II SA/Sz 585/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Danuta Strzelecka-Kuligowska, Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Grzegorczyk-Meder,, Sędzia WSA Maria Mysiak (spr.), Protokolant starszy sekretarz sądowy Małgorzata Płocharska-Małys, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 27 lipca 2017 r. sprawy ze skargi D. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie ustalenia nienależnie pobranego świadczenia z funduszu alimentacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy w U. z dnia [...] nr [...]. Wójt Gminy U. , reprezentowany przez Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w U. , decyzją z dnia [...] r., [...], ustalił, że świadczenia alimentacyjne wypłacone D. K. na rzecz osoby uprawnionej J. J. , w okresie od [...] r., w kwocie [...] zł miesięcznie, są świadczeniami nienależnie pobranymi. Uzasadniając powyższą decyzję organ I instancji podał: "W trakcie weryfikacji świadczeń rodzinnych okazało się, że Pani D. K. podjęła pracę i nie zgłosiła w/w faktu do działu świadczeń alimentacyjnych. Po przeliczeniu dochodu uzyskanego z tytułu zatrudnienia, dochód w przeliczeniu na osobę wynosi [...] zł i przekracza kryterium dochodowe uprawniające do pobierania świadczeń alimentacyjnych." Organ I instancji wskazał również: "Pani D. K. nie poinformowała Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w U. o podjęciu zatrudnienia. Wobec tego w okresie od [...] . wypłacone świadczenia z funduszu alimentacyjnego są świadczeniami nienależnie pobranymi." D. K. odwołała się od powyższej decyzji podnosząc, że nie zgadza się z jej treścią. Wyjaśniła, że składając wniosek do GOPS-u dołączyła wszelką dokumentację oraz informowała o wszelkim zatrudnieniu i ilości osób w rodzinie. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. decyzją z dnia [...] r., nr [...] , na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (j.t.: Dz. U. z 2016 r. poz. 23) oraz art. 23 ust. 1 i 7 ustawy z 7 września 2017 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r. poz. 169), po rozpatrzeniu odwołania, utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu swojej decyzji Kolegium podało, że organ I instancji decyzją z dnia [...] r., Nr [...] przyznał D. K. świadczenie alimentacyjne w kwocie [...] zł miesięcznie na małoletnią J. J. , w okresie od [...] r. Przy ustaleniu uprawnień do świadczenia organ I instancji przyjął dochód czteroosobowej rodziny za [...] r. wynoszący [...] zł na osobę, a więc niższy od ustawowego kryterium dochodowego ([...] zł). W trakcie pobierania świadczenia D. K. uzyskiwała dochód pochodzący z zatrudnienia na czas określony od dnia [...] r. Na podstawie obliczeń dokonanych w wyniku weryfikacji dochodu rodziny, organ I instancji ustalił, iż miesięczny dochód rodziny wyniósł [...]zł na osobę [...] zł i przekroczył tym samym ustawowe kryterium dochodowe wynoszące [...] zł. Według Kolegium, zgodnie z przepisami w art. 3 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz § 11 ust. 1 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 7 lipca 2010 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania, sposobu ustalania dochodu, dochód uzyskany powinien być doliczony do dochodu za rok poprzedzający okres świadczeniowy, a całość podzielona następnie na 12 miesięcy i przez liczbę członków rodziny. Obliczony zostanie w ten sposób dochód rodziny, powiększony o uzyskany dochód. Taki sam wynik zostanie osiągnięty przez obliczenie najpierw przeciętnego miesięcznego dochodu uzyskanego czyli przez podzielenie dochodu uzyskanego przez 12 i dodanie go do przeciętnego miesięcznego dochodu rodziny w przeliczeniu na osobę, będącego podstawą przyznania świadczenia. Następnie organ odwoławczy podał: "Na podstawie przedłożonych akt sprawy i przedstawionych wyżej zasad Kolegium ustaliło, że w dacie weryfikacji dochodu rodziny, przeciętny miesięczny dochód rodziny wynosił [...] zł, a dochód ten w przeliczeniu na osobę wynosił [...] zł i był wyższy od ustawowego kryterium dochodowego." D. K. wniosła skargę na powyższą decyzję Kolegium do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w S. Zaskarżając decyzję w całości, zarzuciła obrazę: a. art. 6 i art. 7 k.p.a. w związku z