I SA/Ol 286/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Renata Kantecka Sędziowie: Sędzia WSA Wojciech Czajkowski Sędzia WSA Jolanta Strumiłło (sprawozdawca) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 12 lipca 2017r. w Olsztynie na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi B. D. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej (obecnie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej) z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie określenia wysokości kosztów postępowania egzekucyjnego 1. uchyla zaskarżone postanowienie; 2. zasadza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej na rzecz skarżącej kwotę 340 (trzysta czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. I SA/Ol 286/17 Uzasadnienie B. D. (dalej jako strona, podatniczka, skarżąca) złożyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie skargę na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]" , w przedmiocie określenia wysokości kosztów postepowania egzekucyjnego. Z uzasadnienia poddanego kontroli Sądu rozstrzygnięcia wynika, że Naczelnik Urzędu Skarbowego prowadził postępowanie egzekucyjne na podstawie tytułu wykonawczego z "[...]" obejmującego należności z tytułu podatku od towarów i usług za okres od sierpnia do listopada 2013r. Pismem z dnia "[...]" podatniczka wystąpiła do Naczelnika Urzędu Skarbowego o wydanie zawiadomienia o wysokości kosztów egzekucyjnych naliczonych i wyegzekwowanych w sprawie, na podstawie zawiadomienia o zajęciu rachunku bankowego z dnia "[...]" Pismem z "[...]". organ zawiadomił podatniczkę o naliczonych kosztach postępowania w wysokości 3 788,23zł, a 29 listopada 2016r. wydano w tym zakresie postanowienie. W uzasadnieniu postanowienia organ wskazał, że na kwotę naliczonych kosztów składają się: opłata manipulacyjna w kwocie 630,53zł; opłata za zajęcie rachunku bankowego w kwocie 3 153,20 zł.; wydatki egzekucyjne w kwocie 4,50 stanowiące koszty korespondencji. Na postanowienie to podatniczka złożyła zażalenie zarzucając naruszenie przepisów art. 7 Konstytucji w związku z art.64 § 1 pkt 4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, poprzez jego zastosowanie przy wyliczeniu wysokości kosztów egzekucyjnych. Podkreśliła, że Trybunał Konstytucyjny orzekł o niekonstytucyjności powyższego przepisu, gdyż nie określa on godnej granicy opłat za dokonane czynności egzekucyjne. Dyrektor Izby Skarbowej postanowieniem z dnia "[...]"utrzymał w mocy powyższe postanowienie. W uzasadnieniu decyzji podkreślono, że wyrok Trybunału Konstytucyjnego w sprawie kosztów egzekucyjnych został ogłoszony w Dzienniku Ustaw z 2016r. p. 1244 z 16 sierpnia 2016, a to oznacza, że wszystkie podmioty maja obowiązek przestrzegania tego orzeczenia. Jedna zdaniem organu wyrok ten ma charakter zakresowy, gdyż jest wyrokiem o pominięciu prawodawczym. Wyrok taki nie wywołuje skutków prawnych uchylających. Jest swego rodzaju apelem do ustawodawcy, aby ten odpowiednio dostosował wadliwe prawo do wymogów konstytucyjnych. Wskazano, że w uzasadnieniu wyroku Trybunał Konstytucyjny wyraźnie określił, że " dla właściwej realizacji wyroku Trybunału w rozpatrzonej sprawie konieczna będzie interwencja ustawodawcy, który powinien, w granicach norm konstytucyjnych i z uwzględnieniem wniosków wynikających z wyroku Trybunału, określić nie tylko maksymalną wysokość opłaty egzekucyjnej, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz opłaty manipulacyjnej, o której mowa w art. 64 § 6 u.p.e.a., ale także maksymalną wysokość innych opłat egzekucyjnych, przeciwko którym można wysunąć zarzuty podobne do rozpatrzonych w niniejszej sprawie. Ustawodawca powinien nadto określić sposób obliczania wysokości tych opłat w razie umorzenia postepowania w związku z dobrowolną zapłatą egzekwowanej należności po dokonaniu czynności egzekucyjnych. Trybunał Konstytucyjny, jako "ustawodawca negatywny" nie ma w tym zakresie kompetencji". W ocenie Dyrektora Izby Skarbowej ponieważ ustawodawca nie dokonał odpowiednich zmian, należało uznać, ze organ egzekucyjny mógł określić koszty na podstawie zakwestionowanych przepisów. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na opisane postanowienie skarżąca wniosła o jego uchylenie i przekazanie sprawy do rozpoznania oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych. Skarżąca zarzuciła naruszenie przepisów art. 7 Konstytucji w związku z art. 64 § 1 pkt 4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji poprzez jego zastosowanie przy wyliczaniu wysokości kosztów egzekucyjnych, pomimo uznania przez Trybunał Konstytucyjny niezgodności tego przepisu z Konstytucją. W ocenie strony skoro przepis jest niekonstytucyjny – gdyż nie określa górnej granicy opłat za dokonane czynności egzekucyjne to prawidłowe jest zastosowanie wyłącznie minimalnych opłat wynikających z tego uregulowania. Strona podkreśliła, że wbrew stanowisku organu bierna postawa ustawodawcy nie może stanowić podstawy do stosowania wadliwej normy prawnej przez organ egzekucyjny, a stosowanie przepisów art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. nie może odbywać się z pominięciem uzasadnienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy, wnosząc o jej oddalenie, podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie. Podkreślił, że organ mógł określić wysokość kosztów egzekucyjnych opierając się na obowiązujących przepisach, a kwota kosztów egzekucyjnych została określona prawidłowo. Organ nie jest uprawniony do miarkowania kosztów egzekucyjnych gdyż obowiązuje go zasadna legalizmu. