II OSK 2306/17

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Leszek Kiermaszek Sędziowie Sędzia NSA Barbara Adamiak Sędzia del. WSA Tomasz Świstak (spr.) Protokolant starszy inspektor sądowy Wioletta Lasota po rozpoznaniu w dniu 23 maja 2019 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Caritas Archidiecezji [...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 24 listopada 2016 r. sygn. akt IV SA/Wa 1588/16 w sprawie ze skargi A.W. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] nr [...] w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego oddala skargę kasacyjną. Wyrokiem z dnia 24 listopada 2016 r., sygn. akt IV SA/Wa 1588/16 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 listopada 2016 r. sprawy ze skargi A.W. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] nr [...] w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję Prezydenta [...] z dnia [...] nr [...]. Jako podstawę swojego rozstrzygnięcia Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wskazał art. 145 § 1 pkt 1 lit c P.p.s.a. wyjaśniając , iż organy nie przeprowadziły postepowania zgodnie z zasadami wymienionymi w art. 77 § 1 k.p.a. Materiał dowodowy nie został bowiem zgromadzony w sposób wyczerpujący. Nie przeprowadzono bowiem istotnego w tego rodzaju sprawach dowodu, jakim jest dowód z oględzin lokalu, przy czym organ odwoławczy bez ich przeprowadzania przyjął, że w przedmiotowym lokalu znajdują się rzeczy skarżącego, jednakże stwierdził, że nie świadczy to o zamieszkiwaniu tam A.W.. Nadto sąd I instancji wskazał, iż organ oparł się na oświadczeniach złożonych do akt sprawy zamiast przesłuchać osoby je składające w charakterze świadków. O osób przesłuchanych w charakterze Sąd wskazał, iz wobec ich rozbieżności, celowym więc było przeprowadzeniem dowodu z zeznań innych, nie zainteresowanych wynikiem postępowania osób. Nadto w wyroku zauważono, iż w sytuacji odmiennych zeznań organ nie ocenił dokumentu w postaci kopii faktur z [...], z której wynika, że adres zamieszkania A.W. to ul. [...]. Skargę kasacyjną od tego orzeczenia wniósł Caritas Archidiecezji [...], zaskarżając wyrok w całości i zarzucając mu naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 P.p.s.a. w zw. z art. 77 § 1 K.p.a. poprzez: 1) błędne przyjęcie, że organy administracji nie przeprowadziły w sposób wyczerpujący postępowania dowodowego w niniejszej sprawie poprzez zaniechanie przeprowadzenia dowodów z urzędu (oględzin lokalu, przesłuchania sąsiadów w charakterze świadków) podczas gdy strony przedstawiły w sposób wyczerpujący dowody na poparcie swoich twierdzeń i na ich podstawie możliwe było wydanie orzeczenia zgodnie z przekonaniem organów obu instancji, przy czym A.W. nie przedstawił żadnych innych dowodów na poparcie swoich twierdzeń (takich jak np. wnioski o przesłuchanie sąsiadów, umowy o dostawę mediów, korespondencję z Caritas Archidiecezji [...]); 2) błędne przyjęcie, że Wojewoda [...] nie dokonał oceny wszelkich dowodów zgromadzonych w sprawie, w szczególności w postaci faktur z [...], które pominął, a na których adresem A.W. jest adres przedmiotowego lokalu, podczas gdy zgodnie z zasadami doświadczenia życiowego okoliczność wskazania na fakturze adresu, według danych jakie podaje A.W., nie świadczy o stałym zamieszkaniu pod tym adresem i dowód ten nie miał znaczenia w niniejszej sprawie, a jego pominięcie nie mogło mieć wpływu na rozstrzygnięcie przez organy obu instancji w niniejszej sprawie. Wskazując na powyższe, wniesiono o uchylenie zmianę zaskarżonego wyroku i odrzucenie skargi A.W., ewentualnie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi pierwszej instancji oraz zasądzenie od A.W. kosztów postępowania, w tym kosztów postępowania kasacyjnego oraz kosztów poniesionych przed sądem I instancji. Odpowiedź na skargę kasacyjną złożył osobiście A.W. wnosząc o jej odrzucenie oraz argumentując, że WSA w Warszawie prawidłowo stwierdził naruszenie przez orzekające w sprawie organy art. 77 § 1 K.p.a. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Postępowanie sądowoadministracyjne zostało wszczęte po dniu 15 sierpnia 2015 r., a zatem do uzasadnienia wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego znajduje zastosowanie art. 193 zdanie drugie ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( tekst jedn. Dz. U. z 2018r., poz. 1302 ze zm. dalej: P.p.s.a.). Zgodnie z tym przepisem, uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. Powołany przepis stanowi lex specialis wobec art. 141 § 4 P.p.s.a. i jednoznacznie określa zakres, w jakim Naczelny Sąd Administracyjny uzasadnia z urzędu wydany wyrok w przypadku gdy oddala skargę kasacyjną. Naczelny Sąd Administracyjny nie przedstawia więc w uzasadnieniu wyroku oddalającego skargę kasacyjną opisu ustaleń faktycznych i argumentacji prawnej podawanej przez organy administracji i Sąd pierwszej instancji. Stan faktyczny i prawny sprawy przedstawiony został w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku. Stosownie do postanowień art. 183 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu bierze jednak pod rozwagę nieważność postępowania. W rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna z przesłanek nieważności postępowania wymienionych w art. 183 § 2 P.p.s.a. Sprawa ta mogła być zatem rozpoznana przez Naczelny Sąd Administracyjny tylko w granicach zakreślonych w skardze kasacyjnej. W pierwszym rzędzie wskazać należy, iż nie zasługiwał na uwzględnienie wniosek zainteresowanego w sprawie A.W. o odrzucenie skargi kasacyjnej, albowiem nie zaistniała jakakolwiek przesłanek takiego rozstrzygnięcia wskazanych w art. 178 P.p.s.a., w tym w szczególności skarga kasacyjna nie była wniesiona po terminie, nie była niedopuszczalna oraz nie była obarczona brakami, których strona nie uzupełniła w wyznaczonym terminie. Odnosząc się do zgłoszonych w skardze kasacyjnej zarzutów wskazać należy, iż choć nie zostały one powiązane ze wskazaniem naruszeniem konkretnej jednostki redakcyjnej art. 145 § 1 pkt 1 P.p.s.a., który to punkt dzieli się przecież na dotyczące odrębnych zagadnień litery od a do c, to jednak zgodnie z uchwałą NSA z dnia 26 października 2009 r. sygn. I OPS 10/09 nie dyskwalifikuje to samej skargi kasacyjnej i nie może prowadzić do nierozpoznania merytorycznego jej zarzutów. Dalej zauważyć trzeba, iż nie zasługiwał na uwzględnienie zarzut naruszenia przez Sąd I instancji art. 77 § 1 K.p.a. poprzez błędne przyjęcie, iż organy administracji naruszyły ten przepis, bowiem nie przeprowadziły w sposób wyczerpujący postępowania dowodowego. Zauważyć bowiem należy, iż art. 77 § 1 K.p.a. stanowi, iż organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy, a przy wykładni tego przepisu nie można pomijać ustanawiającego ogólną zasadę postępowania administracyjnego – zasadę prawdę obiektywnej – art. 7 K.p.a., zgodnie z którym w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Co za tym idzie nie są trafne argumenty strony skarżącej kasacyjnie, iż brak inicjatywy dowodowej ze strony A.W., w tym w szczególności złożenia przez niego formalnych wniosków dowodowych uzasadniał oparcie się przez organy wyłącznie na posiadanych dowodach. Organ administracji nie może bowiem biernie oczekiwać na zgłoszenie dowodów przez stronę, ale w związku z zasadą oficjalności (art. 7 i 75 K.p.a.) jest zobowiązany do podjęcia wszelkich kroków niezbędnych do wyjaśnienia i załatwienia sprawy, w tym również do przeprowadzania z urzędu dowodów służących ustaleniu stanu faktycznego sprawy (por. wyrok NSA z 29 listopada 2000 r., V SA 948/00, LEX nr 50114). Brak formalnych wniosków dowodowych A.W., nie będącego przecież profesjonalistą z zakresu prawa administracyjnego, nie zwalniał nadto organów administracji z aktywności dowodowej, gdy w swoich pismach wskazywał on na dowody, które w jego ocenie mogłyby posłużyć obiektywnemu ustaleniu stanu faktycznego sprawy, takie jak chociażby zeznania sąsiadów, czy oględziny lokalu oraz dołączył do akt oświadczenia pisemne szeregu osób, mających jakoby potwierdzać fakt stałego przebywania przez niego w lokalu przy ul. [...]. Dysponując tego rodzaju informacjami organ winien co najmniej rozważyć przeprowadzenie powyższych dowodów z urzędu i dopiero po ich ewentualnym przeprowadzeniu dokonać wszechstronnej i wnikliwej oceny, celem ustalenia obiektywnie prawdziwego stanu faktycznego sprawy. Przedwczesnym było zaś dokonywanie oceny samych oświadczeń, jak uczynił to w uzasadnieniu swojej decyzji organ odwoławczy, w sytuacji gdy nie zostały one przedłożone do akt przez profesjonalistę, jak też nie były składane przez osoby dysponujące wiedzą, jakie okoliczności są istotne prawnie w sprawie o wymeldowanie. Jedyny walor tych oświadczeń polegał zatem na wskazaniu potencjalnych źródeł dowodowych. Zauważyć dalej trzeba, iż nawet te dowody, którymi organy orzekające w sprawie dysponowały pozostawały we wzajemnej sprzeczności, co w szczególności dotyczy zeznań przesłuchanych w sprawie świadków w osobie B.D. (bezspornie zamieszkującego w przedmiotowym lokalu) oraz pracownika Caritas Archidiecezji [...] P.S.. W tej sytuacji i wobec konsekwentnego stanowiska A.W. twierdzącego, iż przedmiotowy lokal jest miejscem stanowiącym ośrodek jego aktywności życiowej, a nieobecności w nim mają charakter jedynie czasowy i wiążą się z wykonywaniem pracy, obowiązkiem organów orzekających było wyczerpujące zebranie i rozpatrzenie materiału dowodowego, co oznacza przeprowadzenie wszelkich możliwych dowodów dotyczących okoliczności mających znaczenie prawne. Obowiązkowi temu, jak trafnie zauważył Sąd I instancji organy nie sprostały. Oczywistym nadto jawi się, że dowodów z zeznań świadków, składanych przecież pod rygorem odpowiedzialności karnej za fałszywe zeznania, organy nie powinny w takiej sytuacji procesowej zastępować pisemnymi oświadczeniami składanymi do akt sprawy. Przypomnieć nadto trzeba, iż zgodnie z art. 79 § 2 K.p.a. strona ma prawo brać udział w przeprowadzeniu dowodu, może zadawać pytania świadkom, biegłym i stronom oraz składać wyjaśnienia, co także wskazuje na niedopuszczalność zastępowania zeznań świadków pisemnymi oświadczeniami tych osób, w szczególności gdy - jak w kontrolowanym postępowaniu - pomiędzy stronami istnieje spór co do faktów, na okoliczność których tego rodzaju oświadczenia są składane. Na okoliczność tą trafnie wskazał Sąd I instancji w uzasadnieniu swojego wyroku. Podkreślić dalej trzeba, iż jedynie ocena dokonana na podstawie całokształtu dostępnego materiału dowodowego może być uznana za chronioną na gruncie art. 80 K.p.a. ocenę