II OSK 1300/17

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Małgorzata Masternak-Kubiak po rozpoznaniu w dniu 21 czerwca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej J. R. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 13 marca 2017 r. w zakresie odrzucenia skargi w sprawie o sygn. akt II SA/Rz 224/17 ze skargi J. R. na postanowienie [...] Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w [...] z dnia [...] stycznia 2017 r. nr [...] w przedmiocie stanowiska wierzyciela o uznaniu za niezasadne zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym postanawia: oddalić skargę kasacyjną. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 13 marca 2017 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie, działając na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 i art. 3 § 2 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.) - P.p.s.a., odrzucił, jako niepodlegającą kognicji sądu administracyjnego, skargę J. R. na postanowienie [...] Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w [...] z dnia [...] stycznia 2017 r. nr [...] w przedmiocie stanowiska wierzyciela o uznaniu za niezasadne zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym. Postanowieniem tym utrzymano w mocy postanowienie Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w [...] z dnia [...] października 2016 r. w przedmiocie stanowiska wierzyciela o uznaniu za niezasadne zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym niepoddania obowiązkowym szczepieniom ochronnym małoletniej D. R. urodzonej 15 lipca 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził, że w związku z nowelizacją ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi dokonaną ustawą z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2015 r. poz. 658), która weszła w życie dnia 15 sierpnia 2015 r., zmieniony został art. 3 § 2 pkt 3 P.p.s.a. Stosownie do jego treści kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie, z wyłączeniem postanowień wierzyciela o niedopuszczalności zgłoszonego zarzutu oraz postanowień, przedmiotem których jest stanowisko wierzyciela w sprawie zgłoszonego zarzutu. Mając na uwadze powyższe brzmienie przepisu oraz to, że postępowanie sądowoadministracyjne w niniejszej sprawie zostało wszczęte po 15 sierpnia 2015 r., to, zgodnie z art. 2 ustawy nowelizującej, art. 3 § 2 pkt 3 P.p.s.a. należało stosować w brzmieniu nadanym ustawą nowelizującą. Zaskarżone postanowienie, jak i poprzedzające je postanowienie są rozstrzygnięciami wydanymi w przedmiocie stanowiska wierzyciela w sprawie zgłoszonych zarzutów w prowadzonym postępowaniu egzekucyjnym, dlatego Sąd pierwszej instancji skargę na to rozstrzygnięcie - jako niepodlegającą kognicji Sądu, odrzucił. W skardze kasacyjnej wniesionej na powyższe postanowienie J. R. podniosła zarzut naruszenia art. 58 § 1 pkt 1 w związku z art. 3 § 2 pkt 3 P.p.s.a. poprzez przyjęcie, iż nowelizacja P.p.s.a. dotycząca kognicji Sądu z dnia 15 sierpnia 2015 r. znajduje zastosowanie do sprawy w toku i tym samym bezzasadne jest przyjęcie braku kognicji sądu administracyjnego. W uzasadnieniu skarżący podniósł, że zaskarżone postanowienie bezzasadnie zamyka skarżącej prawo do sądu. Treść zaskarżonego postanowienia wskazuje, że Sąd zastosował znowelizowany przepis art. 3 § 2 pkt 3 P.p.s.a. (ograniczający kognicję sądu) pomimo, że powyższe nie wynika z treści przepisu. Zdaniem skarżącej, takie rozumienie art. 3 § 2 pkt 3 P.p.s.a. narusza prawo do Sądu i jest sprzeczne z zasadami logiki, gdyż możliwość rozpoznania skargi uzależniona jest od daty wydania orzeczenia przez organ administracji, na co skarżący nie ma żadnego wpływu. Stąd w demokratycznym państwie o zakresie kognicji Sądu przy zmiennej treści przepisu powinna decydować data wszczęcia sprawy, nie zaś data wydania orzeczenia, chyba, że z jakiś szczególnych względów ustawodawca przewidywałby w przepisach przejściowych ograniczenie kognicji w trakcie trwania postępowania. Niemniej takie ograniczenie