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Wskazać należy, że sporem w sprawie jest niewłaściwe zastosowanie przepisów art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. i pominięcie przez organy wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016r. sygn. akt SK 745/13 (Dz. U. z 2016 , poz. 1244). Przedmiotem tego orzeczenia była między innymi kontrola zgodności z normami konstytucyjnymi wskazanych w skardze przepisów art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. Trybunał orzekł, że art. 64§ 1 pkt 4 u.p.e.a. w zakresie w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji RP zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji RP oraz nie jest niezgodny z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, a nadto, że art. 64 § 6 u.p.e.a. w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty manipulacyjnej, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji RP zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji RP oraz nie jest niezgodny z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP. Trybunał orzekł również, że art. 64 § 8 u.p.e.a. w zakresie, w jakim nie przewiduje możliwości obniżenia opłaty, o której mowa w 64 § 1 pkt 4 tej ustawy i opłaty manipulacyjnej w razie umorzenia postępowania z uwagi na dobrowolną zapłatę egzekwowanej należności po dokonaniu czynności egzekucyjnych jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji RP zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji RP oraz nie jest niezgodny z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP. Tak więc przepisy, które stanowiły materialnoprawną podstawę obciążenia skarżącej kosztami postępowania egzekucyjnego, a których naruszenie zarzuciła skarżąca w skardze do sądu zostały uznane za niezgodne z Konstytucją RP ze wskazanych w sentencji wyroku Trybunału powodów. W uzasadnieniu orzeczenia Trybunał podkreślił, że "brak określenia górnej granicy opłat egzekucyjnych oraz opłaty manipulacyjnej powoduje, że w pewnych warunkach (w przypadku należności o znacznej wartości) następuje całkowite zerwanie związku między świadczeniem organu egzekucyjnego a wysokością ponoszonych za dokonanie tych czynności opłat. Opłaty te nie są wtedy formą zryczałtowanego wynagrodzenia organu prowadzącego egzekucję za podejmowane czynności, ale z perspektywy dłużnika stają się jedynie dodatkową sankcją pieniężną". Trybunał wskazał także, że brak określenia górnej granicy przedmiotowych opłat powoduje, że z punktu widzenia organu egzekucyjnego stają się one formą dochodu nieuzasadnionego wielkością, czasochłonnością czy stopniem skomplikowania podejmowanych czynności egzekucyjnych. W ujęciu materialnym są więc zbliżone do podatku. Mechanizm ustalania opłaty stosunkowej ze wskazaną jej górną granicą chroni przed tego typu sytuacjami. Wartość wyznaczona kwotowo zakreśla bowiem maksymalny pułap opłaty i dzięki temu ogranicza kwotę określoną procentowo przed jej nadmierną wysokością. W ocenie Trybunału za sprzeczną z zasadniczym celem postępowania egzekucyjnego należy uznać także normę prawną, zgodnie z którą dłużnik zostaje obciążony pełną wysokością opłaty w wypadku dobrowolnego zaspokojenia wierzyciela. Norma ta nie tylko nie motywuje do dobrowolnego spełnienia świadczeń dochodzonych w egzekucji, ale wykazuje wręcz cechy swoistej kary finansowej, nakładanej za zachowanie pożądane i zgodne z prawem. Zgodnie z art. 190 ust. 1 Konstytucji RP orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne a stosownie do ust. 3 wchodzą w życie z dniem ogłoszenia. (vide również wyrok NSA z 04.11.2016 II FSK 204/14). W niniejszej sprawie zaskarżone postanowienie wydane zostało w czasie gdy omawiane przepisy nie korzystały już z domniemania konstytucyjności, gdyż wyrokiem Trybunału orzeczono o ich niekonstytucyjności. Przepisy będące podstawą wydania zaskarżonego postanowienia były przedmiotem rozstrzygnięcia Trybunału Konstytucyjnego w wyroku SK 31/14. Stwierdzenie niekonstytucyjności przepisów skutkuje niemożliwością zastosowania takiego przepisu zarówno przez Sąd jak i przez organ w postępowaniu administracyjnym jaki i sądowoadministracyjnym. Orzeczenie Trybunału powoduje bowiem trwałą eliminację przepisu z systemu prawnego. W tej sytuacji za nieskuteczne należy uznać argumenty organu, że pomimo stwierdzenia niekonstytucyjności przepisu należy go nadal stosować gdyż ustawodawca nie wprowadził nowego uregulowania. Bierna postawa ustawodawcy nie usprawiedliwia stosowania przez organy egzekucyjne niekonstytucyjnej normy prawnej. Wskazać należy, że z orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego wynika wprost, że kwestionowany przepis art.64 §1 pkt 4 z systemu oprawnego został wyeliminowany (nie kwestionuje tego również zdanie odrębne złożone do uzasadnienia wyroku Trybunału) w zakresie w jakim nie określa maksymalnej opłaty za dokonane czynności egzekucyjne. W tej sytuacji organ winien rozważyć czy przepisy art.64§1 pkt 4 mogą być stosowane jedynie co do minimalnej wysokości czy też w oparciu o wyrok Trybunału Konstytucyjnego ustalone na podstawie współmierności poniesionych kosztów organu egzekucyjnego, nakładu pracy w związku z wyegzekwowaniem należności do kosztów egzekucyjnych jakimi faktycznie zostaje obciążona strona. Dlatego zasadnym jest zarzut skarżącej, że organ nie wskazał jakie konkretnie koszty i wydatki egzekucyjne miały wpływ na powstanie kosztów w wysokości 3 788,23 zł. Biorąc powyższe pod uwagę na podstawie przepisów art.145 § 1 pkt 1a p.p.s.a. orzekł jak w wyroku. O kosztach Sąd orzekł na podstawie przepisów art. 200 i 205 § 2 i 4 p.p.s.a.