II OZ 6/17

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Miron po rozpoznaniu w dniu 18 stycznia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia J. Z. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 29 listopada 2016 r. sygn. akt VII SA/Wa 1874/15 o odmowie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi J. Z. na decyzję Mazowieckiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] czerwca 2015 r. nr [...] w przedmiocie nałożenia obowiązku przedłożenia inwentaryzacji wraz z oceną techniczną postanawia: oddalić zażalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 29 listopada 2016 r. sygn. akt VII SA/Wa 1874/15 po rozpoznaniu sprzeciwu J. Z. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 18 maja 2016 r. - odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. W uzasadnieniu postanowienia Sąd wskazał, że J. Z. złożył formularz wniosku PPF o przyznanie mu prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. Jak wynika treści wniosku skarżący jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku dla bezrobotnych oraz studentem studiów niestacjonarnych magisterskich na Politechnice [...]. Wskazał, że jest na utrzymaniu rodziców, jak również ludzi dobrej woli. Czesne za studia płaci "jako dar woli rodziców i dobrych ludzi". Oświadczył, że posiada 2/36 udziału nieruchomości i wspólny lokal z rodzicami o pow. 60 m². W wykonaniu zarządzenia referendarza sądowego z dnia 23 lutego 2016 r. wezwano wnioskodawcę - na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 z późn. zm.; dalej: p.p.s.a.) - do złożenia dodatkowych wyjaśnień dotyczących nadesłanego wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez podanie: – czy zamieszkuje wspólnie z rodzicami i prowadzi wspólne gospodarstwo domowe (wnioskodawca nie podał żadnych danych w tym zakresie, tj. nie został uzupełniony pkt 6 formularza PPF - stan rodzinny); – czy pobiera stypendium (naukowe, socjalne) z tytułu nauki na wyższej uczelni, jeśli tak, należało podać, w jakiej wysokości miesięcznie, kwartalnie; – czy podejmuje prace dodatkowe, dorywcze, sezonowe, umowy zlecenia, a jeśli tak, jakie uzyskuje z tego tytułu dochody, należało podać ich wysokość; – z czego lub przy czyjej pomocy utrzymuje się, czy jest na wyłącznym utrzymaniu rodziców, w jakiej wysokości miesięcznie uzyskuje pomoc finansową od rodziców lub innych osób; – ile wynosi opłata za studia (należało podać wysokość opłaty miesięcznej, kwartalnej lub semestralnej) i przez kogo jest opłacana. Powyższe należało wykonać w terminie 7 dni od daty doręczenia wezwania, pod rygorem rozpoznania wniosku w oparciu o posiadane dokumenty. W piśmie z dnia 16 marca 2016 r. skarżący podał, że zamieszkuje wspólnie z rodzicami, nie pobiera żadnego stypendium (ani naukowego, ani socjalnego). Utrzymuje się z kieszonkowego od rodziców. Wskazano, że opłata za studia wynosi 550 zł. miesięcznie. Postanowieniem z dnia 18 maja 2016 r. referendarz sądowy odmówił J. Z. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. Od powyższego postanowienia skarżący wniósł sprzeciw. W ocenie Sądu pierwszej instancji brak jest podstaw do uwzględnienia wniosku J. Z. Sąd uznał, że skarżący w piśmie z dnia 16 marca 2016 r. nie podał wszystkich informacji, o jakie był wzywany zarządzeniem z dnia 23 lutego 2016 r. Nie wyjaśnił, czy podejmuje prace dodatkowe, dorywcze, sezonowe, na umowy zlecenia i ewentualnie jakie dochody z tego tytułu uzyskuje. Nie podał, w jakiej wysokości miesięcznie otrzymuje pomoc od rodziców lub innych osób i czy jest na ich wyłącznym utrzymaniu. Wskazując zaś, że prowadzi gospodarstwo domowe z rodzicami, nie wyjaśnił ich sytuacji finansowej i nie podał, z jakich dochodów miesięcznie utrzymuje się rodzina. Sąd wyjaśnił, że rozpatrując niniejszy wniosek wziął pod uwagę m.in. dane