II OZ 1268/17

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Marzenna Linska - Wawrzon (spr.), po rozpoznaniu w dniu 19 grudnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia M. S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 17 sierpnia 2017 r. sygn. akt II SA/Wr 121/17 o odrzuceniu sprzeciwu w sprawie ze skargi M. S. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Wałbrzychu z dnia [...] listopada 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wydania zaświadczenia w sprawie wzrostu wartości nieruchomości oraz wysokości opłaty planistycznej postanawia : odrzucić zażalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu postanowieniem z dnia 17 sierpnia 2017 r., sygn. akt II SA/Wr 121/17, odrzucił sprzeciw M. S. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 26 czerwca 2017 r. o odmowie zawieszenia postępowania. W uzasadnieniu Sąd wskazał, że na skutek wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy wezwał wnioskodawcę na podstawie art. 258 § 1 pkt 5 p.p.s.a., do złożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów. W odpowiedzi na wezwanie skarżący wniósł o zawieszenie rozpatrywania jego wniosku do czasu uzyskania dokumentów potwierdzających prowadzoną z jego majątku egzekucję. Postanowieniem z dnia 26 czerwca 2017 r. referendarz sądowy odmówił zawieszenia postępowania. Skarżący wniósł sprzeciw na powyższe postanowienie. Dalej Sąd wskazał, że zgodnie z art. 167a § 1 p.p.s.a., do zarządzeń oraz postanowień referendarza sądowego stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące zarządzeń przewodniczącego oraz postanowień sądu. Zgodnie zaś z art. 259 § 1 p.p.s.a. od zarządzeń i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6–8 strona może wnieść do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego sprzeciw w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia postanowienia. Nadto sprzeciw przysługuje od zarządzeń i postanowień referendarza sądowego, o których mowa w art. 30 § 1, art. 49 § 2 oraz art. 234 § 2 p.p.s.a. W związku powyższym, w przypadku orzeczeń (postanowień i zarządzeń) niewymienionych we wskazanych powyżej przepisach – a do takich należy postanowienie o odmowie zawieszenia postępowania – sprzeciw nie przysługuje. Sąd wskazał, że niezależnie od oceny treści wydanego przez referendarza sądowego rozstrzygnięcia stronie nie przysługuje środek zaskarżenia na postanowienie o odmowie zawieszenia postępowania sądowoadministracyjnego, ponieważ nie został on wskazany w zamkniętym katalogu postanowień zaskarżalnych. Sąd podkreślił, że w okolicznościach przedmiotowej sprawy do takowych zaliczyć można wyłącznie postanowienie sądu o zawieszeniu postępowania i o odmowie podjęcia postępowania (art. 131 p.p.s.a.), przy czym zawieszenie postępowania jest przerwą w całym toczącym się postępowaniu sądowoadministracyjnym, nie zaś w postępowaniu wpadkowym w przedmiocie przyznania prawa pomocy. Z tych względów Sąd uznał, że wadliwe pouczenie przez referendarza strony postępowania o przysługującym mu prawie sprzeciwu od postanowienia o odmowie zawieszenia postępowania nie może wywoływać skutków prawnych powodujących nadanie skarżącemu uprawnień nie mających oparcia w ustawie. W rezultacie Sąd odrzucił sprzeciw. Skarżący w zażaleniu na powyższe postanowienie zarzucił, że nie powinien ponosić konsekwencji błędnego pouczenia sformułowanego przez referendarza sądowego o przysługującym mu prawie do złożenia sprzeciwu. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Podstawowym zagadnieniem wymagającym rozważenia jest dopuszczalność zażalenia złożonego przez stronę na postanowienie o odrzuceniu sprzeciwu dotyczącego postanowienia o odmowie zawieszenia postępowania. Zawieszenie postępowania sądowego został uregulowane w rozdziale 9 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm., zwane dalej "p.p.s.a."), gdzie w artykułach od 123 do 126 wymienione zostały przypadki, w których postępowanie ulega zawieszeniu. W myśl art. 127 § 3 p.p.s.a. podczas zawieszenia sąd nie podejmuje żadnych czynności z wyjątkiem tych, które mają na celu podjęcie postępowania albo wstrzymanie wykonania aktu lub czynności. Zgodnie z art. 258 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm., zwane dalej "p.p.s.a."), referendarz sądowy wykonuje czynności w zakresie przyznania prawa pomocy. Do czynności podejmowanych przez referendarza sądowego należą w szczególności dwie kategorie czynności: techniczno-procesowe i orzecznicze. Do czynności orzeczniczych zalicza się orzekanie w sprawach związanych z prawem pomocy (wydawanie zarządzeń o pozostawieniu wniosków bez rozpatrzenia z powodu nieusunięcia braków – art. 257 p.p.s.a., wydawanie na posiedzeniach niejawnych postanowień o przyznaniu, cofnięciu, odmowie przyznania prawa pomocy, stosownie do przesłanek, o których mowa w art. 246 p.p.s.a., albo umorzeniu postępowania w sprawie przyznania prawa pomocy, a także wydawanie, w myśl art. 250 p.p.s.a., postanowień o przyznaniu wynagrodzenia zawodowemu pełnomocnikowi za zastępstwo prawne wykonywane na zasadzie prawa pomocy oraz o zwrocie niezbędnych udokumentowanych wydatków – art. 258 § 2 pkt 6–8 p.p.s.a.). Analiza przepisów ustawy p.p.s.a. wskazuje, że referendarze sądowi mogą podejmować również czynności, w tym również wydawać zarządzenia i postanowienia, w następujących sprawach: 1) ustanawiać na wniosek strony przeciwnej kuratora dla strony niemającej zdolności procesowej, która nie ma przedstawiciela ustawowego, jak również dla strony niemającej organu powołanego do jej reprezentowania (art. 30); 2) wzywać strony do uzupełnienia lub poprawienia pisma, które nie może otrzymać prawidłowego biegu wskutek niezachowania warunków formalnych (art. 49 § 1 i 4); 3) wydawać zarządzenia o pozostawieniu pisma bez rozpoznania w przypadku jego nieuzupełnienia lub niepoprawienia przez stronę (art. 49 § 2 i 4); 4) podejmować czynności związane z ustanowieniem kuratora dla strony, której miejsce pobytu nie jest znane (art. 79); 5) wnioskować do sądu spadku o ustanowienie kuratora spadku (art. 128 § 2); 6) wydawać postanowienia o stwierdzeniu prawomocności orzeczeń WSA (art. 169 § 2); 7) zarządzać ściągnięcie od strony opłaty kancelaryjnej (art. 234 § 4); 8) wydawać zarządzenia o zwrocie akt administracyjnych sprawy organowi administracji publicznej po uprawomocnieniu się orzeczenia sądu pierwszej instancji, kończącego postępowanie (art. 286 § 1). Z powyższego wynika, że ustawodawca powierzył referendarzom sądowym kompetencje do orzekania w sprawach szczegółowo określonych w przepisach ustawy p.p.s.a. i brak wśród tych uregulowań normy upoważniającej referendarzy sądowych do orzekania w przedmiocie zawieszenia postępowania sądowego. Jednocześnie przepisy ustawy p.p.s.a. nie przewidują możliwości zawieszenia postępowania wpadkowego jakim jest postępowanie w przedmiocie prawa pomocy. Zawieszenie postępowania powoduje bowiem, że tok postępowania ulega wstrzymaniu (art. 127 § 3 p.p.s.a.), o czym orzeka sąd w postanowieniu. Ponadto w niniejszej sprawie należało przyjąć, że od postanowienia referendarza o odmowie zawieszenia postępowania "w przedmiocie przyznania prawa pomocy" nie przysługuje sprzeciw albowiem przypadki zaskarżalności orzeczeń referendarzy uregulowane są wyraźnie w poszczególnych