I OZ 1094/17

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Olga Żurawska - Matusiak po rozpoznaniu w dniu 6 lipca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia [...] na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 10 maja 2017 r., sygn. akt II SA/Lu 344/17 o odmowie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi [...] na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] lutego 2017 r., nr [...] w przedmiocie uznania zażalenia za nieuzasadnione w sprawie umorzenia pobranych zasiłków okresowych postanawia oddalić zażalenie Postanowieniem z 10 maja 2017 r., II SA/Lu 344/17 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie odmówił [...] (dalej skarżący) przyznania prawa pomocy w sprawie z jego skargi na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z [...] lutego 2017 r., nr [...] w przedmiocie uznania zażalenia za nieuzasadnione w sprawie umorzenia nienależnie pobranych zasiłków okresowych. W uzasadnieniu Sąd I instancji podał, że skarżący wniósł skargę na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] lutego 2017 r., nr [...] w przedmiocie uznania zażalenia za nieuzasadnione w sprawie umorzenia nienależnie pobranych zasiłków okresowych, żądając przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez ustanowienie pełnomocnika z urzędu i zwolnienie od kosztów sądowych. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej odrzucenie jako niedopuszczalnej. Podniosło, że zaskarżone postanowienie nie spełnia warunku pozwalającego uznać je za postanowienie, o którym mowa w art. 3 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm. ) – zwanej dalej " P.p.s.a.". Poza tym wskazało, że wyczerpanie przez stronę trybu zażaleniowego określonego w art. 37 K.p.a. warunkuje wniesienie skargi na bezczynność. Sąd wskazał, że zgodnie z art. 247 P.p.s.a. prawo pomocy nie przysługuje stronie w razie oczywistej bezzasadności jej skargi. Nawet zatem, jeśli zachodzą przesłanki związane z trudną sytuacją materialną strony, określone w art. 246 P.p.s.a., oczywista bezzasadność skargi wyłącza możliwość przyznania stronie prawa pomocy. Sąd przyjął, że oczywista bezzasadność skargi w rozumieniu art. 247 P.p.s.a. zachodzi wówczas, gdy bez głębszej analizy prawnej nie ulega wątpliwości, że skarga nie może być uwzględniona. Ma to miejsce zwłaszcza wtedy, gdy skarga kwalifikuje się do odrzucenia. Odwołując się do treści art. 58 § 1 pkt 6 P.p.s.a. Sąd wskazał, że niedopuszczalność skargi z innych przyczyn obejmuje w szczególności sytuację, gdy skarga została wniesiona na akt, który nie podlega kognicji sądu administracyjnego. Zgodnie z art. 37 § 1 K.p.a., na niezałatwienie sprawy w terminie określonym w art. 35 K.p.a. lub ustalonym w myśl art. 36 K.p.a., stronie służy zażalenie do organu administracji publicznej wyższego stopnia. Stanowisko organu wyższego stopnia wyrażone w trybie art. 37 § 1 K.p.a. przyjmuje formę postanowienia, na które nie służy zażalenie (art. 141 § 1 k.p.a.). Postanowienie to ma charakter wpadkowy (incydentalny), a zatem nie kończy postępowania w sprawie i nie zawiera rozstrzygnięcia co do istoty sprawy. Nie jest to zatem postanowienie podlegające kontroli sądu administracyjnego w myśl art. 3 § 2 P.p.s.a. Skoro, jak wyżej wskazano, postanowienie wydane w trybie art. 37 K.p.a. nie podlega kognicji sądu administracyjnego, skarga [...] – w ocenie Sądu - jest niedopuszczalna zgodnie z art. 58 § 1 pkt 6 P.p.s.a. W konsekwencji powyższego, żądanie skarżącego dotyczące przyznania prawa pomocy – w myśl art. 247 P.p.s.a. – nie zasługuje na uwzględnienie. Zażalenie na powyższe rozstrzygnięcie złożył [...]. Wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia, wskazując na trudną sytuację materialną, która uniemożliwia mu poniesienie kosztów wiązanych z postępowaniem. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym została kompleksowo uregulowana w art. 243-263 P.p.s.a. Ustawodawca ukształtował w powołanych przepisach zarówno pozytywne, jak i negatywne przesłanki przyznania prawa pomocy. Odmowa przyznania prawa pomocy może nastąpić w sytuacji, gdy nie są spełnione pozytywne przesłanki, bądź w sytuacji, w której co prawda pozytywne przesłanki są spełnione, ale jednocześnie stwierdza się zaistnienie przesłanki negatywnej. Pozytywne przesłanki uregulowane zostały w art. 246 § 1 i 2 P.p.s.a. Negatywne przesłanki, wyłączające dopuszczalność przyznania prawa pomocy, sformułowane zostały w art. 246 § 3 i w art. 247 P.p.s.a. Art. 247 P.p.s.a. stanowi, że prawo pomocy nie przysługuje stronie w razie oczywistej bezzasadności jej skargi. Okoliczność taka zachodzi, gdy bez potrzeby dokonania głębszej analizy prawnej nie ulega wątpliwości, że nie może ona zostać uwzględniona (postanowienia NSA z 18 kwietnia 2008 r., I OZ 273/08; 14 lutego 2012 r., II GZ 41/12; J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, LexisNexis 2010, s. 572; M. Jagielska, J. Jagielski, P. Gołaszewski w: red. R. Hauser, M. Wierzbowski, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, C.H. Beck 2011, s. 803). Zastosowanie art. 247 P.p.s.a. jest dopuszczalne zatem wówczas, gdy stan faktyczny i prawny sprawy nie budzi najmniejszych wątpliwości, co do braku szans na uwzględnienie skargi. W szczególności dotyczy to sytuacji, w której skarga kwalifikuje się do odrzucenia na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 - 6 P.p.s.a. Oznacza to, że w przypadku, gdyby nawet sytuacja materialna strony uzasadniałaby przyznanie prawa pomocy, to stwierdzenie przez sąd, że w danej sprawie mamy do czynienia z "oczywistą bezzasadnością" skargi, powoduje odmowę przyznania prawa pomocy. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego rozpoznającego zażalenie, taka sytuacja wystąpiła w okolicznościach niniejszej sprawy. Jak wynika z wniosku o przyznanie prawa pomocy, skarżący kwestionuje postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z [...] lutego 2017 r., nr [...] w przedmiocie uznania zażalenia za nieuzasadnione w sprawie umorzenia nienależnie pobranych zasiłków. Postanowienie to zostało wydane na podstawie art. 37 § 1 K.p.a. Naczelny Sąd Administracyjny podziela pogląd Sądu I instancji, że od postanowienia Samorządowego Kolegium Odwoławczego, które nie kończy postępowania w sprawie i nie zawiera rozstrzygnięcia co do istoty sprawy nie przysługuje zażalenie, co wynika z art. 141 § K.p.a. Postanowienie to ma charakter wypadkowy (incydentalny). Nie jest to zatem postanowienie podlegające kontroli sądu administracyjnego w myśl art. 3 § 2 P.p.s.a., wobec czego złożona w przedmiotowej sprawie skarga jest niedopuszczalna. W tej sytuacji Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a., postanowił jak w sentencji postanowienia.