III SA/Wr 202/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Moskała, Sędziowie Sędzia WSA Magdalena Jankowska-Szostak, Sędzia WSA Tomasz Świetlikowski (sprawozdawca), Protokolant sekretarz sądowy Ewa Zawal, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 5 lipca 2017 r. sprawy ze skargi P. J. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] grudnia 2016 r. Nr [...] w przedmiocie umorzenia odsetek za zwłokę zaewidencjonowanych na koncie rozliczeniowym uchyla zaskarżoną decyzję. Przystępując do rozstrzygania, Sąd przyjął stan faktyczny i prawny sprawy j/n. Zaskarżoną decyzją - po ponownym rozpatrzeniu sprawy - Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej: ZUS, Zakład) utrzymał w mocy decyzję ZUS z [...] r. (nr [...]), odmawiającą P. J. (dalej: strona, skarżący) umorzenia odsetek za zwłokę zaewidencjonowanych na koncie rozliczeniowym spółki cywilnej B. Jako podstawę prawną decyzji wskazał art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 127 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn.: Dz. U. z 2016 r., poz. 23 ze zm. - dalej: K.p.a.) w zw. z art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn.: Dz. U. z 2016 r., poz. 963 ze zm. - dalej: u.s.u.s.). Z akt sprawy wynika, że strona zwróciła się do ZUS z wnioskiem o umorzenie odsetek za zwłokę, do których uregulowania jest zobowiązana jako wspólnik w/w spółki. Decyzją z [...] r., odmówiono stronie umorzenia odsetek za zwłokę w kwocie [...] zł. Motywowano, że w sytuacji strony nie zaistniały przesłanki pozwalające na umorzenie należności, wynikające z u.s.u.s., jak i z rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365 - dalej: rozporządzenie). Wnosząc o ponowne rozpatrzenie sprawy, strona podkreśliła, że - w kontekście osiąganych przez nią niskich dochodów - zachodzi przesłanka zagrożenia zaspokajania jej niezbędnych potrzeb życiowych. Do wniosku strona załączyła pismo ZUS z [...] r., zawierające zestawienie należności niepodlegających abolicji, wyciąg z rachunku bankowego spółki cywilnej B, wyciąg z jej osobistego rachunku bankowego, zeznania podatkowe za lata 2013-2015 oraz przelewy ZUS. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, mając na uwadze zebrany w sprawie materiał dowodowy, ZUS - jako organ II instancji - utrzymał w mocy decyzję wydaną w I instancji. Uznał, że organ I instancji dokonał prawidłowej analizy istniejącego w dniu wydania decyzji stanu faktycznego i zastosował właściwą podstawę prawną. Stwierdził, że - w przypadku strony - nie miała miejsca całkowita nieściągalność, pozwalająca na umorzenie należności (art. 28 ust. 2 i 3 w zw. z ust. 1 u.s.u.s.). Dalej, biorąc wzgląd na treść art. 28 ust. 3a i 3b u.s.u.s. i mając na uwadze postanowienia § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia, ZUS ocenił, że strona nie wykazała, iż - ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną - nie jest ona w stanie opłacić należności, gdyż pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Organ II instancji wyjaśnił, że - wskazane w piśmie ZUS z [...] r. -należności na ubezpieczenia społeczne niepodlegające umorzeniu na podstawie ustawy z dnia 9 listopada 2012r. o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność (Dz. U. z 2012 r., poz. 1551) dotyczą spółki cywilnej "B". Podał, że są to składki za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez płatnika i ubezpieczonych oraz że nie obejmują one osobistych ubezpieczeń społecznych strony. Podniósł, że przystępując w 2010 r. do układu ratalnego, warunkiem jego zawarcia było opłacenie składek na ubezpieczenie emerytalne w części finansowanej przez ubezpieczonych i przez płatnika (tj. 19,52% podstawy wymiaru składki) oraz składek na ubezpieczenie zdrowotne za pracowników. Konto spółki zostało rozliczone z uwzględnieniem wpłat zrealizowanych w ramach zawartego układu ratalnego i wpłat dokonanych [...] i [...] r., zgodnie z rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 18 kwietnia 2008 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu postępowania w sprawach rozliczania składek, do których poboru zobowiązany jest Zakład Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2008 r., Nr 78, poz. 465 ze zm.). Informował, że - w myśl tej zasady - ZUS ma obowiązek rozliczać proporcjonalnie dokonane wpłaty z tytułu zaległości na należne składki oraz odsetki za zwłokę. Podsumowując, Zakład ocenił, że nie zachodzą okoliczności do uchylenia i zmiany zaskarżonej decyzji oraz umorzenia należności. W skardze, skarżący kwestionował sposób rozliczenia składek uwzględnionych w piśmie ZUS z [...] r. (poz. 1-18), od których także naliczono odsetki. Wskazał, że o ile można się zgodzić ze stanowiskiem (argumentacją) ZUS, iż w jego sytuacji nie zaistniało zagrożenie zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, o tyle nie sposób zaakceptować stanowiska, mocą którego Zakład nalicza odsetki od należności podanych w piśmie z [...]r. (poz. 1-18), gdyż należności te zostały spłacone przez spółkę