III SA/Wa 2229/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Jarosław Trelka (sprawozdawca), Sędziowie sędzia WSA Włodzimierz Gurba, sędzia WSA Artur Kot, Protokolant starszy referent Grażyna Wojda, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 lipca 2017 r. sprawy ze skargi W.S. na decyzję Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia [...] maja 2016 r. nr [...] w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności członka zarządu wraz z drugim członkiem zarządu oraz spółką za zaległości spółki z tytułu wpłat na Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych oddala skargę Zaskarżoną decyzją z dnia [...] maja 2016 r. Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej utrzymał w mocy decyzję Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych z dnia [...] października 2015 r., którą Organ ten ustalił, że odpowiedzialność za zaległości spółki E. Sp. z o. o. z tytułu wpłat na Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych za marzec i kwiecień 2012 oraz za koszty egzekucji ponosi W. S. (dalej "Skarżący"), solidarnie ze spółką oraz z pozostałym członkiem zarządu. Minister w uzasadnieniu wskazał, że zgodnie z art. 49 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2011 r. Nr 127, poz. 721 ze zm.; dalej zwanej też "ustawą"), do wpłat, o których mowa w art. 21 ust. 1, art. 23, art. 31 ust. 3 i art. 33 ust. 4a, 7 i 7a, stosuje się odpowiednio, z zastrzeżeniem ust. 5a-5d oraz art. 49a i 49b, przepisy Ordynacji podatkowej, z tym że uprawnienia organów podatkowych określone w tej ustawie przysługują Prezesowi PFRON. W ocenie Ministra Organ pierwszej instancji prawidłowo ustalił okres zaległości E. Sp. z o.o., za który Skarżący ponosi odpowiedzialność, gdyż jako wiceprezes zarządu pełnił tę funkcję w okresie, kiedy upływał termin płatności zobowiązań, co potwierdza zgromadzony w sprawie materiał. Minister wskazał, że druga pozytywna przesłanka odpowiedzialności członków zarządu spółki to bezskuteczność egzekucji przeciwko samej spółce. Jak wynika z akt sprawy, bezskuteczność egzekucji została wykazana na podstawie postanowienia komornika sądowego przy Sądzie Rejonowym dla W. z dnia [...] lutego 2015 r., sygn. akt [...]. Postanowieniem tym komornik umorzył w całości postępowanie egzekucyjne wszczęte na wniosek Prezesa Zarządu PFRON jako wierzyciela, uzasadniając to faktem, iż egzekucja okazała się bezskuteczna. Minister, odnosząc się do przesłanek określonych w art. 116 § 1 Ordynacji podatkowej, których wykazanie może wyłączyć odpowiedzialność członka zarządu, wskazał, że Organ pierwszej instancji wezwał Skarżącego do nadesłania dokumentów potwierdzających, że w okresie marzec – kwiecień 2012 r. nie było podstaw do zgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości lub postępowania zapobiegającego upadłości (postępowania układowego) spółki E. Sp. z o.o. , lub potwierdzających, iż niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości lub niewszczęcie postępowania zapobiegającego ogłoszeniu upadłości (postępowania układowego) spółki nastąpiło bez winy Skarżącego. Wezwano też Skarżącego do przedstawienia sprawozdań finansowych spółki oraz wskazania mienia spółki, z którego egzekucja umożliwi zaspokojenie zaległości. W odpowiedzi Skarżący wskazał, że w okresie wskazanym w powyższym wezwaniu nie było podstaw do ogłoszenia upadłości E. Sp. z o. o. Zdaniem Skarżącego dokumentami potwierdzającymi tę okoliczność są dokumenty znajdujące się w aktach Sądu Rejonowego dla [...] W., ZUS Oddziału w R., Naczelnika Urzędu Skarbowego w R. oraz w szczególności podmiotu zajmującego się obsługą księgowo-podatkową E. Sp. z o. o., tj. M. Sp. z o. o. w K.. W związku z powyższym Skarżący w swojej odpowiedzi wniósł o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodów z dokumentów potwierdzających, że w ww. okresie nie było podstaw do zgłoszenia wniosku o ogłoszenia upadłości (układ) spółki. W ocenie Ministra Skarżący nie wykazał okoliczności umożliwiających wyłączenie jego odpowiedzialności, o których mowa w art. 116 § 1 Ordynacji podatkowej, oraz nie przedstawił żadnych dowodów na wystąpienie którejkolwiek z ww. okoliczności. Minister wskazał, że art. 12 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2015 r., poz. 233 ze zm.) w brzmieniu obowiązującym w okresie, za który ustalana jest odpowiedzialność, wskazuje, iż w sytuacji, gdy kwota zadłużenia dłużnika jest niewielka albo opóźnienie w płatności nie jest zbyt duże, sąd upadłościowy może to uwzględnić i oddalić wniosek o ogłoszenie upadłości. Z przedstawionych akt administracyjnych wynika, że spółka była zobowiązana do dokonywania obowiązkowych wpłat wobec PFRON i złożyła deklaracje DEK-I-0 za okres od marca do kwietnia 2012 r., lecz nie dokonała wpłaty kwot z nich wynikających, zgodnie z art. 49 ust. 2 ustawy. Zatem spółka nie wywiązała się z wymagalnych zobowiązań. Minister wskazał, że zgodnie z art. 21 Prawa upadłościowego w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2015 r., dłużnik jest obowiązany, nie później niż w terminie dwóch tygodni od dnia, w którym wystąpiła podstawa do ogłoszenia upadłości, zgłosić w sądzie wniosek o ogłoszenie upadłości. Termin ten jest liczony od dnia, w którym strona przestała wykonywać swoje wymagalne zobowiązania, tj. od dnia pierwszego opóźnienia, od tego dnia bowiem dłużnik był już niewypłacalny w myśl ww. ustawy. Minister podkreślił, iż nie ma tu żadnych podstaw do traktowania zaległości wobec PFRON jako pozbawionych znaczenia w aspekcie sytuacji finansowej spółki i przyjęcia w związku z tym, że mimo powstania tych zaległości nie doszło do trwałego zaprzestania spłaty długów. W ocenie Ministra, wbrew twierdzeniom Skarżącego, istniały przesłanki do zgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości, gdyż spółka była niewypłacalna w rozumieniu przepisów Prawa upadłościowego nie wykonując swoich wymagalnych zobowiązań wobec PFRON. W przedmiotowym postępowaniu Skarżący nie wykazał więc, iż jako członek zarządu podjął działania zmierzające do zaspokojenia wierzyciela podatkowego. Nie wykazano, iż zgłoszono we właściwym czasie wniosek o ogłoszenie upadłości lub wszczęto postępowanie zapobiegające ogłoszeniu upadłości, a także, że niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości lub niewszczęcie postępowania zapobiegającego ogłoszeniu upadłości nastąpiło bez winy Skarżącego. Dodatkowo Minister zauważył, iż skoro ciężar wykazania przesłanek uwalniających Skarżącego od odpowiedzialności za zaległości spółki spoczywał na członku zarządu, nie można domagać się od Organów, by prowadziły postępowanie zmierzające do odnalezienia dowodów przemawiających na korzyść Skarżącego. W ocenie Ministra za bezzasadne należy uznać zarzuty Skarżącego dotyczące naruszenia art. 194 § 1, art. 198 § 1, 122 w zw. z art. 187 § 1 w zw. z art. 188 oraz art. 210 § 1 pkt 6 Ordynacji podatkowej, gdyż to na byłym członku zarządu spoczywał obowiązek wykazania przesłanek, o których mowa w art. 116 § 1 i 2 Ordynacji podatkowej i przedstawienia dowodów, które uwolniłyby go od odpowiedzialności za zaległości ww. spółki, czego nie uczynił. Ponadto dowody, które wymienił Skarżący w piśmie z dnia 29 lipca 2015 r., pozostają bez znaczenia dla przedmiotowego rozstrzygnięcia, gdyż istniały podstawy do wszczęcia postępowania upadłościowego ze względu na niewywiązywanie się spółki z zobowiązań wobec PFRON. Skarżący nie zgodził się z wydaną decyzją Ministra i złożył skargę do Sądu. Decyzji zarzucił naruszenie: - art. 21 ust. 3 w zw. z art. 51 Ordynacji podatkowej, przez wydanie decyzji ustalającej wysokość zaległości podatkowej, podczas gdy w postępowaniu podatkowym organ pierwszej instancji - gdy podatnik nie zapłacił w całości lub w części podatku - powinien wydać decyzję określającą wysokość zobowiązania podatkowego, - art. 194 § 1 Ordynacji podatkowej, przez brak zażądania przez Prezesa Zarządu PFRON udzielenia odpisów lub wyciągów z akt wskazanych w piśmie Skarżącego z dnia 29 lipca 2015 r., pomimo, iż Skarżący sam nie mógł ich uzyskać z uwagi na brak upoważnienia od obecnego zarządu E. Sp. z o. o. oraz tajemnicę służbową i zawodową ww. podmiotu, - art. 194 § 1 zdanie drugie Ordynacji podatkowej, przez brak przejrzenia oryginałów dokumentów