II SA/Bd 387/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Jarosław Wichrowski Sędziowie sędzia WSA Renata Owczarzak (spr.) sędzia WSA Grzegorz Saniewski Protokolant starszy asystent sędziego Krzysztof Cisewski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 czerwca 2017 r. sprawy ze skargi R.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] stycznia 2017 r., nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji w sprawie świadczenia wychowawczego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] grudnia 2016 r., nr [...]. Decyzją Prezydenta M. T. z [...] grudnia 2016 r., nr [...] na podstawie art. 1 ust. 2 i 3, art. 2 pkt. 1, 2, 4, 5, 11, 14, 16, 20 lit. e, art. 4, art. 5, art. 7, art. 10, art. 13, art. 18, art. 21, art. 27 ust. 1, art. 28, art. 48 ustawy z dnia [...] lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2016 r. poz. 195 ze zm.), Rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i P. Społecznej z dnia [...] lutego 2016 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenie wychowawcze (Dz.U. z 2016 r., poz. 214) art. 3 pkt 1 ustawy z dnia [...] listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j. Dz.U. z 2016 r., poz. 1518) oraz art. 104 i art. 107 ustawy z dnia [...] czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j. Dz. U. z 2016 r., poz. 23 ze zm.), uchylono ostateczną decyzję z dnia [...].05.2016 r. nr: [...], na mocy której R. K. nabyła prawo do świadczenia wychowawczego na rzecz córki W. K.. W uzasadnieniu organ wskazał, że w dniu [...].04.2016 r. strona złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na rzecz córki W. K.. Na podstawie art. 4 ust. 3 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, świadczenie wychowawcze przysługuje do dnia ukończenia przez dziecko 18 roku życia. Natomiast w myśl art. 5 ust 3 w/w ustawy świadczenie wychowawcze przysługuje na pierwsze dziecko, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty [...]zł. Definicję pierwszego dziecka zawiera art. 2 pkt 14 stanowiący, iż jest to jedyne lub najstarsze dziecko w rodzinie w wieku do ukończenia 18 roku życia. W oparciu o załączone do wniosku dokumenty ustalono, że miesięczny dochód rodziny w przeliczeniu na osobę uprawniał stronę do otrzymania prawa do świadczenia wychowawczego. W związku z powyższym, została wydana decyzja nr [...] z dnia 20. 05. 2016r. o przyznaniu wnioskowanego świadczenia. W dniu [...].11.2016 r. do organu wpłynęło oświadczenie męża strony o wysokości dochodu uzyskanego za miesiąc październik 2016 r., w związku z rozpoczęciem od [...].09.2016 r. działalności gospodarczej. Rozpoczęcie pozarolniczej działalności gospodarczej lub wznowienie jej wykonywana po okresie zawieszenia w rozumieniu art. 14a ust. 1 d ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej, oznacza w myśl art. 2 pkt 20 lit. e ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci - uzyskanie dochodu. Zgodnie z art. 7 ust. 3 w/w ustawy w przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny (...) po roku kalendarzowym poprzedzającym okres, na jaki ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego, dochód ich ustala się na podstawie dochodu członka rodziny (...), powiększonego o kwotę osiągniętego dochodu za miesiąc następujący po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w okresie, na jaki ustalane lub weryfikowane jest prawo do świadczenia wychowawczego. W związku z powyższym przeliczono dochód rodziny, po uwzględnieniu dochodu uzyskanego przez męża strony za miesiąc październik 2016 r. w wysokości [...] zł. Po przeliczeniu dochód na osobę wyniósł [...] zł (106,00 zł, tj. miesięczny dochód uzyskany w roku 2014 z tytułu stypendium szkolnego córki [...] + [...] zł : 3 osoby). Kwota ta przekracza wyznaczone ustawą kryterium dochodowe (800,00 zł) o [...] zł. W dniu [...].12.2016 r. do organu wpłynęło oświadczenie wnioskodawczyni zawierające wyjaśnienia dotyczące korekty wynagrodzenia męża za miesiąc październik 2016 r. wraz z załącznikami: umową męża dot. współpracy w zakresie sprzedaży prasy oraz oświadczeniem Dyrektora Regionalnego Biura Sprzedaży Prasy w kwestii