III SA/Lu 95/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jerzy Drwal (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia WSA Robert Hałabis, Sędzia WSA Iwona Tchórzewska, Protokolant Sekretarz sądowy Sylwia Bałaban, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 4 lipca 2017 r. sprawy ze skargi A. C. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] stycznia 2017 r. nr [...] w przedmiocie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2016 I. uchyla zaskarżoną decyzje; II. zasądza od Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa na rzecz skarżącego A. C. kwotę [...] złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] stycznia 2017 r. (nr [...]), Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa utrzymał w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w Ł. z dnia [...] grudnia 2016 r. (nr [...]) w sprawie przyznania A. C. płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2016. Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynikało, że w dniu 28 kwietnia 2016 r. wpłynął wniosek strony o przyznanie jednolitej płatności obszarowej, płatności za zazielenienie, płatności dodatkowej (redystrybucyjnej), płatności do krów oraz płatności do bydła. Wniosek powyższy załatwiono decyzją Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w Ł. z dnia [...] grudnia 2016 r. Stronie przyznano w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2016 jednolitą płatność obszarową (10 323,11 zł), płatność za zazielenienie (6 928,24 zł) i płatność redystrybucyjną (3 346,19 zł). Jednocześnie odmówiono przyznania płatności do bydła i płatności do krów i nałożono sankcje w kwotach wynoszących odpowiednio - 7 686,00 zł oraz 9 678,60 zł. Odnosząc się do zarzutów odwołania, że bezpodstawnie odmówiono przyznania płatności do bydła oraz płatności do krów i rozpoznając sprawę organ odwoławczy podał, że zasady przyznawania płatności na rok 2016 uregulowano w ustawie z dnia 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego.. Strona spełniała warunki ustawy do przyznania jednolitej płatności obszarowej, płatności za zazielenienie i płatności dodatkowej. Nie spełniała natomiast przesłanek określonych w ustawie oraz w rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 12 marca 2015 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania płatności bezpośrednich i płatności niezwiązanej do tytoniu. W myśl § 12 ust. 1 cyt. rozporządzenia, płatności związane do zwierząt przysługują do zwierząt, w odniesieniu do których: - do dnia złożenia wniosku o przyznanie tych płatności dokonał dokonano zgłoszeń wymaganych na podstawie przepisów o systemie identyfikacji i rejestracji zwierząt; - najpóźniej do dnia złożenia wniosku o przyznanie tych płatności są spełnione wymagania w zakresie identyfikacji zwierząt. Dalej organ odwoławczy argumentował, że strona składając wniosek oświadczyła, że znane są jej zasady przyznawania płatności. Dokonanie zgłoszeń wymaganych na podstawie przepisów o systemie identyfikacji i rejestracji zwierząt jest ważnym elementem ubiegania się o przyznanie płatności. W dniu [...] maja 2016 r. została wydana decyzja – na podstawie ustawy o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności - w sprawie wpisania A. C. do ewidencji producentów. Na dzień składnia wniosku rolnik musi mieć zarejestrowaną siedzibę stada w trybie przepisów o systemie identyfikacji i rejestracji zwierząt. Strona zgłosiła i zarejestrowała w ARiMR siedzibę stada w dniu 10 czerwca 2016 r. Zgodnie z art. 30 ust. 3 rozporządzenia delegowanego Komisji (UE) nr 640/2014 z dnia 11 marca 2014 