II SA/Sz 665/16

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Szczecinie Bożena Gonzalez Perea po rozpoznaniu w dniu 19 lipca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. N. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata w sprawie z Jego skargi na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie uchybienia terminu do wniesienia odwołania p o s t a n a w i a I. odmówić zmiany postanowienia z dnia 13 października 2016 r. odmawiającego zwolnienia od kosztów sądowych, II. odmówić ustanowienia adwokata W dniu [...] r. M. N. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie skargę na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie uchybienia terminu do wniesienia odwołania od decyzji orzekającej o zatrzymaniu prawa jazdy. Postanowieniem referendarza sądowego z dnia 13 października 2016 r. skarżącemu odmówiono przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, z uwagi na nie przedłożenie określonych w wezwaniu dokumentów źródłowych dotyczących jego sytuacji majątkowej. W dniu [...] r. skarżący uiścił wpis sądowy od skargi w kwocie 100 zł, za pośrednictwem rachunku bankowego. Wyrokiem z dnia 26 stycznia 2017 r. Sąd oddalił skargę. Skarżący w ustawowym terminie złożył wniosek o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku. Jednocześnie złożył wniosek o zwolnienie go z obowiązku uiszczenia opłaty kancelaryjnej od wniosku w kwocie 100 zł, z uwagi na ciężką sytuację finansową. W urzędowym formularzu PPF skarżący zaznaczył, że wnosi o zwolnienie od kosztów sądowych w całości oraz o ustanowienie adwokata z urzędu. Wyjaśnił, że wniesienie skargi kasacyjnej wymaga udziału adwokata, a on nie jest w stanie zapewnić sobie pełnomocnika z wyboru, ponieważ utrzymuje się wyłącznie z prac dorywczych, nie posiada żadnych oszczędności ani majątku. Wnioskodawca oświadczył, że nie prowadzi z nikim wspólnego gospodarstwa domowego, a jego dochód z prac dorywczych to ok. [...] zł miesięcznie, natomiast zobowiązania i wydatki stałe wynoszą: alimenty [...] zł miesięcznie, koszty utrzymania mieszkania [...] zł miesięcznie, koszty leczenia [...] zł miesięcznie. Wezwaniem z dnia 17 maja 2017 r. starszy referendarz sądowy wezwał wnioskodawcę do przedłożenia, w terminie 10 dni: - wyciągów lub wykazów z wszystkich rachunków bankowych, z okresu ostatnich trzech miesięcy, - dowodów potwierdzających wydatki poniesione na utrzymanie domu (woda, energia elektryczna, gaz, wywóz odpadów, telefon) i leczenie, w okresie ostatnich trzech miesięcy, - kopii decyzji w sprawie podatku od nieruchomości za 2017 r., - dowodu potwierdzającego posiadane zadłużenie i zajęcie komornicze nieruchomości, - kopii wyroku zasądzającego alimenty i dowodów potwierdzających spełnienie obowiązku alimentacyjnego w okresie ostatnich trzech miesięcy, - zaświadczenia z PUP potwierdzającego, że skarżący jest osobą bezrobotną, - zaświadczenia z właściwej do spraw opieki społecznej jednostki organizacyjnej gminy dotyczącego korzystania z pomocy opieki społecznej, w okresie ostatnich dwóch lat. W odpowiedzi na to wezwanie skarżący zwrócił się o przedłużenie terminu do złożenia dokumentów źródłowych z uwagi na zmianę miejsca zamieszkania w związku z licytacją nieruchomości. Wniosek ten został uwzględniony. W dniu [...] r. wnioskodawca przedłożył kopię umowy najmu lokalu mieszkalnego składającego się z pokoju z aneksem kuchennym i sypialni za kwotę [...] zł miesięcznie w okresie od [...] r., a także kopię protokołu z dnia [...] r. dotyczącego licytacji prawa wieczystego użytkowania nieruchomości przy ul.[...] , w której wnioskodawca dotychczas mieszkał. Skarżący przedłożył także dowody potwierdzające częściowe spełnienie obowiązku alimentacyjnego w [...] r., po [...] zł w każdym miesiącu. Pozostałych dowodów określonych w wezwaniu wnioskodawca nie przedłożył, nie złożył też żadnych wyjaśnień w tym zakresie. Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.) – powoływanej dalej jako "p.p.s.a.", prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata lub radcy prawnego (§ 2), prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata lub radcy prawnego (§ 3). W przypadku osób fizycznych prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 ), a w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 ). Powołane unormowania winny być odczytywane w kontekście art. 199 cyt. ustawy. Zgodnie z tym przepisem strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Zatem regułą jest ponoszenie przez strony kosztów postępowania związanych z ich udziałem w sprawie, a zwolnienie od tego obowiązku jest wyjątkiem od tej zasady i może mieć miejsce tylko w ściśle określonych sytuacjach. Strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy zobowiązana jest złożyć na urzędowym formularzu oświadczenie obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie o niezatrudnieniu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem lub radcą prawnym (art. 252 § 1 p.p.s.a.). Oświadczenie to powinno odzwierciedlać rzeczywistą sytuację majątkową i rodzinną wnioskodawcy. W rozpoznawanej wniosek M. N. o zwolnienie od kosztów sądowych został już prawomocnie oddalony postanowieniem z dnia 13 października 2016 r. W związku z tym rozpoznawany wniosek w tej części należało potraktować jako wniosek o zmianę prawomocnego postanowienia odmawiającego zwolnienia od kosztów sądowych. Zgodnie z art. 165 p.p.s.a. postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane lub zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Do kategorii postanowień niekończących postępowania w sprawie objętych zakresem przytoczonej regulacji, należą między innymi postanowienia wydane w przedmiocie prawa pomocy. W sytuacji złożenia przez stronę wniosku w przedmiocie zmiany wydanego wcześniej postanowienia należy zbadać, czy strona powołała nowe okoliczności, które mogłyby wpłynąć na zmianę dotychczasowego stanowiska. Warunkiem bezwzględnym weryfikacji prawomocnego orzeczenia w przypadku postępowania w sprawie przyznania prawa pomocy jest wykazanie przez stronę, że jej sytuacja materialna uległa zmianie na tyle, że uzasadnia zmianę orzeczenia prawomocnego. Mogłoby się to stać tylko w przypadku zmiany polegającej na pogorszeniu się sytuacji materialnej strony. Do wnioskodawcy należy wykazanie, że jego sytuacja uległa pogorszeniu, w stosunku do tej, która była brana pod uwagę przy rozpatrywaniu poprzedniego wniosku. Brak wskazania takich okoliczności przy ponownym złożeniu wniosku powoduje, że raz już dokonana ocena możliwości płatniczych strony, pozostaje nadal aktualna. Analiza informacji przedstawionych przez M. N. we wniosku z dnia [...] r. w zestawieniu z przedłożonymi przez niego dokumentami i oświadczeniem złożonym w dniu [...] r. prowadzi do stwierdzenia, że sytuacja rodzinna, majątkowa i finansowa skarżącego, nie uległa istotnemu pogorszeniu w stosunku do poprzednio prezentowanej we wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych. Skarżący, tak jak poprzednio, podał w urzędowym formularzu, że prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, utrzymuje się z prac dorywczych z których uzyskuje ok. [...] zł miesięcznie, płaci alimenty w kwocie ok. [...] zł miesięcznie (z zasądzonych [...] zł), ponosi koszty utrzymania mieszkania i koszty leczenia (łącznie ok. [...] zł miesięcznie). Jedyna zmiana polega na tym, że należący do wnioskodawcy dom w zabudowie szeregowej o pow. [...] m2, który był zajęty przez komornika, został zlicytowany w dniu [...] r. za kwotę [...] zł. Skarżący nie podał jaka część z