I OSK 2956/17

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Maria Wiśniewska Sędziowie Sędzia NSA Iwona Bogucka Sędzia NSA del. Leszek Kiermaszek (spr.) po rozpoznaniu w dniu 14 maja 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej A. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 5 października 2017 r. sygn. akt II SA/Sz 644/17 w sprawie ze skargi A. S. na decyzję Rektora Uniwersytetu [...] z dnia [...] kwietnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie skreślenia z listy studentów 1. oddala skargę kasacyjną, 2. odstępuje od zasądzenia od skarżącego zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Wyrokiem z dnia 5 października 2017 r., sygn. akt II SA/Sz 644/17 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie oddalił skargę A. S. (dalej określanego jako skarżący) na decyzję Rektora Uniwersytetu [...] z dnia [...] kwietnia 2017 r., nr [...] w przedmiocie skreślenia z listy studentów. Wyrok wydano w następujących okolicznościach stanu faktycznego i prawnego sprawy: Skarżący został przyjęty na pierwszy rok studiów na Wydziale [...] Uniwersytetu [...] na kierunku [...] decyzją Wydziałowej Komisji Rekrutacyjnej z dnia [...] września 2016 r., nr [...], w której formę studiów określono jako niestacjonarne zaoczne. Decyzją z dnia [...] marca 2017 r., nr [...] Prodziekan Wydziału [...] Uniwersytetu [...], powołując się na art. 104 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016 r. poz. 23, ze zm., obecnie Dz. U. z 2017 r. poz. 1257, ze zm., dalej przywoływanej jako K.p.a.), art. 207 ust. 1 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz. U. z 2016 r. poz.1842, ze zm., obecnie Dz. U. z 2017 r. poz. 2183, ze zm., dalej przywoływana jako ustawa) oraz § 7 ust. 1 i § 33 ust. 2 pkt 2 Regulaminu Studiów na Uniwersytecie [...], stanowiącego załącznik do uchwały Senatu Uniwersytetu [...] z dnia 26 marca 2015 r. (dalej przywoływanego jako regulamin), skreślił skarżącego z listy studentów z powodu nieuzyskania zaliczenia semestru w określonym terminie. Uzasadnienie decyzji przybrało postać następującą: "Brak zaliczenia semestru 1 w r. a. 2016/2017 w terminie regulaminowym. Deficyt ECTS po sesji egzaminacyjnej wynosi 30 pkt." Skarżący złożył odwołanie od tej decyzji do Rektora Uniwersytetu [...], który jednak przywołaną wyżej decyzją z dnia [...] kwietnia 2017 r. utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu Rektor nawiązał do § 28 ust. 5 regulaminu, według którego dopuszczalny deficyt punktowy nie może przekraczać 15 punktów ECTS w danym semestrze, z zastrzeżeniem, że w momencie rejestracji na kolejny semestr suma deficytu punktów ECTS nie może przekroczyć 30 punktów ECTS. W konsekwencji ze względu na deficyt uzyskany przez skarżącego należało zastosować § 33 ust. 2 pkt 2 regulaminu, w myśl którego dziekan może skreślić studenta z listy studentów w przypadku nieuzyskania zaliczenia roku lub semestru w określonym terminie. Jednocześnie Rektor wyjaśnił, że wbrew twierdzeniom skarżącego nie studiował on na studiach eksternistycznych, które na Uniwersytecie [...] nie są prowadzone. Skarżący złożył na tę decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie, domagając się pełnej realizacji i ochrony jego praw. Rektor Uniwersytetu [...] w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko. Wskazał, że skarżący nie uzyskał zaliczenia żadnego z przedmiotów objętych programem kształcenia w semestrze pierwszym i odbył jedynie szkolenie BHP, za które nie przyznaje się punktów ECTS. W efekcie deficyt punktów ECTS w jego przypadku jest równy maksymalnej liczbie takich punktów możliwych do uzyskania w pierwszym semestrze studiów. Zgodnie z organizacją roku akademickiego 2016/2017 na Uniwersytecie [...] sesja egzaminacyjna w semestrze zimowym skończyła się w dniu 13 lutego 2017 r., a sesja poprawkowa w dniu 27 lutego 2017 r., natomiast ostateczny termin na złożenie indeksu i karty egzaminacyjnej upłynął w dniu następnym. Dlatego Dziekan był uprawniony do skreślenia skarżącego z listy studentów stosownie do § 33 ust. 2 pkt 2 regulaminu, który w istocie powtarza regulację art. 190 ust. 2 pkt 2 ustawy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w uzasadnieniu wyroku z dnia 5 października 2017 r. omówił kryteria przeprowadzania kontroli sądowoadministracyjnej i zauważył, że w świetle art. 207 ust. 1 ustawy do decyzji wydawanych przez organy uczelni przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego stosuje się odpowiednio, czyli z zachowaniem "minimum procedury administracyjnej, niezbędnej do załatwienia sprawy i zagwarantowania ustawowych uprawnień strony, przy uwzględnieniu specyfiki szkoły wyższej". Odwołał się do art. 160 ust. 1 ustawy wedle którego regulamin określa organizację i tok studiów oraz związane z nimi prawa i obowiązki studenta oraz do art. 164a ust. 1 ustawy przewidującego przypisanie punktów ECTS zaliczonym przez studenta zajęciom wynikającym z programu kształcenia. Podkreślił, że skarżący takich punktów nie zgromadził, toteż zgodnie z § 28 ust. 3 i 4 regulaminu nie mógł uzyskać rejestracji na kolejny semestr nawet warunkowo i mógł być skreślony z listy studentów w oparciu o § 33 ust. 2 pkt 2 regulaminu. W kolejnym fragmencie uzasadnienia Sąd skonstatował, że wydana w sprawie decyzja organu pierwszej instancji nie zawiera żadnego uzasadnienia, przez co istotnie narusza art. 107 § 3 K.p.a. Przywołał jednak wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 listopada 2016 r., sygn. akt I OSK 925/16, LEX nr 2199227, według którego w sprawach studenckich przepis ten ma zastosowanie w postaci zmodyfikowanej z uwagi na charakter zadań wykonywanych przez szkoły wyższe oraz posiadaną przez nie autonomię. W efekcie uzasadnienie decyzji o skreśleniu z listy studentów spełnia wymagania określone w art. 107 § 3 K.p.a. w związku z art. 207 ust. 1 ustawy, jeżeli pozwala studentowi na obronę jego interesu prawnego, a sądowi administracyjnemu na przeprowadzenie skutecznej kontroli legalności takiej decyzji. Sąd uznał, że przesłanki te zostały spełnione w niniejszej sprawie, ponieważ Rektor podał podstawę rozstrzygnięcia, usuwając błąd popełniony przez organ pierwszej instancji, motywy organów znajdują potwierdzenie w aktach sprawy, podczas gdy skarżący nie podniósł żadnej obiektywnej przyczyny uniemożliwiającej uzyskanie zaliczeń. Z tych powodów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie skargę oddalił na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369, ze zm., dalej powoływanej jako P.p.s.a.). Skarżący, reprezentowany przez radcę prawnego ustanowionego w ramach prawa pomocy, wniósł skargę kasacyjną od wyroku z dnia 5 października 2017 r., zaskarżając to orzeczenie w całości. Skarga kasacyjna zawiera zarówno zarzuty procesowe, jak i zarzut materialnoprawny. Najpierw pełnomocnik zarzucił naruszenie art. 151 P.p.s.a. przez oddalenie skargi w sytuacji, gdy powinna ona być uwzględniona, co skutkowało naruszeniem art. 6, art. 7, art. 8, art. 77 § 1, art. 80 w związku z art. 107 § 3 K.p.a., ponieważ organ nie zebrał i nie rozpatrzył całokształtu materiału dowodowego, nie podjął wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia sprawy, nie stanął na straży praworządności i nie wzbudził zaufania do organów administracji publicznej, co doprowadziło do błędnego przyjęcia, że skarżący był studentem studiów niestacjonarnych, podczas gdy był on studentem studiów eksternistycznych, oraz że zachodziły przesłanki do skreślenia go z listy studentów. Drugi zarzut procesowy również odniesiono do art. 151 P.p.s.a., tym razem w związku z art. 107 § 3 K.p.a. i art. 207 ust. 1 ustawy. Pełnomocnik stwierdził, że organ pierwszej instancji nie sporządził żadnego uzasadnienia, pozbawiając skarżącego prawa do obrony jego stanowiska przez uniemożliwienie mu zapoznania się z podstawami decyzji i złożenia "pełnego" odwołania. Z kolei zarzut materialnoprawny podnosił błędną wykładnię art. 190 ust. 2 pkt 2 ustawy oraz § 33 ust. 2 pkt 2 regulaminu polegającą na przyjęciu, że dziekan jest całkowicie nieskrępowany w podejmowaniu decyzji o skreśleniu z listy studentów w razie nieuzyskania zaliczenia semestru lub roku w określonym terminie w sytuacji, gdy decyzja dziekana powinna być odpowiednio uzasadniona względami prawnymi i faktycznymi. W oparciu o te podstawy kasacyjne pełnomocnik wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania dla pełnomocnika wyznaczonego z urzędu według norm przepisanych. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej jej autor omówił dotychczasowy przebieg postępowania i stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, z którym – jego zdaniem – nie sposób się zgodzić. Zaznaczył, że na skutek porozumienia z władzami uczelni skarżący był studentem studiów eksternistycznych, w wyniku czego terminy egzaminów miały być ustalane dla niego indywidualnie i nie miał on obowiązku uzyskać odpowiedniej ilości punktów w terminie określonym w regulaminie. Następnie pełnomocnik zauważył, że Sąd pierwszej instancji błędnie powołał się na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 listopada 2016 r., sygn. akt I OSK 925/16, gdyż nie wynika z niego, by brak uzasadnienia decyzji organu pierwszej instancji o skreśleniu z listy studentów mógł być naprawiony przez organ odwoławczy. Przytoczył orzecznictwo, w myśl którego wady uzasadnienia nie tylko pozbawiają studenta prawa do obrony jego praw, lecz także wykluczają kontrolę sądowoadministracyjną, nie pozwalając prześledzić toku rozumowania organu i sprawdzić, czy nie przekroczył on granic uznania administracyjnego. Zaakcentował, że stosownie do art. 190 ust. 2 pkt 2 ustawy oraz § 33 ust. 2 pkt 2 regulaminu dziekan może podjąć decyzję o skreśleniu z listy studentów, toteż miał "pewnego rodzaju swobodę w podjęciu przedmiotowej decyzji, ale przy jej podjęciu nie jest całkowicie nieskrępowany". Tymczasem wyeksponował tylko jedną okoliczność łączącą się z ilością punktów ETCS i nie wykazał, że w rozpoznawanej konkretnej sprawie zachodziły przesłanki uzasadniające jego rozstrzygnięcie". Rektor Uniwersytetu [...], reprezentowany przez pełnomocnika będącego radcą prawnym, w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o jej oddalenie oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego według norm przepisanych. W uzasadnieniu pełnomocnik zwrócił uwagę, że zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 P.p.s.a. skarga na decyzję może być uwzględniona, jeżeli stwierdzone naruszenia prawa miały wpływ, a odnośnie do prawa procesowego – istotny wpływ na wynik sprawy. Wyraził pogląd, że zachodziły przesłanki do skreślenia skarżącego z listy studentów, gdyż pomimo warunków stworzonych przez uczelnię, m.in. zwolnienia z części opłat, nie uzyskał on żadnego zaliczenia, oraz że organ odwoławczy odniósł się do wszystkich jego zarzutów i wszechstronnie wyjaśnił mu, dlaczego nie znalazł podstaw do zmiany decyzji organu pierwszej instancji. Zauważył, że Sąd pierwszej instancji nie wypowiedział tezy, iż dziekan jest nieskrępowany w podejmowaniu wspomnianej decyzji, podzielił natomiast zapatrywania Sądu na temat odpowiedniego stosowania przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego do decyzji wydawanych przez władze uczelni. Jak podkreślił, skarżący był na studiach niestacjonarnych (nie eksternistycznych) i nie uzyskał zgody na indywidualną organizację tych studiów. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie. Bezzasadnie pełnomocnik skarżącego podniósł naruszenie art. 151 P.p.s.a. poprzez oddalenie skargi w sytuacji, gdy organy nie zachowały reguł określonych przez wskazane w skardze kasacyjnej przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego stosowane w niniejszej sprawie na zasadzie odesłania zawartego w art. 207 ust. 1 ustawy. Nie można się zgodzić, że w toku postępowania organy nie zebrały i w sposób wyczerpujący nie rozpatrzyły materiału dowodowego, jak tego wymaga art. 77 § 1 K.p.a. i zaniechały obowiązków określonych w art. 7 i art. 80 K.p.a. polegających na podjęciu wszelkich niezbędnych czynności celem wyjaśnienia sprawy i ocenie na podstawie całokształtu tego materiału, czy dana okoliczność została udowodniona. Ustaliły one bowiem wszystkie fakty niezbędne do wydania decyzji o skreśleniu skarżącego z listy studentów, w szczególności przebieg jego studiów oraz jego status jako studenta. W świetle tych ustaleń nie ulega wątpliwości, że skarżący nie uzyskał żadnego zaliczenia, za które przysługiwałby choćby jeden punkt ETCS. Bezsprzecznie zarazem jako student pierwszego roku niestacjonarnych studiów [...] na Uniwersytecie [...] mógł w roku akademickim 2016/2017 zgromadzić 30 takich punktów. W tym kontekście wręcz niezrozumiały jest argument, podtrzymany również w skardze kasacyjnej, że był on studentem studiów eksternistycznych, ustalającym z uczelnią warunki zaliczania przedmiotów indywidualnie. Autor skargi kasacyjnej zdaje się nie przyjmować do wiadomości, iż tego rodzaju studia nie były prowadzone na Uniwersytecie [...], wobec czego skarżący nie mógł studiować w trybie eksternistycznym, według odmiennych zasad, zwłaszcza bez ubiegania się o przyznanie mu indywidualnej organizacji studiów. Nie miał on podstaw do tego, by czuć się zwolnionym z obowiązków każdego studenta, wynikających skądinąd już z art. 189 ust. 2 ustawy, polegających na uczestniczeniu w zajęciach dydaktycznych i organizacyjnych zgodnie z regulaminem studiów (pkt 1) oraz na składaniu egzaminów, odbywaniu praktyk i spełnianiu innych wymogów przewidzianych w planie studiów (pkt 2). Słusznie Sąd pierwszej instancji przyjął również, że w sprawie nie doszło do naruszenia art. 107 § 3 K.p.a. w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Przepis ten wskazuje standardy, jakie powinno spełniać uzasadnienie faktyczne i prawne decyzji administracyjnej, które jednak mogą znaleźć jedynie odpowiednie zastosowanie do decyzji wydawanych przez organy uczelni. W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku powołano w tym zakresie pogląd wyrażony w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 listopada 2016 r., sygn. akt I OSK 925/16, że uzasadnienie decyzji o skreśleniu z listy studentów powinno odpowiadać dwóm kryteriom, a mianowicie pozwolić studentowi na obronę jego interesu prawnego, zaś sądowi administracyjnego na przeprowadzenie skutecznej kontroli sądowoadministracyjnej. Warunkom tym odpowiada już wydana wobec skarżącego decyzja organu pierwszej instancji. Wbrew ocenie Sądu pierwszej instancji oraz twierdzeniom skargi kasacyjnej zawiera ona wszak uzasadnienie, które, pomimo swej lakoniczności, jednoznacznie podaje przyczynę skreślenia skarżącego z listy studentów w postaci braku zaliczenia semestru i deficytu punktów ETCS. Organ powołał jednocześnie w podstawie prawnej § 33 ust. 2 pkt 2 regulaminu, uprawniający go do wydania decyzji w rozpatrywanym zakresie z tego właśnie powodu. W konsekwencji także na etapie odwołania skarżący mógł bronić swojego interesu prawnego, kwestionując stanowisko organu, które jasno wynikało z zaskarżonej decyzji, natomiast organ odwoławczy był w stanie tę decyzję zweryfikować, co też uczynił, rozwijając wspomniane stanowisko i ustosunkowując się do zarzutów odwołania. W efekcie w momencie złożenia skargi skarżący miał możliwość zapoznania się z pełnym uzasadnieniem zaskarżonego rozstrzygnięcia. Podsumowując, nie można skutecznie zarzucić, że w ustalonym stanie faktycznym sprawy kontrolowana przez Sąd pierwszej instancji decyzja narusza zasady określone w art. 6 i art. 8 K.p.a. Chybiony jest zarzut materialnoprawny odniesiony do powołanego § 33 ust. 2 pkt 2 regulaminu oraz art. 190 ust. 2 pkt 2 ustawy. Wprawdzie oba te przepisy przewidują, że decyzja o skreśleniu z listy studentów może, a nie musi być wydana w przypadku, gdy student nie uzyska zaliczenia semestru lub roku w określonym terminie, lecz Sąd pierwszej instancji nie uznał, iż organ wydający tę decyzję nie jest niczym skrępowany. Słusznie za to odnotował, że zachodziła przesłanka, o której mowa w tych przepisach, oraz że skarżący nie przywołał żadnych okoliczności mogących usprawiedliwić brak jakichkolwiek postępów na podjętych przez niego studiach. Mając to na względzie Naczelny Sąd Administracyjny, wobec braku podstaw branych pod uwagę z urzędu, oddalił skargę kasacyjną zgodnie z art. 184 P.p.s.a. Stosownie do art. 207 § 2 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny odstąpił natomiast od zasądzenia kosztów postępowania kasacyjnego na zasadzie art. 203 pkt 2 P.p.s.a., uznając, że zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek, który to odstąpienie umożliwia. Otóż wziął pod uwagę sytuację materialną i osobistą skarżącego, która przemawiała na rzecz przyznania mu prawa pomocy w niniejszej sprawie. Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł również w przedmiocie wniosku o przyznanie wynagrodzenia pełnomocnikowi skarżącego, który został ustanowiony w ramach tego prawa pomocy. Należy to do Sądu pierwszej instancji, który prawo pomocy przyznał, i jest właściwy do wydania rozstrzygnięcia w tym zakresie na zasadzie art. 250 P.p.s.a. oraz przepisów w sprawie opłat za czynności radców prawnych w zakresie ponoszenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej z uwzględnieniem czynności dokonanych w toku postępowania kasacyjnego.