r. pomoc oblicza się na podstawie zatwierdzonych zwierząt. Strona zgłosiła 30 sztuk zwierząt gatunku bydło domowe. Różnica pomiędzy liczbą zwierząt zadeklarowanych a liczba zwierząt zatwierdzonych wynosiła 100 %. W tej sytuacji miał zastosowanie art. 31 ust. 2 akapit trzeci rozporządzenia Komisji (UE) nr 640/2014 wprowadzający zasadę, że jeżeli stwierdzone nieprawidłowości dotyczą więcej niż trzech zwierząt i ustalony procent obniżki przekracza 50 % rolnikowi odmawia się przyznania płatności oraz nakłada się karę administracyjną w wysokości odpowiadającej kwocie przypadającej na stwierdzoną różnicę zwierząt. W tych warunkach odmówiono przyznania płatności i nałożono karę w wysokości 7 686, 00 zł (256,20 zł za każdą z 30 sztuk zwierząt). Strona zgłosiła również do płatności 30 krów. Zgodnie z art. 16 ust. 2 pkt 2 ustawy, płatność do krów przysługuje, jeżeli rolnik posiad przez okres 30 dni od dnia złożenia wniosku, co najmniej 3 sztuki samic gatunku bydło domowe. Poza tym musza być spełnione warunki określone w § 12 ust. 1 i 2 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 12 marca 2015 r. Ponieważ strona nie spełniała tych warunków oraz wymogów z art. 30 ust. 3 rozporządzenia delegowanego Komisji (UE) nr 640/2014, należało odmówić przyznania płatności i na mocy art. 31 ust. 2 akapit trzeci tego rozporządzenia nałożyć karę administracyjną w wysokości 9 678, 60 zł (322, 62 zł za każdą z 30 sztuk zwierząt). W dacie składania wniosku przez stronę, nie był spełniony warunek w zakresie identyfikacji zwierząt. W skardze do WSA w Lublinie strona podniosła, że w dniu 26 kwietnia 2016 r. próbowała złożyć wniosek o wpis do ewidencji producentów. Wniosek w tej sprawie ponowiony w dniu 28 kwietnia 2016 r. załatwiono w dniu 30 maja 2016 r. Uzyskanie wpisu do ewidencji producentów umożliwiło skarżącemu wystąpienie z wnioskiem o zarejestrowanie siedziby stada zwierząt. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie. W piśmie procesowym z dnia 24 marca 2017 r. skarżący wystąpił o przeprowadzenie dowodu w postaci przesłuchania J. S., pracownika Biura Powiatowego ARiMR, który odmówił przyjęcia wniosku o dokonanie wpisu do ewidencji producentów i uniemożliwił rejestracje siedziby stada. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. Zaskarżona decyzja jest dotknięta wadami prawnymi, które skutkowały koniecznością jej uchylenia. Przedmiotem kontroli było rozstrzygnięcie dotyczące przyznania płatności na rok 2016 oraz odmowy przyznania płatności do zwierząt z jednoczesnym nałożeniem kar administracyjnych (sankcji). Z akt sprawy wynika, że skarżący kwestionuje legalności zaskarżonej decyzji jedynie w części dotyczącej płatności do bydła oraz płatności do krów. Z uwagi na charakter sporu wymaga wyjaśnienia w pierwszej kolejności, że materialnoprawne przesłanki przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2016 uregulowano w ustawie z dnia 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (Dz.U. z 2015 r. poz. 308 ze zm. w wersji obowiązującej w roku 2016) z jednoczesnym odesłaniem do odpowiednich regulacji wspólnotowych (art. 62 w związku z art. 1 i 7 ustawy). Ustawa określa terminy składania wniosków o przyznanie płatności (od dnia 15 marca do dnia 15 maja - stosownie do art. 21 ust. 1). W roku 2016 termin ten dodatkowo przedłużono. Nastąpiło to na podstawie § 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 16 maja 2016 r. w sprawie przedłużenia terminu składania wniosków o przyznanie płatności bezpośrednich lub płatności niezwiązanej do tytoniu w 2016 r. (Dz. U. z 2016 r. poz. 680). Wskazany przepis