przedstawione przez J. Z. - ojca wnioskodawcy w formularzu wniosku PPF i piśmie z dnia 23 marca 2016 r. nadesłane w sprawie o sygn. akt VII SA/Wa 1876/15. Wynika z nich, że J. Z. prowadzi gospodarstwo domowe wraz z żoną i synem (J. Z.). Rodzina utrzymuje się z dochodów uzyskiwanych przez niego z tytułu pracy, w wysokości ok. 3000 zł miesięcznie. Oświadczył, że posiada udział wynoszący 1/6 w lokalu mieszkalnym o pow. 60 m2. Dodał, że żona posiada grupę niepełnosprawności, pozostaje pod stałą opieką lekarską i wymaga stałego przyjmowania leków. Syn jest studentem i osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku. J. Z. podał, że ponosi następujące wydatki: opłaty związane z utrzymaniem lokalu - ok. 600 zł, utrzymanie 15-letniego samochodu - 200 zł, czesne pobierania nauki syna J. - 550 zł, leczenie i wizyty żony - 300 zł, wydatki na własne leczenie - 200 zł, dojazd do pracy - 100 zł, zakup gazu do kuchni, opłaty za telefon, RTV i inne - 250 zł, kieszonkowe dla syna (dojazdy do uczelni, przybory szkolne itp.) - 200 zł, wydatki na bieżące konieczne utrzymanie (zakup żywności) - 600 zł. Mimo wezwania w trybie art. 255 p.p.s.a. J. Z. nie podał wszystkich żądanych informacji. Nie wyjaśnił, czy żona pobiera stałe bądź okresowe świadczenie lub czy otrzymuje jakiekolwiek dochody. Nie oświadczył, czy posiada z żoną oszczędności pieniężne i w jakiej wysokości. Nie wyjaśnił, czy syn podejmuje prace dorywcze, z tytułu umów zlecenia, o dzieło itp., a jeśli tak - jakie dochody uzyskuje z tego tytułu. Nie przedstawił ponadto zaświadczenia o wysokości uzyskiwanego przez siebie wynagrodzenia. Mając powyższe na uwadze Sąd uznał, że informacje podane przez skarżącego jak i jego ojca są niepełne, gdyż nie przedstawiają pełnego obrazu sytuacji finansowej i możliwości płatniczych skarżącego i jego rodziców. W oparciu o posiadane informacje nie jest możliwe dokonanie rzetelnej oceny jego sytuacji finansowej i możliwości płatniczych, a zatem nie jest możliwe przyznanie skarżącemu prawa pomocy. Sąd stwierdził, że z uwagi na przedstawienie we wniosku niekompletnych danych i niepełne wykonanie wezwania skierowanego w trybie art. 255 p.p.s.a. skarżący nie wykazał w sposób wystarczający, że znajduje się w trudnej sytuacji materialnej, która uzasadniałaby przyznanie prawa pomocy. W zażaleniu na powyższe postanowienie J. Z. wniósł o jego uchylenie w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu skarżący wyraził swoją opinię o przygotowaniu osób prowadzących sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Przepisy ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przewidują możliwość przyznania stronom postępowania prawa pomocy, przy czym prawo pomocy może być przyznane stronie w zakresie całkowitym, tj. zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika (art. 245 § 2 p.p.s.a) lub częściowym, który obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata lub radcy prawnego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Podkreślenia wymaga, że instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od zasady przewidzianej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony samodzielnie ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Instytucja ta ma charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób, które wykażą, że znajdują się w trudnej sytuacji materialnej, kiedy strona nie z własnej winy pozbawiona jest środków niezbędnych na pokrycie tych kosztów. Naczelny Sąd Administracyjny w pełni podziela stanowisko Sądu pierwszej instancji, że brak jest podstaw do przyznania skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, tj. zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Ocenę powyższą uzasadnić należy tym, że przedstawione przez skarżącego informacje i wyjaśnienia są niepełne i