I SA/Op 237/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Marta Wojciechowska po rozpoznaniu w dniu 29 czerwca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A. Ś. na czynność Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Opolu w przedmiocie potrącenia z należnego zasiłku macierzyńskiego wypłaconego nienależnie świadczenia rehabilitacyjnego postanawia: odrzucić skargę. Pismem z dnia 2 maja 2017 r. A. Ś. (dalej określana jako: skarżąca, strona) wniosła do tut. Sądu skargę na czynność Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Opolu, w sprawie potrącenia z należnego zasiłku macierzyńskiego wypłaconego nienależnie świadczenia rehabilitacyjnego. W skardze podniosła, że organ bezpodstawnie potrącił jej kwoty 3.164 zł i 978 zł z przyznanego jej zasiłku macierzyńskiego, zaliczając je na poczet wcześniej wypłaconego, a następnie uznanego za nienależne świadczenia rehabilitacyjnego. W skardze strona wskazała również na przepisy art. 83 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r., o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2016 r., poz. 963 ze zm. – dalej w skrócie usus), podkreślając, że dokonana przez organ czynność nie należy do wymienionego w tym przepisie katalogu decyzji wydawanych przez Zakład, w stosunku do których przysługuje odwołanie do sądu powszechnego. Zdaniem skarżącej, ponieważ spór w sprawie dotyczy możliwości dokonania przez organ potrącenia poprzez samą czynność techniczną, czyli bez wydania żadnego rozstrzygnięcia i bez podania podstaw prawnych, co należy kwalifikować za sprawę z kategorii procedury administracyjnej – właściwy do jej rozpatrzenia jest sąd administracyjny. W odpowiedzi na skargę Zakład wniósł o jej odrzucenie, na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.).-/dalej jako: ppsa/. Ponadto organ wskazał, że skarga jest spóźniona, czynności dokonano bowiem 27 lutego 2017 r., co oznacza że w dacie wniesienia skargi upłynął już trzydziestodniowy termin, przewidziany w art. 53 § 1 ppsa do dokonania tej czynności. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga podlega odrzuceniu. Na wstępie zauważyć należy, iż badanie merytorycznej zasadności skargi w każdym przypadku poprzedzone jest sprawdzeniem, czy sprawa będąca jej przedmiotem podlega kontroli wojewódzkiego sądu administracyjnego, a mianowicie, czy przedmiot sprawy należy do właściwości sądu administracyjnego, czy skargę wniósł uprawniony podmiot oraz czy spełnia ona wymogi formalne i została wniesiona w terminie. Stwierdzenie braku którejkolwiek z wymienionych przesłanek dopuszczalności zaskarżenia prowadzi do odrzucenia skargi. Przedmiotem sporu w sprawie niniejszej jest czynność organu rentowego w sprawie potrącenia z należnego zasiłku macierzyńskiego wypłaconego nienależnie świadczenia rehabilitacyjnego. Zgodnie z art. 83 ust. 1 usus Zakład wydaje decyzje w zakresie indywidualnych spraw dotyczących w szczególności: 1) zgłaszania do ubezpieczeń społecznych; 2) przebiegu ubezpieczeń; 3) ustalania wymiaru składek i ich poboru, a także umarzania należności z tytułu składek; 3a) ustalania wymiaru składek na Fundusz Emerytur Pomostowych i ich poboru, a także umarzania należności z tytułu tych składek; 4) ustalania uprawnień do świadczeń z ubezpieczeń społecznych; 5) wymiaru świadczeń z ubezpieczeń społecznych. Od decyzji Zakładu przysługuje odwołanie do właściwego sądu w terminie i według zasad określonych w przepisach Kodeksu postępowania cywilnego (§ 2 art. 83). Odwołanie do sądu przysługuje również w razie niewydania decyzji w terminie 2 miesięcy, licząc od dnia zgłoszenia wniosku o świadczenie lub inne roszczenia (§ 3). Z kolei ust. 4 tego przepisu stanowi, że od decyzji przyznającej świadczenie w drodze wyjątku oraz od decyzji odmawiającej przyznania takiego świadczenia, od decyzji w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, a także od decyzji w sprawie wykreślenia zastawu skarbowego z