określa, że w 2016 r. wnioski o przyznanie płatności bezpośrednich lub płatności niezwiązanej do tytoniu składa się w terminie do dnia 15 czerwca. Według definicji zamieszczonych w art. 2 ustawy, płatności związane do zwierząt - oznaczają płatności w ramach dobrowolnego wsparcia związanego z produkcją, o którym mowa w tytule IV rozdział 1 rozporządzenia nr 1307/2013, przyznawane w sektorach produkcji zwierzęcej (pkt 13). Rolnik to osoba, której gospodarstwo rolne jest położone na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w rozumieniu art. 4 ust. 1 lit. a rozporządzenia nr 1307/2013 (pkt 14). Zwierzę zatwierdzone - zwierzę zatwierdzone w rozumieniu art. 2 ust. 1 pkt 18 lit. a rozporządzenia nr 640/2014 (pkt 20). Rozporządzenie delegowane Komisji (UE) nr 640/2014 z dnia 11 marca 2014 r. uzupełniające rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli oraz warunków odmowy lub wycofania płatności oraz do kar administracyjnych mających zastosowanie do płatności bezpośrednich, wsparcia rozwoju obszarów wiejskich oraz zasady wzajemnej zgodności, określa w art. 2 pkt 7, że system identyfikacji i rejestracji zwierząt oznacza odpowiednio system identyfikacji i rejestracji bydła ustanowiony rozporządzeniem (WE) nr 1760/2000 Parlamentu Europejskiego i Rady(10) lub system identyfikacji i rejestrowania owiec i kóz ustanowiony rozporządzeniem Rady (WE) nr 21/2004. W punkcie 18 art. 2 rozporządzenie nr 640/2014 wyjaśnia, że zwierzę zatwierdzone oznacza: a) w przypadku systemu pomocy związanej z produkcją zwierzęcą - zwierzę, w odniesieniu do którego spełnione są wszystkie warunki określone w zasadach przyznawania pomocy; lub b) w przypadku środka wsparcia związanego z produkcją zwierzęcą - zwierzę zidentyfikowane w drodze kontroli administracyjnych lub kontroli na miejscu. W myśl art. 3 ust. 2 ww. ustawy, w postępowaniach, o których mowa w ust. 1, organ administracji publicznej: 1) stoi na straży praworządności; 2) jest obowiązany w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy; 3) udziela stronom, na ich żądanie, niezbędnych pouczeń co do okoliczności faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania; 4) zapewnia stronom, na ich żądanie, czynny udział w każdym stadium postępowania i na ich żądanie, przed wydaniem decyzji, umożliwia im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Zgodnie z art. 6 ustawy, płatności bezpośrednie oraz płatność niezwiązana do tytoniu są przyznawane rolnikowi, jeżeli są spełnione warunki przyznania tych płatności określone w przepisach, o których mowa w art. 1 pkt 1, w przepisach ustawy oraz w przepisach wydanych na jej podstawie. W art. 7 ust. 1 pkt 1 ustawa stanowi, że płatności bezpośrednie są przyznawane rolnikowi, jeżeli został mu nadany numer identyfikacyjny w trybie przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności. Stosownie do art. 16 ust. 1 ustawy, płatności związane do zwierząt przysługują do zwierząt następujących gatunków: bydło domowe (Bos taurus), owca domowa (Ovis aries) i koza domowa (Capra hircus). Wspomniany przepis w ust. 2 określa, że płatności związane do zwierząt gatunku bydło domowe są przyznawane rolnikowi w formie: 1) płatności do bydła, jeżeli: a) posiada samice lub samce tego gatunku: – których wiek w dniu 15 maja roku, w którym został złożony wniosek o przyznanie tej płatności, nie przekracza 24 miesięcy, – przez okres 30 dni od dnia złożenia wniosku o przyznanie tej płatności, b) liczba zwierząt, o których mowa w lit. a, objętych wnioskiem o przyznanie tej płatności złożonym przez tego rolnika wynosi co najmniej 3 sztuki; 