powinno wynikać z przepisów przejściowych i być uzasadnione ważnymi celami, które pozwalałyby przyjąć ograniczenie prawa do Sądu, jak i nabytych praw podmiotowych za uzasadnione. Skarżąca podkreśliła, że dotychczas w judykaturze kognicja sądu administracyjnego w sprawie postanowień wydanych w postępowaniu egzekucyjnym nie budziła wątpliwości. W związku z niekonstytucyjną polityką Ministerstwa Zdrowia w zakresie zapobiegania chorobom zakaźnym i szczepień ochronnych oraz brakiem odpowiednich zabezpieczeń ustawowych, skarżąca za konieczne uznała skierowanie pytania prawnego do Trybunału Konstytucyjnego, czy ograniczenie kognicji Sądu, również w zakresie spraw w toku, nie ogranicza naczelnej zasady, iż Rzeczpospolita Polska jest demokratycznym państwem prawnym, urzeczywistniającym zasady sprawiedliwości społecznej. W oparciu o przytoczone podstawy kasacyjne skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji oraz o zwrócenie się z pytaniem do Trybunału Konstytucyjnego co do zgodności art. 3 § 2 pkt 3 P.p.s.a. z art. 2, art. 30, art. 31 ust. 1, 2, 3, art. 45 ust. 1 oraz art. 68 ust. 1, 2, 3, art. 77 ust. 2 Konstytucji w zakresie, w jakim umożliwia on odrzucenie skargi z powodu braku kognicji Sądu w sprawach postanowień wierzyciela o niedopuszczalności zgłoszonego zarzutu oraz postanowień, przedmiotem których jest stanowisko wierzyciela w sprawie zgłoszonego zarzutu do spraw w toku, co powoduje przede wszystkim ograniczenie prawa do Sądu z pominięciem prawa już nabytego w kwestii tak zasadniczej jak ochrona zdrowia i przymus państwa z tym związany. Powyższe zagadnienie ma charakter prejudycjalny, wobec czego skarżący wniósł o zawieszenie postępowania w sprawie do czasu wydania rozstrzygnięcia przez Trybunał Konstytucyjny. W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o jej oddalenie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw, albowiem zaskarżone postanowienie odpowiada prawu. Wbrew zarzutom skarżącej, Sąd pierwszej instancji prawidłowo zastosował art. 58 § 1 pkt 1 P.p.s.a. w związku z art. 3 § 2 pkt 3 P.p.s.a., odrzucając skargę w przedmiocie stanowiska wierzyciela w sprawie zarzutów zgłoszonych w postępowaniu egzekucyjnym jako złożoną w sprawie wyłączonej spod kognicji sądów administracyjnych. Należy wskazać, że przyjęta w art. 2 Konstytucji zasada demokratycznego państwa prawnego, z której wyprowadzane jest prawo do sądu zakłada, że prawo do obrony sądowej następuje na drodze regulowanej przepisami prawa procesowego. Granice wyznaczenia prawa do procesu przed sądem administracyjnym reguluje ustawa – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zatem warunkiem dopuszczalności skargi jest to, aby sprawa podlegała właściwości sądu administracyjnego, a więc mieściła się w ustawowym katalogu spraw poddanych kognicji sądów administracyjnych, określonym w art. 3 § 2 i § 3 P.p.s.a. O właściwości sądu administracyjnego przesądzają przepisy regulujące postępowanie sądowoadministracyjne obowiązujące w dniu rozpoznania sprawy sądowoadministracyjnej. W zaskarżonym postanowieniu Sąd pierwszej instancji prawidłowo zatem wskazał, że art. 3 § 2 pkt 3 P.p.s.a. w brzmieniu nadanym ustawą nowelizacyjną z dnia 9 kwietnia 2015 r. wyłączał w dacie podejmowania zaskarżonego rozstrzygnięcia spod właściwości sądów administracyjnych możliwość kontroli postanowień wierzyciela o niedopuszczalności zgłoszonego zarzutu oraz postanowień, przedmiotem których jest stanowisko wierzyciela w sprawie zgłoszonego zarzutu. Kwestionując prawidłowość odrzucenia skargi na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 P.p.s.a. w zw. z art. 3 § 2 pkt 2 tej ustawy skarżąca wskazała na nieprawidłowe zastosowanie art. 3 § 2 pkt 2 P.p.s.a., podnosząc, że Sąd pierwszej instancji zastosował przepis art. 3 § 2 pkt 3 P.p.s.a. w treści znowelizowanej, ograniczającej kognicję sądu pomimo, że powyższe nie wynika z treści przepisu. Skarżąca kasacyjnie pomija, że w treści zaskarżonego postanowienia Sąd pierwszej