znajdujących się u podmiotów wskazanych w piśmie Skarżącego z dnia 29 lipca 2015 r., - art. 198 § 1 Ordynacji podatkowej, przez brak oględzin dokumentacji księgowej E. Sp. z o.o. u podmiotu M. sp. z o.o. z siedzibą w K., podczas gdy były one uzasadnione i konieczne, - art. 210 § 1 pkt 6 Ordynacji podatkowej, przez brak uzasadnienia faktycznego decyzji Organu pierwszej instancji, w szczególności przez brak wskazania faktów, które Organ uznał za udowodnione, dowodów, którym dał wiarę, oraz przyczyn, dla których innym dowodom odmówił wiarygodności, - art. 122 w zw. z art. 187 § 1 w zw. z art. 188 Ordynacji podatkowej, przez brak dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, a w szczególności przez brak zebrania i w sposób wyczerpujący rozpatrzenia zebranego w sprawie materiału dowodowego, przez pominięcie rozstrzygnięcia wniosków dowodowych zawartych w piśmie Skarżącego z dnia 29 lipca 2015 r. W ocenie Skarżącego decyzje Organów obu instancji zapadły przedwcześnie. Skarżący nie zgodził się ze stanowiskiem Ministra, iż nie wykazał okoliczności świadczących o tym, że nie było podstaw do ogłoszenia upadłości E. Sp. z o. o. Skarżący podkreślił, że wskazywał na okoliczności umożliwiające wyłączenie jego odpowiedzialności w piśmie z dnia 29 lipca 2015 r. oraz przedstawiał na poparcie swoich tez szereg dowodów z dokumentów. Jednocześnie wskazywał, że sam określonych dowodów z dokumentów uzyskać nie może. Zdaniem Skarżącego w okresie płatności składek na PFRON nie było podstaw do odpowiedzialności członków zarządu E. Sp. z o.o. za niezapłacone składki na PFRON. W związku z tym zachodziły przesłanki z art. 116 Ordynacji podatkowej uwalniające członka zarządu od odpowiedzialności za zobowiązania podatkowe. Dokumentami to potwierdzającymi były i są nadal wskazywane dokumenty. Minister w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko w sprawie. Zarzuty skargi uznał za niezasadne. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Ocenie sądu podlega zgodność aktów, w tym decyzji administracyjnych, zarówno z przepisami prawa materialnego, jak i procesowego. Zgodnie natomiast z art. 134 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (z zastrzeżeniem nieistotnym dla sprawy). Skarga wniesiona w niniejszej sprawie nie zasługiwała na uwzględnienie. W zaskarżonej decyzji Minister zasadnie wskazał, że dla skutecznego przeniesienia odpowiedzialności podatkowej (oraz – odpowiednio – odpowiedzialności za zaległości we wpłatach na PFRON) na osobę trzecią art. 116 § 1 Ordynacji podatkowej wymaga wystąpienia wskazanych przesłanek pozytywnych oraz braku przesłanek negatywnych. Rolą organów jest wykazanie powstania zaległości w dacie, kiedy dana osoba pełniła funkcję członka zarządu, a także wykazanie bezskuteczności egzekucji względem samej spółki. Z kolei rzeczą osoby, na którą organ zamierza przenieść odpowiedzialność, jest wykazanie, że we właściwym czasie zgłoszono wniosek o upadłość (układ), albo że niezgłoszenie takiego wniosku wynika z przyczyn niezawinionych przez członka zarządu, albo w końcu, że istnieje mienie, z którego organ może zaspokoić zaległości spółki co najmniej w znacznej części. Prawidłowo ustaliły Organy w niniejszej sprawie, że Skarżący bezspornie był członkiem zarządu spółki E. w okresie marzec – kwiecień 2012 r. Wynika to już z dokumentu najbardziej wiarygodnego w tym zakresie, tj. z pełnego odpisu KRS. Druga pozytywna przesłanka przeniesienia na Skarżącego odpowiedzialności (bezskuteczność egzekucji wobec samej spółki) wynika z faktu, że w dniu 3 lutego 2015 r. komornik sądowy przy sądzie Rejonowym dla W. umorzył postępowanie egzekucyjne na podstawie art. 824 § 1 pkt 3 Kodeksu postępowania cywilnego, czyli uznał, że "...z egzekucji nie uzyska się sumy wyższej od kosztów egzekucyjnych;". Postanowienie to wystarczająco stanowczo dowodzi bezskuteczności egzekucji wobec samej spółki. Wystąpienia tych dwóch przesłanek pozytywnych przeniesienia odpowiedzialności Skarżący nie kwestionował w skardze. Przedmiotem zarzutów skargi były natomiast inne okoliczności, które jednak, w ocenie Sądu, nie zmieniały wniosku, iż