art. 77 § 1 k.p.a. przez niezastosowanie polegające na powierzchownym i schematycznym rozpatrzeniu materiału sprawy, pomijając analizę sytuacji osobistej skarżącej i poprzez brak podjęcia przez organ wszelkich czynności niezbędnych do załatwienia sprawy z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli; b. art. 6 i art. 7 k.p.a. w związku z art. 80 k.p.a. poprzez niewłaściwe zastosowanie co spowodowało ocenienie materiału dowodowego w sposób dowolny; c. art. 10 k.p.a. w związku z art. 81 k.p.a. poprzez uniemożliwienie stronie wypowiedzenia się co do zebranych materiałów i bezpodstawne uznanie, że okoliczności na podstawie których decyzja została wydana zostały udowodnione; d. art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji mimo istnienia podstawy do jej uchylenia i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia. Skarżąca wniosła o uchylenie w całości zaskarżonej i poprzedzającej ją decyzji i umorzenie postępowania, ewentualnie przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w S. z w a ż y ł, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (j.t. Dz. U. z 2016 r., poz. 1066 ze zm.) w związku z art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369) - zwaną dalej "P.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Nadto zgodnie z art. 134 § 1 P.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, ale nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sądowa kontrola dokonana według kryterium zgodności z prawem, dała podstawę do stwierdzenia, że skarga zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja oraz decyzja ją poprzedzająca naruszają prawo w stopniu uzasadniającym jej uchylenie. Na wstępie wskazać trzeba, że zgodnie z treścią art. 7 ustawy z dnia 19 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (j.t.: Dz. U. z 2016 r. poz. 23 ze zm.) - zwanej dalej "K.p.a.", organ prowadzący postępowanie zobligowany jest przestrzegać zasady dochodzenia do prawdy materialnej, a więc podejmować wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, przy uwzględnieniu interesu społecznego i słusznego interesu obywateli. Organ ma obowiązek wszechstronnego zgromadzenia i rozpatrzenia materiału dowodowego (art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a.), natomiast poczynione w sprawie ustalenia muszą znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu wydanej w sprawie decyzji, zgodnie z wymaganiami określonymi w art. 107 § 3 K.p.a. (por.: wyrok NSA z dnia 4 października 2002 r., sygn. akt I SA 3098/01, LEX nr 83731). Z kolei zadaniem organu rozpoznającego sprawę w drugiej instancji jest ponowne rozpatrzenie sprawy. W orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się, iż istotą dwuinstancyjności jest dwukrotne merytoryczne rozstrzygnięcie tej samej sprawy. Zadaniem organu administracji wyższej instancji nie jest więc kontrola decyzji wydanej w pierwszej instancji, ale ponownie rozpoznanie sprawy w pełnym zakresie, na podstawie własnych ustaleń, zarówno co do stanu faktycznego, jak i stanu prawnego sprawy. Konieczne staje się przy tym wskazanie przez organ argumentacji, która legła u podstaw wydania orzeczenia o określonej treści oraz odniesienie się do zarzutów odwołania, czyniąc tym samym zadość zasadzie przekonywania strony do trafności zajętego stanowiska w sprawie. Jednocześnie należy podkreślić, że sąd orzeka na podstawie materiału sprawy zgromadzonego w postępowaniu administracyjnym. Obowiązek dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz zebrania i wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego spoczywa zatem na organie orzekającym, a sąd administracyjny nie może zastąpić organu administracji w wypełnieniu tego obowiązku, ponieważ do jego kompetencji należy wyłącznie kontrola legalności wydanego rozstrzygnięcia. W rozpatrywanej sprawie analiza uzasadnień decyzji organów obu instancji wskazuje, że organy administracji naruszyły powyższe zasady postępowania administracyjnego. Organ I instancji orzekł, że świadczenia alimentacyjne wypłacone D. K. na rzecz osoby uprawnionej J. J. , w okresie od[...] r. w kwocie [...] zł miesięcznie, są świadczeniami nienależnie pobranymi, a organ II instancji utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu swojej decyzji Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. podało, że: "Na podstawie przedłożonych akt sprawy i przedstawionych wyżej zasad Kolegium ustaliło, że w dacie weryfikacji dochodu rodziny, przeciętny miesięczny dochód rodziny wynosił [...] zł, a dochód ten w przeliczeniu na osobę wynosił [...] zł i był wyższy od ustawowego kryterium dochodowego." Organ odwoławczy nie wskazał jednak na podstawie jakich dowodów ustalił dochód na osobę w rodzinie. Ani z treści uzasadnienia decyzji, ani z akt sprawy nie można się zorientować, które dowody organ odwoławczy wziął pod uwagę ustalając dochód w rodzinie skarżącej. W rezultacie ustalenie to nie poddaje się kontroli Sądu. Nadto organ odwoławczy całkowicie pominął okoliczności podniesione przez skarżącą w odwołaniu od decyzji organu I instancji, że składając wniosek o przyznanie świadczenia z funduszu alimentacyjnego podała wszystkie wymagane informacje, w tym dotyczące zatrudnienia. Również uzasadnienie decyzji organu I instancji jest tak lakoniczne, że w ogóle z niego nie wynika w jaki sposób organ ten ustalił dochód na osobę w rodzinie skarżącej w kwocie [...] zł. Organ nie wyjaśnił na czym polegała przeprowadzona weryfikacja dochodu i co wpłynęło na zmianę jego wysokości. W szczególności nie wyjaśnił czy skarżąca podejmując w roku [...] zatrudnienie nie utraciła pracy, która była podstawą ustalenia dochodu uzyskanego w roku [...] . Przyjęty przez organ I instancji sposób wyliczania dochodu wskazuje, że organ przyjął, iż skarżąca od roku [...] pobiera wynagrodzenie z dwóch źródeł, skoro nie uznał, iż doszło do utraty dochodu i zsumował ustalony dochód z roku [...] z uzyskanym w roku [...] . Jeżeli faktycznie miała miejsce taka sytuacja, to wymagało to szczegółowego wyjaśnienia, czego zabrakło w decyzjach obu instancji. Dodać również należy, że dla przyjęcia jakim dochodem rodzina skarżącej dysponowała w roku [...] nie jest wystarczające powołanie się przez organy na ustalenie dochodu wskazane w decyzji z dnia [...] r., Nr [...] którą przyznano D. K. świadczenie alimentacyjne w kwocie [...] zł miesięcznie na małoletnią J. J. , w okresie od [...] r. W tej ostatniej decyzji organ I instancji również nie wyjaśnił w jaki sposób ustalił dochód rodziny skarżącej w 2015 r. Jego wysokość nie wynika z wniosku skarżącej, bowiem kwoty podane we wniosku zostały przekreślone i są inne niż podane w decyzji. Wprawdzie decyzja korzystna dla strony nie musi być szczegółowo uzasadniona, jednak w przypadku wydawania decyzji przeciwnej do decyzji pierwotnej, nie jest dopuszczalne jej oparcie na niepełnych ustaleniach. Skoro w rozpoznawanej sprawie organ w decyzji korzystnej dla strony nie wyjaśnił szczegółowo w jaki sposób ustalił dochód rodziny w [...] r., to jeżeli wydaje kolejną decyzję niekorzystną dla strony zobowiązany jest w jej uzasadnieniu wyjaśnić kwestie, które pominął w decyzji pierwotnej. Mając na względzie przedstawione wyżej okoliczności, sąd doszedł do przekonania, że sprawa nie została należycie wyjaśniona oraz oceniona przez organy, co uchybia art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. Nadto, zaskarżona decyzja oraz utrzymana nią w mocy decyzja organu pierwszej instancji naruszają przepis art. 107 § 3 K.p.a., bowiem nie zawierają pełnych ustaleń faktycznych, dowodów na jakich oparły się oba organy administracji orzekające w sprawie. Wskazane naruszenia przepisów postępowania ocenić należy jako mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ winien dokonać analizy merytorycznej całokształtu zebranego materiału dowodowego wskazując na jakich dowodach się oparł, a następnie ocenić, czy w rozpoznawanej sprawie zostały spełnione przesłanki niezbędne do przyznania wnioskowanego świadczenia, czy też nie i wówczas podjąć stosowną decyzję w oparciu o przepisy prawa. Dopiero bowiem pełne ustalenia faktyczne i kompletne rozważania prawne pozwolą na wydanie prawidłowej decyzji, to jest takiej, która spełniać będzie wszystkie wymagania przewidziane w K.p.a. W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w S., na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w związku z art. 135 P.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji.