I SA/Wa 585/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Lenart Sędziowie WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska WSA Emilia Lewandowska (spr.) Protokolant referent stażysta Marcin Sieradzki po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 lipca 2017 r. sprawy ze skargi M. F. i T. D. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] lutego 2017 r. nr [...] w przedmiocie reformy rolnej oddala skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, decyzją z dnia [...] lutego 2017 r. nr [...], uchylił decyzję Wojewody [...] z [...] sierpnia 2017 r. nr [...] i umorzył postępowanie przed organem pierwszej instancji w całości. Z ustaleń organu odwoławczego wynika, że R. F. wystąpił z wnioskiem o wydanie na podstawie § 5 ust. 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 wrześnie 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej decyzji stwierdzającej, że zespół dworsko-parkowy majątku ziemskiego O. koło J., stanowiący byłą własność H. i E. F. nie podpadał pod działanie przepisu art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej. Wojewoda [...], decyzją z dnia [...] sierpnia 2014 r. orzekł, że zespół dworsko-parkowy wchodzący w skład majątku O. koło J., stanowiący obecnie działkę ewidencyjną o numerze [...] podpadał pod działanie art. 2 ust. 1 lit e) dekretu oraz umorzył postępowanie w części dotyczącej działek oznaczonych w ewidencji gruntów nr [...],[...] i [...] (część) wobec cofnięcia w tym zakresie wniosku przez wnioskodawcę. Organ odwoławczy stwierdził, że wniosek o wydanie decyzji w oparciu o § 5 rozporządzenia może być złożony o ile nieruchomość została przejęta na rzecz Skarbu Państwa na podstawie art. 2 ust. 1 pkt. e) dekretu. Natomiast z dokumentów zgromadzonych w sprawie nie wynika, by podstawą prawną przejęcia majątku ziemskiego H. i E. F. był ten przepis. Dokumentu stwierdzającego podstawę nabycia nieruchomości przez Skarb Państwa brak jest w aktach księgi wieczystej. Z dokumentów przekazanych przez Archiwum Akt Nowych w W. wynika, że przy majątku O. pod J. wł. F. E. figuruje jako podstawa prawna przejęcia nieruchomości na rzecz Państwa art. 2 lit. b) dekretu. Organ odwoławczy stwierdził zatem, że majątek ziemski p.n. O. koło J., w skład którego wchodził zespół dworsko – parkowy, stanowiący obecnie działkę ewidencyjną nr [...] o pow. [...] ha i którego dotyczy postępowanie, został przejęty na rzecz Skarbu Państwa na postawie art. 2 ust. 1 lit. b) dekretu. Ustalenie podstawy przejęcia nieruchomości ma znaczenie dla ustalenia właściwości organu. Tylko przejęcie nieruchomości na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu zostało powierzone administracji państwowej. Natomiast, gdy przejęcie nieruchomości ziemskiej nastąpiło na innej podstawie, niż art. 2 ust. 1 lit. e) Wojewoda nie może orzekać w sprawie, zaś kwestie sporne wynikające z art. 2 ust. 1 lit. b) dekretu mogą być rozstrzygane wyłącznie w postępowaniu przed sądem powszechnym. Wojewoda [...] nie poczynił żadnych ustaleń co do podstawy prawnej przejęcia nieruchomości przez Skarb Państwa lecz bezkrytycznie przyjął, że jest to przepis art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu. W zaistniałej sytuacji organ odwoławczy zobowiązany był uchylić decyzję organu I instancji z [...] sierpnia 2014 r. i umorzyć postępowanie przed tym organem. W skardze na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi M. F. i T. D. zaskarżonej decyzji zarzuciły naruszenie: • art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 136 kpa poprzez niedostateczne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy, zaniechanie podjęcia działań w celu wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego, pozwalającego na ustalenie stanu faktycznego sprawy zgodnego z rzeczywistością, a poprzez to nieuprawnione i de facto dowolne przyjęcie, że dawni właściciele majątku ziemskiego O. koło J. nie byli obywatelami polskimi, a skutkiem tego – doszło do przejęcia ich majątku na podstawie art. 2 ust. 1 lit. b dekretu PKWN z dnia 4 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej; • art. 8 kpa poprzez naruszenie wymogu praworządnego i sprawiedliwego prowadzenia postępowania polegające na tym, że organ nie zwrócił się do strony o przedstawienie dowodów wykazujących polskie obywatelstwo byłych właścicieli majątku ziemskiego O. koło J., czego strona nie uczyniła z własnej inicjatywy, nie przewidując, iż organ zamierza dokonać analizy i oceny sprawy pod tym kątem; • art. 40 § 2 kpa poprzez doręczenie skarżonej decyzji K. T., pomimo że był on pełnomocnikiem R. F., a jego pełnomocnictwo wygasło w związku ze śmiercią tej strony. W oparciu o powyższe zarzuty Skarżące wniosły o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji i zasądzenie na ich rzecz kosztów postępowania. W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje: Skarga jest nieuzasadniona. R. F., we wniosku z [...] marca 2009 r. wystąpił o wydanie decyzji administracyjnej stwierdzającej, że nieruchomość położona w O. koło J., stanowiąca część dawnego majątku rodziny F. nie podpadała pod działanie przepisu art. 2 ust. 1 lit. e dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. Tryb do rozstrzygania w tym zakresie przewidziany został w § 5 ust. 1 rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. Tak więc tylko w sytuacji gdy na cele reformy rolnej została przejęta nieruchomość na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu właściwy organ administracji publicznej władny jest rozstrzygnąć czy nieruchomość podpadała czy też nie pod działanie powołanego przepisu dekretu. W sytuacji gdy na cele reformy rolnej przejęto na własność Skarbu Państwa nieruchomość na podstawie innych przepisów dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej organ administracji publicznej nie jest uprawniony do orzekania czy przejście własności na Skarb Państwa nastąpiło zgodnie z prawem. Dlatego istotne jest, co podniósł organ odwoławczy w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, ustalenie na jakiej podstawie prawnej została przejęta nieruchomość na własność Skarbu Państwa. W rozpoznawanej sprawie przedmiotowa nieruchomość stanowiąca zespół dworsko – parkowy majątku ziemskiego pn. O. koło J., którego właścicielami byli małżonkowie H. i E. F. ma urządzoną księgę wieczystą, w której jako właściciel wpisany jest Skarb Państwa. Wpis został dokonany [...] października 1946 r. Jako podstawę wpisu powołano wniosek Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego [...] z [...] sierpnia 1946 r. W aktach księgi wieczystej nieruchomości nie znajdują się żadne dokumenty z, których wynikałaby podstawa prawna nabycia własności przez Skarb Państwa. Z pozyskanych przez organ odwoławczy w toku postępowania wyjaśniającego dokumentów z Archiwum Akt Nowych w W. z zespołu archiwalnego nr [...] Ministerstwo Rolnictwa i Reform Rolnych w W., a mianowicie uwierzytelnionej kserokopii Ewidencji nieruchomości ziemskich podlegających dekretowi z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. Stan na dzień 31 grudnia 1948 r. oraz Nieruchomości ziemskie ponad 100 ha względnie 50 ha, podlegające parcelacji. Sprawozdanie statystyczne referatów rolnictwa i reform rolnych starostw powiatowych województwa [...]. Tom II Powiaty na lit [...], 1948 – 1949, wynika że uznano iż przejęcie majątku Ostrowo pod J. wł. F. E. nastąpiło na podstawie art. 2 ust. 1 lit. b dekretu na co wskazuje wpisanie tej podstawy w powołanych dokumentach w pozycji dotyczącej przedmiotowego majątku. Tym samym organ odwoławczy stwierdził, że przedmiotowy majątek został przejęty na własność Skarbu Państwa na podstawie art. 2 ust. 1 lit. b) dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej. Taka podstawa przejęcia nieruchomości wyklucza możliwość orzekania przez organ administracji publicznej o tym, czy to przejęcie było prawidłowe czy też nie. Brak jest przepisów prawa, które nakładałyby na organy administracji publicznej obowiązek orzekania w sprawie przejęcia na cele reformy rolnej na podstawie innej niż art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu. W sytuacji więc gdy przejęcie nieruchomości na własność Skarbu Państwa nastąpiło na podstawie art. 2 ust. 1 lit. b) dekretu organ administracji publicznej nie jest właściwy do wszczęcia i prowadzenia postępowania. Zatem prawidłowo organ odwoławczy uchylił decyzję organu I instancji i umorzył postępowanie. Zgodnie z treścią art. 2 ust. 1 lit. b) dekretu na cele reformy rolnej przechodziły nieruchomości ziemskie będące własnością obywateli Rzeszy Niemieckiej, nie-Polaków i obywateli polskich narodowości niemieckiej. Organ administracji publicznej nie jest uprawniony do badania prawidłowości zastosowania tego przepisu jak również do ustalania jaka podstawa przejęcia nieruchomości na cele reformy rolnej winna być zastosowana. Żaden przepis prawa takich uprawnień dla organu nie przewiduje. Z tego względu zarzuty skargi odnoszące się do tego, że organ nie wyjaśnił czy byli właściciele majątku mieli polskie obywatelstwo i dowolnie przyjął, że nie byli oni obywatelami polskimi są niezasadne. Organ w ogóle nie zajmował się kwestią obywatelstwa byłych właścicieli przedmiotowego majątku i nie uznał, że nie byli oni obywatelami polskimi. Organ tylko ustalił, że podstawą przejęcia tego majątku na cele reformy rolnej stanowił art. 2 ust. 1 lit. b) dekretu i to ustalenie, które Sąd podziela, determinowało treść rozstrzygnięcia w zaskarżonej decyzji. Natomiast kwestia, czy prawidłowo zastosowano tę podstawę przejęcia nieruchomości nie należy do kompetencji organu administracji publicznej, gdyż w sprawach dotyczących art. 2 ust. 1 lit. a – d dekretu brak jest przepisów uprawniających do orzekania w trybie administracyjnym. Rozstrzygnięcie zawarte w zaskarżonej decyzji jest zgodne z prawem co czyni zarzuty skargi naruszenia przepisów art. 7, 8, 77 § 1, 80 i 136 kpa niezasadnymi. Doręczenie decyzji pełnomocnikowi R. F. mimo, że pełnomocnictwo już wygasło w związku ze śmiercią strony jest naruszeniem art. 40 § 2kpa ale zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa Sąd uwzględnia skargę na decyzję jeżeli stwierdzi naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Skarżące nie wykazały, że wskazane naruszenie przepisu postępowania miało istotny wpływ na wynik sprawy. Tym samym i zarzut naruszenia art. 40 § 2 kpa należy uznać za bezzasadny, tym bardziej, że decyzja została doręczona również spadkobiercom zmarłej strony. Mając powyższe na uwadze Sąd na postawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji wyroku.