przeniesienie na Skarżącego odpowiedzialności było dopuszczalne i konieczne. Otóż podzielić należy uwagę Ministra, że z art. 108 ust. 3 Ordynacji podatkowej wynika, iż wydanie decyzji określającej właściwemu zobowiązanemu (spółce) wysokość zobowiązania nie jest wymagane, gdy wobec tego zobowiązanego wystawiono tytuł wykonawczy na podstawie deklaracji, na zasadach przewidzianych w przepisach o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Taka sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie, gdyż ostatecznie umorzona egzekucja wobec spółki prowadzona była na podstawie wystawionych przez nią deklaracji na wpłaty na PFRON. Z tą kwestią łączy się inny zarzut skargi, dotyczący rzekomego obowiązku wydania decyzji określającej wysokość zobowiązania, a nie zaległości podatkowej. Otóż, jak wynika z przywołanego art. 108 ust. 3 Ordynacji, w razie egzekwowania kwoty bezpośrednio z deklaracji nie jest wymagane wydanie żadnej decyzji wobec spółki. Odnośnie natomiast rodzaju decyzji wymaganej wobec osoby trzeciej, to wypada przywołać literalne brzmienie art. 116 § 1 ab initio Ordynacji, według którego wydaje się decyzję dotyczącą zaległości. Ustawa ta używa przecież formuły: "Za zaległości podatkowe spółki (...) odpowiadają (...) członkowie jej zarządu...". W drugiej kwestii podniesionej w skardze, tj. w kwestii zaniechania przez Organy zgromadzenia wnioskowanych przez Skarżącego dowodów mających świadczyć o braku podstaw do występowania z wnioskiem o ogłoszenie upadłości spółki lub o zawarcie przez nią układu, Sąd – po pierwsze – podziela ocenę Organu, że konstrukcja art. 116 Ordynacji podatkowej polega na obarczeniu osoby trzeciej ciężarem wykazania negatywnych przesłanek przeniesienia odpowiedzialności. Taka osoba powinna zatem wykazać, że z jakichś względów, enumeratywnie wymienionych w tym przepisie, nie może być obciążona zaległościami spółki. Jeśli temu zadaniu nie sprosta, organ ma prawo i obowiązek przeniesienia odpowiedzialności. Po drugie jednak, w kontekście tego konkretnego zarzutu skargi uzasadnionego w ten sposób, należy ponownie zaakcentować literalne brzmienie art. 116 - dokładnie jego § 1 pkt 1 lit. "a" oraz "b". Otóż negatywna przesłanka przeniesienia odpowiedzialności polega na tym, aby osoba trzecia wykazała, iż w odpowiednim czasie zgłoszono wniosek o upadłość spółki (układ), albo że wniosku takiego co prawda nie zgłoszono, ale to zaniechanie wyniknęło z przyczyn niezawinionych przez osobę trzecią. Tymczasem w niniejszej sprawie Skarżący wskazywał na istniejące dokumenty, które miały udowodnić, że wobec spółki nie zachodziły podstawy do wystąpienia z wnioskiem o ogłoszenie upadłości. Niezależnie więc od sporu co do zakresu obowiązków dowodowych Organów w kwestii uzyskania tych dokumentów, Sąd zauważa, że ich ewentualne pozyskanie jedynie dodatkowo potwierdzić mogło stanowisko tych Organów, iż na Skarżącego należało przenieść odpowiedzialność. Dokumenty te miały bowiem wykazać okoliczność, która jedynie pogarszała sytuację Skarżącego, tj. okoliczność, że we właściwym czasie w ogóle nie zgłoszono wniosku o upadłość spółki (a nie zgłoszono, gdyż - jak twierdził Skarżący – nie istniały ku temu podstawy prawne i faktyczne), a nadto, że niezgłoszenie wniosku o upadłość nie nastąpiło bez winy Skarżącego (trudno przecież rozpatrywać tę kwestię w kategoriach "winy", skoro – jak twierdził Skarżący – wniosek w ogóle nie powinien być zgłaszany, gdyż sytuacja spółki była dobra). Inaczej mówiąc – przez argumentację zaprezentowaną w skardze Skarżący sam pozbawił się możliwości uwolnienia od odpowiedzialności, która to możliwość została przewidziana w art. 116 § 1 pkt 1 lit. "a" oraz "b" Ordynacji podatkowej. Argumentacja Skarżącego powinna raczej zmierzać do wykazania, że wniosek o upadłość został zgłoszony na czas, albo że co prawda nie został na czas zgłoszony, ale to zaniechanie nastąpiło bez winy Skarżącego. Próba wykazania tych okoliczności nie została jednak nigdy podjęta. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 151 P.p.s.a., Sąd oddalił skargę. Zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem.