II SA/Rz 614/17

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Rzeszowie Agata Kosowska-Dudzik po rozpoznaniu w dniu 14 lipca 2017 roku w Rzeszowie na posiedzeniu niejawnym wniosku E. S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi E. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] marca 2017 r. Nr [...] w przedmiocie ustalenia warunków zabudowy i zagospodarowania terenu - postanawia - I. przyznać skarżącej prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, II. odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata. E. S. wezwana została do uiszczenia wpisu w wysokości 500 zł od swojej skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w przedmiocie ustalenia warunków zabudowy i zagospodarowania terenu. W odpowiedzi wymieniona złożyła wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Podała, że jest osobą o znacznym stopniu niepełnosprawności, niezdolną do samodzielnej egzystencji. Oboje z mężem pozostają w stałym leczeniu, czego koszt wynosi od 600 do 800 zł miesięcznie. W maju tego roku skarżąca korzystała z zabiegów rehabilitacyjnych, co kosztowało ją 300 zł. Wnioskodawczyni doprowadziła również wodę do domu, czego koszt to 4150 zł. Z tego powodu zadłużyła się, a obecnie do spłaty pozostaje kwota 3000 zł, co następuje w ratach po 300 zł miesięcznie. Wnioskodawczyni podkreśliła, że nie ma łazienki ani centralnego ogrzewania. Wraz z mężem żyje w trudnych warunkach. Ponosi koszt opłat związanych z pracami wykonywanymi na rzecz jej i jej męża przez osoby trzecie (10 zł za godzinę pracy tj. koszenie trawy, dowóz i porąbanie drewna, sprzątanie itp.). Skarżąca podkreśliła, że nie zalegają z żadnymi opłatami, jak też nie korzystają z pomocy społecznej. Zwróciła także uwagę na wydatek związany z korzystaniem z usług fryzjera. Podniosła, że w związku z zaplanowaną na 31 lipca tego roku operacją kolana spodziewa się znacznych wydatków na leczenie. Celem uzyskania bardziej dokładnych informacji odnośnie do sytuacji materialnej skarżącej wezwano ją do ich podania. W odpowiedzi E. S. wskazała, że średnie miesięczne wydatki na wyżywienie jej i męża to 500 zł. Nie jest zaś w stanie określić kwoty wydatkowanej co miesiąc na korzystanie z usług osób trzecich – w lipcu tego roku to koszt 500 zł w związku z koniecznością skoszenia trawy. Skarżąca podniosła, że trawa musi być koszona co dwa miesiące z uwagi na skargi sąsiadów. Podkreśliła, że już trzeci miesiąc trwają w jej domu remonty (doprowadzenie do mieszkania wody, kanalizacja, łazienka), co wymaga mycia okien, których jest dziewięć, a koszt umycia jednego to 15 zł. Pozostałe wydatki związane z utrzymaniem domu to: gaz – od 40 do 50 zł, prąd – 40 zł, telefon – 100 zł, kanalizacja – 60 zł, wywóz śmieci – 12 zł, ubezpieczenie domu – 12 zł. Wnioskodawczyni wskazała, że ostatnio wykonała także remont dachu domu, w którym mieszka, a koszt tego to 4867,95 zł. Mąż strony posiada jedynie traktor z 1979 r., który wciąż jest remontowany. Skarżąca podała jeszcze, że koszt korzystania z usług fryzjera przez nią i jej męża wynosi miesięcznie 35 zł, zaś koszt usług telefonicznych to 100 zł. Strona podkreśliła, że wraz z mężem nie posiadają konta w banku. Rozpoznając wniosek zważono, co następuje: Żądanie E. S. może zostać uwzględnione tylko w części. Wymieniona ubiega się o całkowite prawo pomocy, na które składa się zarówno zwolnienie od kosztów sądowych, jak i ustanowienie adwokata, a przesądza o tym art. 245 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.), zwanej w dalszej części "P.p.s.a.". Przesłanką przyznania wsparcia w takich granicach jest niemożność poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania, co wynika z brzmienia