jednorazowego wynagrodzenia za usługę promocyjno-marketingową. Dnia [...].12.2016 r. mąż strony złożył oświadczenie o skorygowanym o pomyłkę księgową dochodzie netto za miesiąc październik 2016 r. z prowadzonej od [...].09.2016 r. działalności gospodarczej. Po przeanalizowaniu dostarczonych dokumentów i ponownym przeliczeniu dochodu rodziny ustalono, iż dochód na osobę wynosi [...] zł (106,00 zł, tj. miesięczny dochód uzyskany w roku 2014 z tytułu stypendium szkolnego córki W. + [...] zł : 3 osoby). Kwota ta przekracza wyznaczone ustawą kryterium dochodowe (800,00 zł) o [...] zł. Mając na uwadze art. 18 ust. 6 ustawy w przypadku gdy uzyskanie dochodu powoduje utratę prawa do świadczenia wychowawczego, świadczenie nie przysługuje od miesiąca następującego po pierwszym miesiącu od miesiąca, w którym dochód został osiągnięty. W przypadku wnioskodawczyni miesiącem następującym po miesiącu, w którym dochód został osiągnięty jest miesiąc październik 2016 r., wobec czego świadczenie nie przysługuje od listopada 2016 r. W tych okolicznościach organ uznał, że zachodzą podstawy do zastosowania art. 27 ust. 1 przywołanej ustawy i uchylenia decyzji przyznającej świadczenie. Przepis ten stanowi, że organ właściwy oraz marszałek województwa mogą bez zgody strony zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjną, na mocy której strona nabyła prawo do świadczenia wychowawczego, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego, członek rodziny nabył prawo do świadczenia wychowawczego w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, osoba nienależnie pobrała świadczenie wychowawcze lub wystąpiły inne okoliczności mające wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego. W dniu [...] grudnia 2016 r. strona złożyła odwołanie od decyzji organu I instancji i poinformowała, że mąż osiągnął przychód tylko w miesiącu październiku 2016r., zaś w miesiącu wrześniu i listopadzie była strata. Decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego z [...] stycznia 2017 r., nr [...] utrzymano w mocy zaskarżoną decyzję. Organ podkreślił, że przepisy u.p.p.w.d. regulują sytuację zmiany w strukturze dochodów rodziny, które winny być uwzględnione w celu ustalenia dochodu zbliżonego do dochodu faktycznie uzyskiwanego (art. 7 u.p.p.w.d.). Zmiany te mogą polegać na uzyskaniu dochodu, jak też na jego utracie. Definicje utraty/uzyskania dochodu zawiera art. 2 pkt. 19 i 20 u.p.p.w.d., przy czym wprowadzając definicję dochodu utraconego i uzyskanego, ustawodawca ograniczył zakres pojęcia utraty/uzyskania dochodu, wskazując enumeratywnie tytuły jego utraty /uzyskania. Zgodnie z przepisem art. 2 pkt. 20 u.p.p.w.d. przez pojęcie uzyskania dochodu należy rozumieć m.in. uzyskanie dochodu spowodowane uzyskaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Jak wynika z akt sprawy mąż strony uzyskał w miesiącu wrześniu 2016 r. dochód z tytułu rozpoczęcia działalności gospodarczej, stąd za miesiąc następujący po miesiącu uzyskania dochodu, tj. za październik 2016r. osiągnął wynagrodzenie w kwocie [...]zł netto, jednakże kwota ta została następnie skorygowana w oświadczeniu męża strony z dnia [...].12.2016r., gdzie wykazano kwotę dochodu w wysokości [...] zł. Art. 7 ust. 3 u.p.p.w.d. stanowi, że w przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny lub dziecko pozostające pod opieką opiekuna prawnego po roku kalendarzowym poprzedzającym okres, na jaki ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego, dochód ich ustala się na podstawie dochodu członka rodziny lub dochodu dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, powiększonego o kwotę osiągniętego dochodu za miesiąc następujący po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w okresie, na jaki ustalane lub weryfikowane jest prawo do świadczenia wychowawczego. Ustalając więc prawo do świadczenia wychowawczego na dziecko, należało uwzględnić dochód uzyskany przez męża strony od dnia [...].09.2016r. i doliczyć do dochodu rodziny z roku bazowego kwotę dochodu osiągniętego z tytułu rozpoczęcia działalności gospodarczej za miesiąc następny, tj. za październik 2016r., za który to miesiąc