swobodną, zaś ograniczenie się jedynie do części dostępnych dowodów, jak i ocenianie dowodów przed ich przeprowadzeniem musi być uznane za działanie dowolne i arbitralne, a więc stojące w sprzecznością z tą regulacją. Taka zaś sytuacja zaistniała w kontrolowanym postępowaniu administracyjnym, gdzie bez przeprowadzania oględzin organ odwoławczy przyjął, że w przedmiotowym lokalu znajdują się rzeczy skarżącego, jednakże stwierdził, że nie świadczy to o zamieszkiwaniu tam A.W.. Co za tym idzie trafne było stanowisko Sądu I instancji, iż uchybienie organów polegało na nieprzeprowadzeniu dowodu z oględzin lokalu. Jak prawidłowo zauważono w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku powyższy dowód mogłyby bowiem dać odpowiedź na pytanie czy skarżący zamieszkuje w przedmiotowym lokalu, choćby poprzez ustalenie czy wielkość i umeblowanie mieszkania stwarza możliwości stałego zamieszkiwania w nim dwóch osób. Pozwoliłby jednocześnie na ocenę, czy w lokalu tym znajdują się rzeczy skarżącego, pozwalające mu na skoncentrowanie codziennych czynności życiowych właśnie w tym miejscu. Nie było natomiast prawidłowe ustalenie Sądu I instancji, iż organ nie ocenił dokumentów w postaci kopii faktur z [...]. Uchybienie to nie miało jednak wpływu na treść rozstrzygnięcia, albowiem dokonana przez Wojewodę ocena tych dowodów sprowadzająca się do stwierdzenia, iż w dobie swobodnego wyboru placówki opieki zdrowotnej, z której usług osoba chce korzystać, nie mają one znaczenia dla stwierdzenia faktu zamieszkiwania, była niepełna. Odnosiła się ona jedynie do korzystania z placówki medycznej w pobliżu miejsca stałego zameldowania strony, a nie zawierała jakichkolwiek rozważań co do tego, iż adres lokalu przy ul. [...] był w roku 2015 konsekwentnie podawany przez A.W. jako miejsce jego zamieszkania i oceny jak okoliczność ta wpływa na stwierdzenie braku występowania u niego zamiaru zogniskowania aktywności życiowej i realizowania podstawowych czynności życiowych właśnie w tym lokalu. Po stronie organu administracji zaistniało zatem uchybienie przepisom postępowania, które jednakże nie polegało na braku jakiejkolwiek oceny tego dowodu, lecz na braku dokonania oceny wyczerpującej i w powiązaniu z pozostałymi dowodami zgromadzonymi w sprawie oraz w kontekście całokształtu dostępnego materiału dowodowego, a więc z uchybieniem art. 80 K.p.a. Odnosząc się tym zakresie wprost do drugiego zarzutu kasacyjnego stwierdzić nadto należy, iż nieuprawnione jest stwierdzenie, iż już tylko z zasad doświadczenia życiowego wynika, iż wskazanie określonego adresu na fakturze nie świadczy o zamieszkiwaniu pod tym adresem i co za tym idzie dowód ten nie miał znaczenia w sprawie. Jak wskazano już bowiem powyżej dowody w sprawie oceniać należy w ich całokształcie i wzajemnym powiązaniu, co oznacza, iż nawet przyjęcie, że dany dowód samodzielnie nie przesądza o konieczności przyjęcia określonych ustaleń faktycznych, nie czyni go a priori nie przydatnym dla sprawy. Może on bowiem stanowić poszlakę, to jest przesłankę przemawiającą za określoną interpretacją jakiegoś zjawiska, jakiejś sytuacji, względnie element łańcucha poszlak, czyli wielu faktów ubocznych, które w powiązaniu ze sobą (tworząc właśnie jakby ogniwa jednego łańcucha) pozwalają na wnioskowanie o fakcie głównym, którym w niniejszej sprawie jest przebywanie A.W. w danym lokalu z zamiarem stałego pobytu. Z tych względów skarga kasacyjna, jako nieposiadająca uzasadnionych podstaw, podlegała oddaleniu na podstawie art. 184 P.p.s.a.