przepisach ustawy, a mianowicie w art. 167a § 2 i 259 § 1 p.p.s.a. Z powyższego wynika, że referendarz sądowy w niniejszej sprawie wadliwie przyjął możliwość rozpoznania wniosku "o zawieszenie postępowania w przedmiocie przyznania prawa pomocy" podczas gdy taki wniosek powinien być potraktowany jako wniosek o zawieszenie postępowania głównego, a więc podlegał przekazaniu do rozpatrzenia w normalnym trybie przez sąd. Zaznaczyć jednak należy, że zaistniałe uchybienie nie miało znaczenia dla sytuacji procesowej skarżącego gdyż w dalszym toku sprawy Wojewódzki Sąd Administracyjny postanowieniem z 22 sierpnia 2017 r. rozpoznał wniosek i orzekł o odmowie zawieszenia postępowania. Istotne znaczenie ma przy tym okoliczność, że z mocy art. 131 p.p.s.a. stronie nie przysługuje zażalenie na postanowienie o odmowie zawieszenia postępowania. Te uwarunkowania proceduralne rzutowały zatem na ocenę dopuszczalności zaskarżenia postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego o odrzuceniu sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego w przedmiocie odmowy zawieszenia postępowania. Zgodnie z art. 194 § 1 p.p.s.a. zażalenie do Naczelnego Sądu Administracyjnego przysługuje na postanowienia wojewódzkiego sądu administracyjnego w przypadkach przewidzianych w ustawie, a ponadto na postanowienia, których przedmiot został określony w tym właśnie przepisie. Żaden z przepisów ustawy procesowej nie przewiduje możliwości złożenia zażalenia na postanowienie sądu o odrzuceniu sprzeciwu, chociaż sytuacje, w których następuje odrzucenie sprzeciwu zostały szczegółowo unormowane w art. 167a § 5 i art. 259 § 2 p.p.s.a. Odnotować jednak trzeba, że w orzecznictwie ukształtował się pogląd, zgodnie z którym, mimo nowelizacji przepisów art. 258 i 260 p.p.s.a. zachowała aktualność uchwała NSA z 30 listopada 2009 r. I GPS 1/09 wskazująca, że na postanowienie wojewódzkiego sądu administracyjnego, wydane na podstawie art. 259 § 2 p.p.s.a. o odrzuceniu sprzeciwu wniesionego od postanowienia referendarza sądowego w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy przysługuje zażalenie. Z uzasadnienia tej uchwały wynika, że w przypadku gdy postanowienie o odrzuceniu sprzeciwu dotyczy kosztów sądowych, to podstawą do złożenia zażalenia jest przepis art. 227 § 1 p.p.s.a. Wskazane rozwiązanie nie mogło znaleźć jednak zastosowania w niniejszej sprawie, bowiem po pierwsze, przedmiot postanowienia o odrzuceniu sprzeciwu nie dotyczył kosztów sądowych, a w szczególności podstawy do podjętego przez Sąd Wojewódzki rozstrzygnięcia nie stanowił art. 259 § 2 p.p.s.a. Uwzględniając uzasadnienie zaskarżonego postanowienia należało przyjąć, że odrzucenie sprzeciwu dokonane zostało na podstawie art. 167a § 1 w zw. z art. 197 § 2 i art. 178 p.p.s.a. Poza weryfikacją należało pozostawić zagadnienie związane z merytoryczną podstawą podjętego orzeczenia. W okolicznościach rozpatrywanej sprawy znaczenie miało to, że kwestia proceduralna będąca przedmiotem postanowienia referendarza (odmowa zawieszenia postępowania), a następnie sprzeciwu oraz zaskarżonego postanowienia Sądu Wojewódzkiego nie miała wpływu na rozstrzygnięcia wydane w zakresie prawa pomocy. Z akt wynika, że odrębnym postanowieniem referendarza z dnia 27 lipca 2017 r. rozpoznano wniosek skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. Z kolei Wojewódzki Sąd Administracyjny po rozpoznaniu sprzeciwu wydał w tym przedmiocie postanowienie z 30 sierpnia 2017 r. Z tych względów należało przyjąć, że złożone przez skarżącego zażalenie, jako niedopuszczalne, podlegało odrzuceniu na podstawie art. 197 § 2 w zw. z art. 178 i 180 p.p.s.a.