cywilnej "B", co było warunkiem zawarcia układu ratalnego z 2010 r. W odpowiedzi na skargę, ZUS wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej (...). Kontrola, o której mowa w § 1, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2). Stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm. - dalej: u.p.p.s.a.), uwzględnienie skargi następuje w przypadku: a) naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, b) naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, c) innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Kognicję Sądu doprecyzowuje art. 134 § 1 u.p.p.s.a., zgodnie z którym, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany wskazanymi przez stronę skarżącą zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Podkreślenia wymaga, że art. 133 § 1 u.p.p.s.a. stanowi, iż sąd wydaje wyrok po zamknięciu rozprawy na podstawie akt sprawy /.../. Co więcej, Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (stosownie do art. 135 u.p.p.s.a.). W ocenie Sądu, skarga zasługiwała na uwzględnienie. Po dokonaniu kontroli zaskarżonej decyzji, mając na uwadze stan faktyczny i prawny sprawy, sformułowane w skardze zarzuty i wspierające je argumenty, Sąd stwierdza, że wystąpiły podstawy do zakwestionowania stanowiska organu wyrażonego w tej decyzji. Sąd uznał, że wydanie decyzji poprzedziło postępowanie, w którym uchybiono regułom procesowym. Przedmiotem kontroli sądowej jest decyzja ZUS utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji, odmawiającą umorzenia zadłużenia z tytułu odsetek za zwłokę od niezapłaconych składek ZUS. Stosownie do treści art. 23 ust. 1 u.s.u.s., od nieopłaconych w terminie składek należne są od płatnika składek odsetki za zwłokę, na zasadach i w wysokości określonych w ustawie z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa. W/w przepis wprowadza sankcję za nieterminowe opłacenie składek na ubezpieczenia społeczne w postaci obowiązku uiszczenia przez płatnika - oprócz zaległych składek - również odsetek za zwłokę, na zasadach analogicznych, jak w przypadku powstania zaległości podatkowych. Odsetki za zwłokę nie są świadczeniem samodzielnym, oderwanym od zaległości składkowej, lecz mają charakter akcesoryjny w stosunku do należności głównej, którą stanowi zaległość składkowa. Z tej przyczyny, oczywiste jest, że zobowiązanie do zapłaty odsetek może powstać jedynie wówczas, gdy powstała sama zaległość składkowa i że brak zaległości w opłaceniu składek (w całości lub w części) przesądza o braku zobowiązania z tytułu odsetek za zwłokę (w całości lub w części). Sąd zastrzega, że decyzja umorzeniowa nie rozstrzyga o wysokości należności (zaległości) składkowych, których umorzenie dotyczy. Niewątpliwie powinna jednak informować, z jakiego tytułu (w jakich kwotach/jak wyliczonych) te należności powstały. Zdaniem Sądu, przystępując do załatwienia sprawy w przedmiocie umorzenia, organ administracji - pierwotnie - winien ustalić, czy w rozpoznawanej sprawie istnieje przedmiot postępowania, tj. należność, która może być umarzana (w niniejszej sprawie odsetki). W stanie sprawy było to uzasadnione tym bardziej, że zaległość dotyczy składek za poszczególne okresy od 2001 r., które - co do zasady - uległy już po części przedawnieniu. W rozpoznawanej sprawie, ZUS powinien zatem - na wstępie - przeanalizować kwestię istnienia zaległości składkowych, których odsetki są konsekwencją, czego nie uczynił a co wynika z lektury wydanych decyzji i analizy akt niniejszej sprawy. Bez znaczenia pozostaje przy tym, że skarżący odpowiada za zobowiązania spółki, jako osoba trzecia. Powyższego nie zmienia odwołanie się przez ZUS od innych decyzji, których nie załączono do akt sprawy, co uniemożliwiło Sądowi ich ewentualne uwzględnienie przy wydawaniu orzeczenia (art. 133 § 1 u.p.p.s.a.). Decyzje te dotyczą istniejących rzekomo po stronie spółki (wspólników) zobowiązań (także przeniesienia na skarżącego zobowiązań spółki). Dla Sądu, podobnie jak dla skarżącego, nie jest jasne tłumaczenie ZUS w kwestii należności, o których mowa w piśmie ZUS z [...] r. (poz. 1-18). Mianowicie, czy zostały one opłacone przed zawarciem układu ratalnego, czy też nie. Powyższe potwierdza, że w sprawie naruszono m.in. art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 (także art. 8 i art. 9) K.p.a. przez niewyjaśnienie kwestii istnienia w sprawie należności (ich wysokości), które mogą być przedmiotem umorzenia zgodnie z przepisami u.s.u.s. Przedwczesna jest zatem ocena, czy w sprawie prawidłowo zastosowano przepisy materialne u.s.u.s., traktujące o umorzeniu należności (odsetek) z tytułu składek ubezpieczeniowych. Ponownie rozpatrując sprawę, ZUS obowiązany będzie uwzględnić wskazania Sądu, tj. ustalić, czy istnieje (w jakiej wysokości) przedmiot postępowania, tj. należność, którą można ewentualnie umorzyć. Z uwagi na stwierdzone naruszenia prawa procesowego, Sąd - uwzględniając regulację art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) - uchylił zaskarżoną decyzję.