I SA/Gl 501/17

Starszy referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Gabriel Radecki po rozpoznaniu w dniu 11 lipca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi R. B. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...], nr [...] w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej w kwestii wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym p o s t a n a w i a 1. odmówić skarżącemu ustanowienia adwokata; 2. umorzyć postępowanie w przedmiocie wniosku o przyznanie prawa pomocy w pozostałym zakresie. Skarżący – w skardze, na urzędowym formularzu z dnia 22 maja 2017 r. i w piśmie z tego dnia – wniósł o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Zwrócił uwagę na swoje poważne problemy zdrowotne i oświadczył, że nie osiąga żadnych dochodów. Wskazał jednak na swoje wydatki, m.in. koszt zakupu leków (200 zł), nie wymieniając zarazem żadnych osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym. Według wniosku skarżący nie posiada majątku, poza domem, w którym zamieszkuje. Pismem doręczonym dnia 8 czerwca 2017 r. do rąk pełnoletniego domownika wnioskodawcy – jego żony, referendarz sądowy wezwał go do uzupełnienia w terminie 10 dni danych zawartych we wniosku poprzez nadesłanie: dokumentów wskazujących wysokość wszelkich dochodów uzyskiwanych przez skarżącego i przez osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym, przez które, jak zastrzeżono, na potrzeby wezwania należy rozumieć przede wszystkim jego żonę i pełnoletnie dzieci, kopii zeznań podatkowych w podatku dochodowym od osób fizycznych złożonych przez lub w imieniu skarżącego oraz innych osób pozostających z nim w gospodarstwie domowym za rok 2016, zaświadczenia wydanego we właściwym urzędzie pracy, że skarżący jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku (sprecyzowano, że w przypadku, gdyby nie było podstaw do wydania takiego zaświadczenia, należy przedstawić zaświadczenie właściwego organu podatkowego poświadczające, że skarżący za rok 2016 nie wykazał dochodów do opodatkowania oraz że w roku bieżącym nie odnotowano jakichkolwiek wpłat tytułem zaliczek na jego podatek dochodowy), dokumentów pozwalających ustalić przebieg postępowania w sprawie renty, o którą ubiegał się skarżący, po dniu 14 września 2015 r., np. kopii wyroku wydanego w sprawie złożonego przez niego odwołania od decyzji organu rentowego wraz z uzasadnieniem, wezwań, zawiadomień itp., wyciągów z wszelkich rachunków bankowych oraz prowadzonych przez spółdzielcze kasy oszczędności, posiadanych przez skarżącego i przez osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym, obrazujących ich stan oraz wszystkie operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy, a także dokumentów dotyczących lokat, kopii decyzji przyznających żonie skarżącego aktualnie pobierane zasiłki lub zaświadczenie organu pomocy społecznej, odpowiadające na pytanie, czy osoba ta nadal korzysta z tej pomocy, a jeżeli tak, wskazującego formy i wysokość tej pomocy w ciągu ostatnich sześciu miesięcy, dokumentów dotyczących tych pełnoletnich dzieci skarżącego, które w świetle ustaleń poczynionych w postępowaniu administracyjnym nie osiągały dochodu: w szczególności jeżeli osoby ta nadal się uczą, zaświadczeń wystawionych przez szkołę lub uczelnię, jeśli natomiast są bezrobotne – zaświadczeń właściwego urzędu pracy, kopii faktur VAT, paragonów wystawionych przez apteki, szpitale, przychodnie itd. dotyczących wydatków związanych z leczeniem, w szczególności z zakupem leków, poniesionych w okresie ostatnich trzech miesięcy, a nadto kopii faktur lub rachunków obrazujących aktualną wysokość wydatków związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego oraz dokumentów potwierdzających zapłatę tych należności lub wysokość ewentualnych zaległości w tym zakresie. Wezwanie to nie zostało dotąd wykonane. Mając na względzie powyższe, zważono, co następuje: Na wstępie zaznaczyć trzeba, że skarżącemu przysługuje zwolnienie od kosztów sądowych z mocy ustawy. Zgodnie bowiem z art. 239 § 1 pkt 1 lit. e ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej P.p.s.a.) strona skarżąca działanie, bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych nie ma obowiązku uiszczenia takich kosztów. tak samo jak, stosownie do art. 239 § 1 pkt 4 P.p.s.a., strona, której przyznane zostało prawo do pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym w zakresie określonym w prawomocnym postanowieniu o przyznaniu tego prawa. Tym samym wniosek o zwolnienie od kosztów był w rozpatrywanej