tej kwoty przypadła jemu, nie przedłożył też dokumentów dotyczących wysokości posiadanego zadłużenia. Wnioskodawca nie przedłożył wyciągów z konta bankowego, określonych w wezwaniu dowodów dotyczących kosztów utrzymania zlicytowanej nieruchomości, ani dowodów dotyczących kosztów leczenia. Tak jak poprzednio oświadczył, że utrzymuje się z prac dorywczych. Nie udowodnił, by był osobą zarejestrowaną w urzędzie pracy w charakterze bezrobotnego, ani by korzystał ze wsparci opieki społecznej. W poprzednio złożonym wniosku skarżący powoływał się na tożsamą sytuację majątkową i rodzinną. Mimo deklarowanej wyjątkowo trudnej sytuacji majątkowej skarżący [...] r. wynajął mieszkanie za kwotę [...] zł miesięcznie. Tylko koszt utrzymania tego mieszkania i wysokość faktycznie płaconych alimentów wynosi [...] zł miesięcznie, zatem przekracza deklarowane dochody ([...] zł miesięcznie). Zasądzone od wnioskodawcy alimenty wynoszą [...] zł miesięcznie, zatem są wyższe niż uzyskiwane dochody. Skarżący nie wspomniał, by czynił starania o obniżenie kwoty alimentów. Oświadczenie skarżącego dotyczące deklarowanych dochodów i ponoszonych wydatków budziło wątpliwości, a przedłożone dokumenty źródłowe w postaci umowy najmu mieszkania i przekazów pocztowych nie potwierdziły wiarygodność tego oświadczenia. Udokumentowane wydatki nie znajdują pokrycia w deklarowanych dochodach, a wnioskodawca nie wyjaśnił, z jakich środków ponosi inne niezbędne koszty swojego utrzymania, jak choćby koszty wyżywienia czy dojazdów do pracy. Nie udokumentował też wydatków na telefon, nie przedstawił zestawienia operacji na rachunku bankowym, który przecież posiada. Przedstawił natomiast wybiórczo dokumenty mające dowodzić jego wyjątkowo trudnej sytuacji majątkowej. Oceniając złożony wniosek należało stwierdzić, że skarżący nie wykazał w sposób przekonujący, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie. Oświadczenie złożone na urzędowym formularzu nie pozwalało na ocenę jego rzeczywistej sytuacji majątkowej i możliwości płatniczych, a w odpowiedzi na wezwanie przedłożył dowody potwierdzające zawarcie umowy najmu mieszkania, licytację prawa użytkowania wieczystego nieruchomości gruntowej zabudowanej budynkiem mieszkalnym, oraz dowody wpłat tytułem alimentów. Skarżący nie przedłożył dowodów pozwalających na zweryfikowanie jakimi środkami finansowymi rzeczywiście rozporządza, choćby wyciągu z rachunku bankowego. Mimo deklarowanej wyjątkowo trudnej sytuacji finansowej i majątkowej spowodowanej bankructwem, wnioskodawca nie stara się o obniżenie należnych od niego alimentów, nie korzysta też z pomocy społecznej. W tej sytuacji należało stwierdzić, że M. N. nie dołożył starań mających na celu wykazanie, jak rzeczywiście wygląda jego sytuacja finansowa i majątkowa, co pozwoliłoby na ocenę jego możliwości poniesienia kosztów postępowania w sprawie, którą zainicjował. Ponieważ treść wniosku ani przedłożonych dowodów nie pozwoliła na ocenę rzeczywistej sytuacji majątkowej wnioskodawcy, nie było podstaw do uznania, że sytuacja majątkowa rzeczywiście uległa zmianie. Uniemożliwiło to uwzględnienie wniosku. Z uwagi na powyższe, brak było podstaw do zmiany, bądź uchylenia postanowienia z dnia [...] r., odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych na podstawie art. 165 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Ponieważ przeprowadzone postępowanie nie pozwoliło pozwalała na ustalenie rzeczywistej sytuacji majątkowej i możliwości płatniczych skarżącego, także jego wniosek o ustanowienie adwokata należało oddalić, ponieważ brak było możliwości ustalenia, czy skarżący jest w stanie ustanowić pełnomocnika korzystając z własnych zasobów i możliwości. Wniosek o ustanowienie adwokata oddalono na podstawie art. 246 § 1 p.p.s.a.