strona otrzymała dochód w wysokości [...] zł. Po przeliczeniu dochodu ustalono, że dochód na osobę wynosi [...] zł, zaś kwota ta przekracza kryterium dochodowe określone w ustawie o [...] zł. Zgodnie natomiast z przepisem art. 18 ust. 6 u.p.p.w.d. w przypadku, gdy uzyskanie dochodu powoduje utratę prawa do świadczenia wychowawczego, świadczenie nie przysługuje od miesiąca następującego po pierwszym miesiącu od miesiąca, w którym dochód został osiągnięty. W tych okolicznościach należało zastosować art. 27 ust. 1 ustawy i uchylić decyzję przyznającą prawo do świadczenia. W skardze na tę decyzję R. K. podkreśliła, że świadczenie uzyskane przez męża było jednorazowym wynagrodzeniem i dotyczyło całego okresu trwania umowy, co daje miesięczny dochód w kwocie [...]zł. W dalszej części skarżąca opisała trudną sytuację rodziny. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Kontrola legalności zaskarżonej decyzji przeprowadzona na podstawie art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2016 r., poz. 1066 z późn. zm.) wykazała, że zaskarżona decyzja narusza wymogi prawa, a zgodnie z treścią art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2016 r., poz. 718 z późn. zm., dalej: p.p.s.a.) sąd administracyjny uwzględnia skargę na decyzję lub postanowienie, jeżeli stwierdzi naruszenie przepisów prawa materialnego lub naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy jak również naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. Warunki nabywania prawa do świadczenia wychowawczego oraz zasady przyznawania i wypłacania tego świadczenia zostały uregulowane w ustawie z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. 2016 r., poz.195), zwana dalej "ustawą". W myśl art. 5 ustawy świadczenie wychowawcze przysługuje wskazanym osobom w wysokości [...] zł miesięcznie na dziecko w rodzinie. Przysługuje ono jednak na pierwsze dziecko, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty [...]zł (art. 5 ust. 3 ustawy). Z konstrukcji przepisów ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci wynika zatem, że zasadą jest nieprzyznawanie świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko, chyba, że dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty [...]zł . Pierwszy okres, na który jest ustalane prawo do świadczenia wychowawczego, rozpoczyna się z dniem [...] kwietnia 2016 r. i kończy się dnia [...] września 2017 r. (art. 18 ust. 1 i art. 48 ust. 1 ustawy). Rok 2014 jest rokiem kalendarzowym, którego dochody stanowiły podstawę ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego. Jednocześnie prawo do świadczenia ustala się z uwzględnieniem określonych ustawą przepisów o utracie i uzyskaniu dochodu. Dochód utracony został zdefiniowany w art. 2 pkt 19 ustawy, zaś dochód uzyskany w art. 2 pkt 20 ustawy. Wprowadzenie do ustawy pojęć dochodu utraconego i uzyskanego, podobnie jak w ustawie o świadczeniach rodzinnych służy urealnieniu dochodu rodziny/wnioskodawcy w dacie przyznawania świadczeń. Ustawodawca, bowiem przy ustalaniu kryterium dochodowego jako bazę traktuje rok poprzedzający rok świadczeniowy (art. 2 pkt 2 ustawy). Z uwagi jednak na możliwą dynamikę sytuacji dochodowej w rodzinach, niezbędne jest ustalenie, czy na dzień orzekania przez organy nie doszło do takich istotnych zmian, które nakazują zastosowanie instytucji dochodu utraconego i uzyskanego. Celem szeregu unormowań zawartych w ustawie o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, w szczególności art. 7 ustawy jest ustalenie dochodu osoby ubiegającej się o pomoc państwa oraz jej rodziny w sposób jak najbardziej odzwierciedlający aktualny poziom dochodu takiej osoby oraz członków jej rodziny. W konsekwencji, w myśl art. 7 ust. 3 ustawy w przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny lub dziecko pozostające pod opieką opiekuna prawnego po roku kalendarzowym poprzedzającym okres, na jaki ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego, dochód ich ustala się na podstawie dochodu członka rodziny lub dochodu dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, powiększonego o kwotę osiągniętego dochodu za miesiąc następujący po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w okresie, na jaki ustalane lub weryfikowane jest prawo do świadczenia wychowawczego. Jednocześnie na podstawie art. 27 ustawy organ właściwy oraz marszałek województwa mogą bez zgody strony zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjną, na mocy której strona nabyła prawo do świadczenia wychowawczego, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego, członek rodziny nabył prawo do świadczenia wychowawczego w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, osoba nienależnie pobrała świadczenie wychowawcze lub wystąpiły inne okoliczności mające wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego. Przedmiotem oceny jest prawidłowość weryfikacji decyzji ostatecznej z [...] maja 2016 r. przyznającej prawo do świadczenia wychowawczego w okresie od [...] kwietnia 2016 r., do [...] września 2017 r. Jak wyliczył organ, dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekroczył kwoty [...]zł.,( stanowiącej mocą art. 5 ust. 3 ustawy granicę przyznawania świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko) do chwili uzyskania dochodu przez męża skarżącej a nastąpiło to w październiku 2016r. W skład rodziny skarżącej wchodzi: ona, jej małżonek oraz małoletnia córka strony, która stanowi w rozumieniu przepisów ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci "jedyne" dziecko w rodzinie. W przedmiotowej sprawie organy zanegowały prawo strony skarżącej do świadczenia wychowawczego w okresie od [...] listopada 2016 r. Niezrozumiałym zatem jest uchylenie decyzji o przyznaniu świadczenia w części dotyczącej okresu od 1 kwietnia do [...] października 2016 r. Uchylenie więc decyzji w całości nie jest prawidłowe, czyniąc zarazem niespójną sentencję decyzji z jej uzasadnieniem. Organy wskazały w jaki sposób wyliczyły kwotę dochodu rodziny, który w przeliczeniu na osobę przekroczył kwotę [...]zł, ale nie ustosunkowały się do zarzutu skarżącej, że uzyskany dochód dotyczy całego okresu umowy, którą zawarł jej małżonek. Organ odwoławczy zaakceptował w pełni stanowisko organu pierwszej instancji, że skarżąca nie nabyła prawa do świadczenia w okresie od listopada 2016 r. i istnieją podstawy do uchylenia decyzji w całości. W tych okolicznościach, w ocenie Sądu rozstrzygnięcia organów tak pierwszej jak i drugiej instancji obarczone są wadami, gdyż wydane zostały z naruszeniem prawa materialnego, tj. pozbawieniem prawa do świadczenia za okres za który nie nastąpiły podstawy do weryfikacji świadczenia oraz procesowego polegającego na wadliwej konstrukcji sentencji decyzji w zestawieniu z uzasadnieniem decyzji. Na zakończenie jawi się uwaga, że z art. 11 k.p.a. wynika jednoznaczny obowiązek wyjaśniania stronom zasadności przesłanek rozstrzygnięcia, którymi kierował się organ przy załatwieniu sprawy. Wyrazem realizacji tej zasady jest uzasadnienie decyzji, które stosownie do art. 107 § 3 k.p.a., powinno przekonywać stronę o prawidłowości rozstrzygnięcia. Organ administracji musi m.in. przedstawić w nim swoją ocenę oraz motywy leżące u podstaw podjętego rozstrzygnięcia. To właśnie z uzasadnienia decyzji strona czerpie informację o ustalonym i przyjętym przez organ do rozpoznania stanie faktycznym oraz o swojej sytuacji prawnej. Bez prawidłowego uzasadnienia decyzji strona nie ma możliwości obrony swoich słusznych interesów Uzasadnienie decyzji, poza wskazaniem i wyjaśnieniem podstawy prawnej rozstrzygnięcia, ma być dla strony źródłem informacji o sposobie rozumowania organu podejmującego decyzję i przyjętych przez niego założeniach, stanowiących podstawę rozstrzygnięcia. Za takie uzasadnienie nie można natomiast uznać sporządzonego w realiach przedmiotowej sprawy. Organy pominęły konieczność wyjaśnienia zarzutu skarżącej dotyczącego twierdzenia, że uzyskane wynagrodzenie przez męża było wypłatą jednorazową za cały okres trwania umowy i wadliwie rozstrzygnęły o zakresie weryfikacji decyzji ostatecznej. Ponownie rozpoznając sprawę konieczne będzie usunięcie stwierdzonych nieprawidłowości. Wobec powyższego Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.