2) płatności do krów, jeżeli: a) posiada samice tego gatunku: – których wiek w dniu 15 maja roku, w którym został złożony wniosek o przyznanie tej płatności, przekracza 24 miesiące, – przez okres 30 dni od dnia złożenia wniosku o przyznanie tej płatności, b) liczba zwierząt, o których mowa w lit. a, objętych wnioskiem o przyznanie tej płatności złożonym przez tego rolnika wynosi co najmniej 3 sztuki. Płatności związane do bydła są przyznawane maksymalnie do 30 sztuk zwierząt, o których mowa w ust. 2 pkt 1 lit. a. (art. 16 ust. 3). Płatności związane do krów są przyznawane maksymalnie do 30 sztuk zwierząt, o których mowa w ust. 2 pkt 2 lit. a. (art. 16 ust.4 ustawy). Według § 12 ust. 1 rozporządzeniu Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 12 marca 2015 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania płatności bezpośrednich i płatności niezwiązanej do tytoniu (Dz. U. poz. 351) - zmienionego rozporządzeniem Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 maja 2015 r. - płatności związane do zwierząt przysługują do zwierząt, w odniesieniu do których: 1) do dnia złożenia wniosku o przyznanie tych płatności dokonano zgłoszeń wymaganych na podstawie przepisów o systemie identyfikacji i rejestracji zwierząt; 2) najpóźniej od dnia złożenia wniosku o przyznanie tych płatności są spełnione wymagania w zakresie identyfikacji określone w przepisach o systemie identyfikacji i rejestracji zwierząt. Skarżący złożył wniosek o przyznanie płatności w dniu 28 kwietnia 2016 r. Skoro ostateczny termin na złożenie wniosku przypadał w dniu 15 czerwca 2016 r. zgłoszony przez rolnika - przed upływem tego terminu - wniosek powinien być uznawany za skuteczny i rozpatrywany z uwzględnieniem stanu faktycznego sprawy w dacie orzekania przez organ ARiMR. Stan faktyczny sprawy nie budził większych wątpliwości, co do tego, że na podstawie decyzji z dnia [...] maja 2016 r. skarżący został wpisany do ewidencji producentów i uzyskał numer identyfikacyjny [...] – stosownie do przepisów ustawy z dnia 18 grudnia 2003 r. o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności. Skarżący uzyskał również w dniu [...] czerwca 2016 r. zaświadczenie o zarejestrowaniu siedziby stada. Tym samym wniosek z dnia [...] kwietnia 2016 r. został uzupełniony przez skarżącego. W chwili orzekania przez organ I instancji (co miało miejsce w dniu [...] grudnia 2016 r.) prawidłową czynnością powinno być rozpatrzenie wniosku, nie według jego stanu z daty wniesienia do organu, ale według stanu wniosku i sprawy w czasie jej rozpoznawania przez organ ARiMR. Organ I instancji przyjął zbyt formalistyczne stanowisko dokonując interpretacji przepisów regulujących przyznawanie płatności do bydła oraz płatności do krów. Stanowisko to niesłusznie podzielił Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa utrzymując w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w Ł. z dnia [...] grudnia 2016 r. (nr [...]). Dokonując wykładni § 12 ust. 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 12 marca 2015 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania płatności bezpośrednich i płatności niezwiązanej do tytoniu oraz przesłanek wymienionych w punkcie 1 i 2 tego przepisu, Dyrektor L. Oddziału Regionalnego ARiMR podkreślił, że rolnik ubiegający się o płatności związane do zwierząt, na dzień złożenia wniosku o przyznanie płatności, musi mieć zarejestrowaną w trybie uregulowań o systemie identyfikacji i rejestracji zwierząt, siedzibę stada. Poglądu tego nie sposób zaakceptować. Jego przyjęcie oznaczałoby, że rolnik powinien był wycofać pierwotny