarżącego w uchybieniu terminu do uiszczenia wpisu od skargi. Postanowienie Sądu było efektem wprowadzenia Sądu przez skarżącego w błąd, co do faktycznych okoliczności, które legły u podstaw wadliwego doręczenia przesyłki osobie nie będącej jej adresatem. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 188 w związku z art. 197 § 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.