instancji odwołał się do art. 2 ustawy nowelizującej, stanowiącego, że przepisy ustawy, o której mowa w art. 1, w brzmieniu nadanym przez art. 1 pkt 2-8, pkt 10-14, pkt 19-32, pkt 34-39, pkt 41-47, pkt 51, pkt 52, pkt 55, pkt 57, pkt 58, pkt 60-69, pkt 71, pkt 72 i pkt 74-81 niniejszej ustawy stosuje się również do postępowań wszczętych przed dniem jej wejścia w życie. W pozostałym zakresie do tych postępowań stosuje się przepisy ustawy, o której mowa w art. 1, w brzmieniu dotychczasowym. Z powyższych przyczyn sposób rozumienia tego przepisu przyjęty przez skarżącą kasacyjnie, tj. odnoszenie możliwości zastosowania art. 3 § 2 pkt 3 P.p.s.a. w brzmieniu sprzed nowelizacji w związku z wszczęciem postępowania egzekucyjnego przed wejściem w życie ustawy nowelizującej, tj. przed 15 sierpnia 2015 r., nie jest prawidłowy. Sąd I instancji zasadnie uznał, że z mocy art. 2 ustawy nowelizującej, artykuł 3 § 2 pkt 3 P.p.s.a. w brzmieniu nadanym ustawą nowelizującą znajduje zastosowanie do postępowań wszczętych po dniu wejścia w życie ustawy nowelizującej, tj. po 15 sierpnia 2015 r., przy czym chodzi tu o wszczęcie postępowania sądowoadministracyjnego, którego moment określa data wniesienia skargi. Celem ustawy nowelizacyjnej było zmodyfikowanie reguł postępowania sądowego, to przedstawionej przez stronę wątpliwości prawnej nie można rozstrzygnąć w sposób przez nią wskazany, odnosząc użyte w treści art. 2 ustawy nowelizującej pojęcie "postępowań" do postępowań innych niż postępowanie sądowoadministracyjne. W tych warunkach ustalenie przez Sąd, że postępowanie przed sądem administracyjnym zainicjowane skargą w przedmiocie stanowiska wierzyciela w sprawie zarzutów zgłoszonych w postępowaniu egzekucyjnym wszczęte zostało po 15 sierpnia 2015 r., tj. po wejściu w życie nowelizacji obejmującej art. 3 § 2 pkt 3 P.p.s.a., uzasadniało uwzględnienie nowej, aktualnej na dzień orzekania przez Sąd pierwszej instancji, treści tego przepisu. Stąd w dacie orzekania przez Sąd pierwszej instancji nie było normy procesowej, która przyznawałaby osobie wnoszącej skargę na postanowienie w przedmiocie stanowiska wierzyciela w sprawie zarzutów zgłoszonych w postępowaniu egzekucyjnym stosowne uprawnienie procesowe, co w świetle art. 58 § 1 pkt 1 w zw. z art. 3 § 2 pkt 3 P.p.s.a. czyniło skargę niedopuszczalną. Odnosząc się do wniosku dotyczącego skierowania pytania prawnego do Trybunału Konstytucyjnego co do zgodności art. 3 § 2 pkt 3 P.p.s.a. ze wskazanymi w petitum skargi kasacyjnej przepisami Konstytucji, Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko wyrażone w postanowieniu NSA z dnia 8 czerwca 2017 r., sygn. akt II OSK 1314/17 ([w:] CBOSA) o braku podstaw do uwzględnienia takiego wniosku. Jak wynika z uzasadnienia tego postanowienia "wprowadzone z dniem 15 sierpnia 2015 r. zawężenie właściwości rzeczowej sądów administracyjnych poprzez wykluczenie możliwości sądowej kontroli m.in. postanowień, przedmiotem których jest stanowisko wierzyciela w sprawie zgłoszonego zarzutu, nie pozbawia strony skutecznej ochrony swoich praw, lecz możliwość uzyskania tej ochrony przenosi na późniejszy etap postępowania. Incydentalny charakter postanowienia w sprawie stanowiska wierzyciela zadecydował o uznaniu zasadności kontroli tego rodzaju aktu w drodze zaskarżenia do sądu administracyjnego postanowień organu egzekucyjnego w sprawie zgłoszonych zarzutów. Innymi słowy, rezygnacja przez ustawodawcę z możliwości bezpośredniego zaskarżenia postanowienia wierzyciela zapadłego w przedmiocie zgłoszonych zarzutów nie oznacza, że rozstrzygnięcie to zostało wyłączone spod sądowej kontroli. Na zasadzie wyrażonej w art. 135 P.p.s.a. podlega ono weryfikacji z punktu widzenia jego zgodności z prawem w ramach kontroli postanowienia organu egzekucyjnego w sprawie zgłoszonych zarzutów", o którym mowa w art. 34 § 4 ustawy z dnia 7 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2016, poz. 599 ze zm.). W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.