niewystarczające dla wykazania, że znajduje się on w trudnej sytuacji materialnej, która uzasadniałaby przyznanie mu prawa pomocy. Art. 246 § 1 p.p.s.a. wprost przenosi na stronę obowiązek wykazania, że nie ma środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania lub że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Dodatkowo, stosownie do art. 255 p.p.s.a., jeśli oświadczenie strony zawarte we wniosku złożonym na urzędowym formularzu, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W niniejszej sprawie referendarz sądowy zasadnie uznał informacje zawarte w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy za niewystarczające i skorzystał z możliwości przewidzianej w art. 255 p.p.s.a. Do uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy nie wystarczy bowiem jedynie ogólnikowe twierdzenie strony o trudnej sytuacji finansowej. Zgodnie z art. 246 p.p.s.a. wnioskodawca powinien udowodnić, że znajduje się w trudnej sytuacji materialnej, która uniemożliwia mu poniesienie kosztów postępowania we własnym zakresie. Niewątpliwie na podstawie treści samego wniosku o przyznanie prawa pomocy nie było możliwe dokonanie rzetelnej oceny sytuacji finansowej i możliwości płatniczych skarżącego. Powoływanie się przez skarżącego na brak dochodów nie jest bowiem wystarczające do przyznania prawa pomocy w sytuacji, gdy nie są w wykazane źródła utrzymania i wydatki wnioskodawcy. Mimo prawidłowego wezwania w trybie art. 255 p.p.s.a. skarżący nie przedstawił informacji, o które był wzywany, a dopiero oświadczenia wymienione w wezwaniu wykazywałyby jednoznacznie na rzeczywisty stan majątkowy i możliwości płatnicze skarżącego, które Sąd mógłby poddać ocenie pod kątem zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy. Przede wszystkim Sąd - nawet mimo uwzględnienia wiadomych mu z urzędu informacji podanych przez ojca skarżącego J. Z. w sprawie o sygn. akt VII SA/Wa 1876/15 - nie dysponował żadnymi wiarygodnymi informacjami o wysokości dochodów osiąganych w gospodarstwie domowym, w tym przez skarżącego. Dane te uznać należy za kluczowe z punktu widzenia oceny zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy. Niewykonanie wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń uniemożliwiło dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej skarżącego, a tym samym nie pozwoliło uznać ogólnikowych i niepełnych deklaracji o zasadności przyznania mu prawa pomocy za wiarygodne. Wskazać należy, że strona składająca do sądu administracyjnego wniosek o przyznanie jej prawa pomocy musi liczyć się z koniecznością przedstawienia swojej sytuacji osobistej i majątkowej nie tylko w sposób zgodny z jej najlepiej pojętą starannością, ale i podać takie informacje i poprzeć je stosownymi dokumentami, które Sąd uzna za konieczne do oceny zasadności przyznania stronie prawa pomocy. Uchylając się od pełnej współpracy z Sądem w wyjaśnianiu niejasności związanych z rzeczywistymi możliwościami finansowymi, wnioskodawca powinien mieć świadomość, że ponosi w ten sposób ryzyko stwierdzenia przez Sąd, że nie wykazał spełnienia przesłanek przyznania prawa pomocy wskazanych w art. 246 § 1 p.p.s.a. Odnosząc się do argumentów powołanych w zażaleniu stwierdzić trzeba, że niestosowne jest opieranie tego środka odwoławczego (podobnie jak i wniesionego wcześniej sprzeciwu) na bezzasadnych zarzutach kwestionujących merytoryczne przygotowanie osób orzekających w jego sprawie. Sąd pierwszej instancji prawidłowo orzekł o odmowie przyznania skarżącemu prawa pomocy a przeszkodą ku uwzględnieniu jego wniosku była wyłącznie postawa samego skarżącego, który świadomie uchylał się od współpracy z Sądem i unikał rzetelnego podania wszystkich żądanych informacji istotnych dla oceny jego sytuacji finansowej. Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.