wniosek i złożyć go ponownie (po uzyskaniu rejestracji siedziby stada zwierząt), a zatem po dniu 10 czerwca 2016 r. w terminie nie później niż do dnia 15 czerwca 2016 r. Stanowisko powyższe jest przejawem nadmiernego formalizmu świadczącego o naruszeniu art. 3 ust. 2 ustawy z dnia 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego i wyrażonych w tym przepisie zasad, że w prowadzonym postępowaniu, organ administracji publicznej stoi na straży praworządności (pkt 1) i jest obowiązany w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy (pkt 2). Wyczerpujące rozpatrzenie całego materiału dowodowego wymagało przede wszystkim odniesienia się przez organ do uzupełnionego wniosku z dnia 28 kwietnia 2016 r. (o decyzję w przedmiocie wpisania skarżącego do ewidencji producentów oraz o wydane w dniu 10 czerwca 2016 r. przez Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w Ł. zaświadczenie o zarejestrowaniu siedziby stada). Naruszenie wskazanych wyżej zasad miało wpływ na wynik sprawy. Należy podnieść, że sporna płatność może być przyznana rolnikowi, który spełnia dwie przesłanki. Pierwszą z nich jest, aby rolnik posiadał bydło domowe, którego wiek w dniu 15 maja roku, w którym został złożony wniosek o przyznanie tej płatności, nie przekracza 24 miesięcy. Drugą przesłanką jest, posiadanie zwierząt gatunku bydło domowe przez okres 30 dni od dnia złożenia wniosku o przyznanie tej płatności (art. 16 ust. 2 pkt 1 ustawy). W przypadku płatności do krów, rolnik powinien posiadać samice gatunku bydło domowe, których wiek w dniu 15 maja roku, w którym został złożony wniosek o przyznanie tej płatności, przekracza 24 miesiące, a ponadto posiadać zwierzęta przez okres 30 dni od dnia złożenia wniosku (art. 16 ust. 2 pkt 2 ustawy). Rzeczą organu – przy ponownym rozpatrywaniu sprawy - będzie przeanalizowanie przesłanek wskazanych w art. 16 ustawy. Organ uwzględni również treść art. 30 ust. 3 rozporządzenia delegowanego Komisji (UE) nr 640/2014 z dnia 11 marca 2014 r. uzupełniającego rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013. Przywołany wyżej przepis przewiduje, że pomoc oblicza się na podstawie zatwierdzonych zwierząt. Uzyskanie zaświadczenia przez skarżącego z dnia 10 czerwca 2016 r. oznaczało, że w grę wchodzi płatność do 30 sztuk zwierząt zadeklarowanych we wniosku, a nie "O sztuk bydła" - jak to uznał organ odwoławczy. W tych okolicznościach wadliwym – z punktu widzenia art. 30 ust. 3 cyt. rozporządzenia - było rozstrzygnięcie o odmowie przyznania płatności do bydła oraz płatności do krów. Przedwczesnym było również zastosowanie sankcji, o których mowa w art. 31 ust. 2 tego rozporządzenia i ustalenie ich w wysokości 7 686,00 zł (w przypadku płatności do bydła) oraz 9 678, 60 zł (w przypadku płatności do krów). W świetle powyższych rozważań skarga okazała się zasadna. Stwierdzone wadliwe załatwienie sprawy (z naruszeniem przepisów prawa materialnego i procesowego) rzutowało na wynik rozstrzygnięcia w przedmiocie płatności. W tym stanie rzeczy zaskarżona decyzja podlegała uchyleniu w całości na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. a/ i c/. ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (dalej "p.p.s.a."). O zwrocie kosztów postępowania (uiszczonego wpisu w kwocie 200 zł) orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a. Ubocznie należy wskazać, że nie mógł być uwzględniony wniosek skarżącego o przeprowadzenie dowodu z przesłuchania pracownika Biura Powiatowego ARiMR. Zgodnie z art. 106 § 3 p.p.s.a., sąd może przeprowadzić z urzędu lub na wniosek stron dowody uzupełniające z dokumentów.