art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. Z kolei częściowe prawo pomocy to zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub tylko ustanowienie adwokata (art. 245 § 3 P.p.s.a.). Przyznawane jest ono osobie, która nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.). Istotne jest, że powołane przepisy ustanawiające przesłanki przyznania prawa pomocy wyraźnie wskazują, że to zadaniem osoby, która ubiega się o wsparcie Państwa jest wykazanie, że jej sytuacja faktycznie tego wymaga. W tym celu winna ona, w myśl art. 252 § 1 P.p.s.a., wskazać wszystkie dane o stanie rodzinnym, majątkowym i uzyskiwanych dochodach, przy czym chodzi zarówno o majątek i dochody jej, jak i pozostałych osób, które tworzą z nią wspólne gospodarstwo domowe. Z brzmienia powołanych przepisów jednoznacznie wynika, że prawo pomocy ma zupełnie wyjątkowy charakter. Zatem może być ono kierowane do osób o szczególnie trudnej sytuacji życiowej tj. które posiadają tak małą ilość środków pieniężnych, że nie są w stanie zaspokoić w pełni swoich podstawowych potrzeb. Tym samym pokrycie przez nie kosztów danego postępowania sądowego wiązałoby się z pewnością z powstaniem uszczerbku w ich koniecznym utrzymaniu. Należy też podkreślić, że tylko wydatki strony związane z egzystencją mogą wyprzedzać obowiązek samodzielnego sfinansowania kosztów postępowania sądowego. Tym samym, nie wszystkim, zwykle ponoszonym przez stronę wydatkom można przyznać pierwszeństwo przed należnością publicznoprawną w postaci kosztów postępowania sądowego, nawet gdy w przekonaniu strony są one nieodzowne. Mając to na uwadze stwierdzono, że istnieją podstawy tylko do częściowego uwzględnienia żądania skarżącej. Wzięto przy tym pod uwagę, że koszt wpisu od skargi, wynoszący 500 zł, jest stosunkowo wysoki. Ponadto uwzględniono, że skarżąca wraz z mężem z uwagi na zły stan zdrowia pozostaje w stałym leczeniu, co generuje znaczne wydatki tj. od 600 do 800 zł miesięcznie. Z drugiej jednak strony uwzględniono także, iż pomimo twierdzeń strony o złej sytuacji materialnej jej i męża, z uzyskiwanych przez siebie dochodów są oni w stanie nie tylko zaspokoić swoje podstawowe potrzeby, ale także ponieść znaczne wydatki na remont. Nie kwestionując jego zasadności podkreślić trzeba, że w kontekście przesłanek przyznania prawa pomocy trudno go zaliczyć do wydatku niezbędnego. Jako taki nie może zostać także uznany wydatek na mycie okien. Ponadto, jak wnioskodawczyni sama podkreśliła, nie zalega z żadnymi opłatami związanymi z utrzymaniem domu, jak też nie korzysta z pomocy społecznej. Dodatkowo podnieść należy, że udział zawodowego pełnomocnika, którego ustanowienia domaga się strona, nie jest na aktualnym etapie postępowania obligatoryjny w świetle stosownych postanowień P.p.s.a. Sąd zaś uwzględnia z urzędu wszystkie uchybienia, których ewentualnie dopuściły się organy administracji. Jeszcze raz należy podkreślić, że prawo pomocy to wyjątek od zasady ponoszenia przez strony kosztów postępowania, a którą wyraża art. 199 P.p.s.a. Oznacza to, że wstępując na drogę postępowania sądowego strona musi mieć świadomość konieczności uiszczenia stosownych kosztów z postępowaniem tych związanych i podjąć starania o zgromadzenie potrzebnych środków, ograniczając swoje dotychczasowe wydatki, o ile nie są naprawdę konieczne. Analiza wniosku skarżącej doprowadziła do konkluzji, że możliwe jest uwzględnienie jej żądania w części dotyczącej zwolnienia od kosztów sądowych. Natomiast jako niezasadne uznano przyznanie jej wsparcia w postaci ustanowienia adwokata. Dlatego orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 w zw. z art. 245 § 2, § 3 i art. 246 § 1 pkt 1, pkt 2 P.p.s.a.