rejestru, odwołanie, o którym mowa w ust. 2, nie przysługuje. Stronie przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy, na zasadach dotyczących decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra. Do wniosku stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, określone w Kodeksie postępowania administracyjnego. Jak słusznie wskazuje skarżąca, dokonane w sprawie przez organ potrącenie nie zostało wymienione wprost w katalogu czynności spraw, określonych w art. 83 ust 1 usus, w których Zakład wydaje decyzje indywidualne, od których przysługuje odwołanie do sądu powszechnego. Niemniej jednak nie oznacza to, jak uważa skarżąca, że do rozpatrzenia skargi na przedmiotową czynność właściwy będzie sąd administracyjny. Wbrew bowiem przekonaniu skarżącej zasadnicze znaczenie dla ustalenia właściwości rzeczowej sądu w niniejszej sprawie ma przedmiot sprawy, a nie tryb, w jakim organ podjął rozstrzygnięcie. Nie ulega wątpliwości, że co do zasady sądem właściwym rzeczowo do rozpatrywania spraw z zakresu ubezpieczeń społecznych jest sąd powszechny. W myśl bowiem art. 1 Kodeksu postępowania cywilnego sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych są sprawami cywilnymi, do których rozpoznania, stosownie do przepisu art. 2 tego Kodeksu powołane są sądy powszechne, chyba że przepisy szczególne przekazują je do właściwości innych organów. Kompetencje sądów administracyjnych w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych ustawodawca ograniczył wyłącznie do spraw określonych w art. 83 ust 4 usus. Do wymienionych w tym przepisie spraw należą decyzje przyznające świadczenie w drodze wyjątku i decyzje odmawiające przyznania takiego świadczenia, decyzje w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oraz decyzje w sprawie wykreślenia zastawu skarbowego. Brak jest zatem podstaw do przyjęcia by zaskarżona przez skarżącą czynność podlegała kognicji tut. Sądu. Należy zauważyć, że działanie organu w sprawie potrącenia, co nastąpiło poprzez czynność materialno – techniczną, było konsekwencją wydania przez Zakład wobec skarżącej decyzji z dnia 1 marca 2017 r. nr [...] zobowiązującej do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia rehabilitacyjnego z funduszu chorobowego w kwocie 390,26 zł, za okres od 12.01.2017 r. do 30.01.2017 r. Powyższe świadczenie należy do świadczeń z ubezpieczenia społecznego a tryb i zasady jego przyznawania (podobnie jak zasiłku macierzyńskiego) określa ustawa z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (Dz. U z 2016 r., poz. 372 ze zm. – dalej w skrócie uśp). W myśl art. 66 ust 2 tej ustawy jeżeli świadczenie zostało pobrane nienależnie z winy ubezpieczonego lub wskutek okoliczności, o których mowa w art. 15-17 i art. 59 ust. 6 i 7, wypłacone kwoty podlegają potrąceniu z należnych ubezpieczonemu zasiłków bieżących oraz z innych świadczeń z ubezpieczeń społecznych lub ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. W ocenie Sądu, mając na uwadze, że skoro sprawy ustalania uprawnień do świadczeń z ubezpieczeń społecznych są rozstrzygane w drodze decyzji zaskarżalnej do sądu powszechnego (art. 83 ust 1 pkt 4 w zw z ust. 2 usus), również wszelkie kwestie dotyczące roszczeń z tego tytułu podlegają kognicji tego sądu. Stanowisko takie potwierdza również uchwała Sądu Najwyższego z dnia 19 lutego 2008 r. sygn. akt II UZP 7/07, w której stwierdzono, że sprawy o zwrot nienależnie pobranego zasiłku chorobowego lub świadczenia rehabilitacyjnego wynikające z art. 66 ust. 2 ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa należą do właściwości rzeczowej sądów rejonowych (art. 4778 § 2 pkt 1 i 2 k.p.c.). Zgodnie z art. 58 § 1 pkt 1 ppsa, sąd administracyjny odrzuca skargę, jeżeli sprawa nie należy do jego właściwości. W ocenie Sądu, przesłanka powyższa zachodzi w niniejszej sprawie. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 w zw. z § 3 ppsa, Sąd orzekł jak w sentencji.