sprawie zbędny i nie może być rozpoznany: niepodobna przecież wnioskodawcy ani przyznać tego, co i tak przysługuje mu z mocy ustawy, ani tym bardziej tego odmówić, oddalając jego wniosek. W takim przypadku postępowanie w przedmiocie prawa pomocy podlega umorzeniu na podstawie art. 249a P.p.s.a. i dlatego orzeczono jak w punkcie drugim sentencji. Przystępując natomiast do rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy w pozostałej części, a zatem do wniosku o ustanowienie adwokata, stwierdzić należy, że stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym – czyli w myśl art. 245 § 3 P.p.s.a. obejmującym tylko zwolnienie od kosztów sądowych lub tylko ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika – następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Strona, wnosząc o przyznanie prawa pomocy w tym zakresie, powinna zatem tę okoliczność udowodnić, przedstawiając dokumentację źródłową. Minimum staranności, jaką powinna ona przejawić, polega na dokładnym wykonaniu wezwania do uzupełnienia danych zawartych we wniosku. Tymczasem skarżący w ogóle nie wykonał takiego wezwania. Stosownie zaś do art. 255 P.p.s.a. wezwanie tego rodzaju wystosowuje się do wnioskodawcy wtedy, gdy jego oświadczenia okażą się niewystarczające do oceny jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzą wątpliwości, i rodzi po jego stronie obowiązek w postaci złożenia w zakreślonym terminie dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych. Umożliwia ono weryfikację oświadczeń zamieszczonych we wniosku poprzez ich konfrontację z niezbędną dokumentacją źródłową, a co za tym idzie gwarantuje wolną od wątpliwości ocenę jego możliwości płatniczych. Brak dokumentów źródłowych wyklucza poczynienie precyzyjnych ustaleń faktycznych dotyczących sytuacji wnioskodawcy, w szczególności aktualnych dochodów i wydatków jego gospodarstwa domowego. Kwestia ta budzi natomiast szczególne wątpliwości, skoro w świetle jego oświadczeń ponosi on pewne wydatki, chociaż nie osiąga żadnych dochodów. Ponadto wezwanie miało na celu zbadanie tego, jaki był wynik lub choćby dalszy przebieg postępowania w sprawie renty, o którą w świetle akt administracyjnych skarżący się ubiegał (zob. kopię pisma Sądu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 14 września 2015 r.). Bezsprzecznie wyjaśnienia wymaga jego stan rodzinny, ponieważ jego oświadczenie, że nie pozostaje z nikim we wspólnym gospodarstwie domowym nie może być uznane za wiarygodne. Wedle znajdującego się w aktach administracyjnych innego oświadczenia, gospodarstwo to liczy bowiem pięć osób, w tym żonę wnioskującego, która jako jego dorosły domownik odebrała zresztą wezwanie referendarza sądowego. Skądinąd do skargi załączono kopię decyzji przyznającej tej żonie zasiłek stały, co uzasadnia poczynienie ustaleń także w tym zakresie. Niewykonanie wezwania wyklucza więc uwzględnienie wniosku; w orzecznictwie pojawił się nawet pogląd, w świetle którego w takiej sytuacji wniosku nie można rozpoznać merytorycznie, lecz trzeba pozostawić go bez rozpoznania (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 września 2005 r., sygn. akt I OZ 842/05, LEX nr 164157). Nie oznacza to, że położenie skarżącego i jego rodziny zostało ocenione jako korzystne, nie można w szczególności utracić z pola widzenia problemów zdrowotnych jego i jego żony oraz jego wysokiego zadłużenia, lecz okoliczności, które można stwierdzić, nie dają wystarczającej podstawy do przyznania mu prawa do korzystania z pomocy profesjonalnego pełnomocnika na koszt Skarbu Państwa. Nie bez znaczenia pozostaje również, że udział takiego pełnomocnika w postępowaniu na razie nie jest jeszcze potrzebny. Zgodnie bowiem z art. 175 § 1 P.p.s.a. oraz art. 194 § 4 P.p.s.a. – staje się on niezbędny dopiero w przypadku sporządzenia skargi kasacyjnej lub zażalenia na postanowienie o odrzuceniu skargi kasacyjnej. Ponadto w myśl art. 6 P.p.s.a. Sąd powinien udzielać stronom występującym w sprawie m.in. bez adwokata potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz pouczać ich o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań, a według art. 134 § 1 P.p.s.a. co do zasady nie jest związany granicami skargi. Podkreślić również trzeba, że odmowa przyznania prawa pomocy nie pozbawia skarżącego możliwości złożenia kolejnego, właściwie udokumentowanego wniosku w tej materii na dalszym etapie postępowania. Mając powyższe na względzie, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. orzeczono jak w punkcie pierwszym sentencji.