I SA/Wa 741/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Dariusz Chaciński, Sędziowie sędzia WSA Magdalena Durzyńska (spr.), sędzia WSA Marta Kołtun-Kulik, Protokolant ref. staż. Agata Abramowicz, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 sierpnia 2017 r. sprawy ze skargi K. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] marca 2017 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej oddala skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] (dalej jako: organ/SKO/Kolegium) decyzją z dnia [...] marca 2017 r., nr [...], po rozpatrzeniu odwołania K. M. (dalej jako: skarżący), utrzymało w mocy decyzję Prezydenta [...] z dnia [...] listopada 2016 r., nr [...], ustalającą dla skarżącego wysokość odpłatności za pobyt jego ojca – Z. M. w domu pomocy społecznej w wysokości [...] zł miesięcznie. Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie sprawy. Decyzją z dnia [...] listopada 2015 r., nr [...], Prezydent [...] skierował Z. M. do domu pomocy społecznej dla osób przewlekle [...] chorych. Następnie decyzją z dnia [...] listopada 2016 r. Prezydent [...] ustalił dla skarżącego wysokość odpłatności za pobyt ojca – Z. M. w ww domu pomocy społecznej w wysokości [...] zł. Nie zgadzając się z powyższą decyzją skarżący złożył odwołanie zarzucając naruszenie przepisów art. 64 i 64a ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2016 r. poz. 930 ze zm.), dalej jako: uops, poprzez pominięcie kwestii braku faktycznych więzi rodzinnych pomiędzy skarżącym a jego ojcem. Po rozpatrzeniu odwołania SKO utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia Kolegium przytoczyło treść art. 60 ust. 1, art. 61 ust. 1 i ust. 2 uops i podało, że dochody skarżącego w 2015 r. wynosiły [...] zł miesięcznie, zatem spełnia on kryterium dochodowe, umożliwiające nałożenie na niego obowiązek ponoszenia spornych opłat. Akta sprawy nie zawierają przy tym wniosku o zwolnienie go z obowiązku ich ponoszenia. SKO, przytaczając treść art. 64 uops, wskazało, że podstawy zwolnienia osoby zobowiązanej z obowiązku ponoszenia opłat określone zostały w art. 64 i art. 64a. Przepis ten nie określa zamkniętego katalogu przesłanek umożliwiających zastosowanie zwolnienia. Z wymienionych w art. 64 uops przesłanek można wywnioskować, że podstawą zastosowania ulgi może być w szczególności trudna sytuacja finansowa bądź osobista zobowiązanego. Wskazując na powyższe SKO przyjęło, że sytuacja finansowa skarżącego jest dobra i umożliwia mu wywiązywanie się z ww ustawowego obowiązku. Jednocześnie organ podał, że brak osobistej więzi z ojcem nie może stanowić podstawy do zastosowania ulgi na podstawie art. 64 uops. Brak wzajemnych relacji pomiędzy zobowiązanym a rodzicem umieszczonym w domu pomocy społecznej może stanowić podstawę zastosowania ulgi ale tylko i wyłącznie w oparciu o przepis art. 64a ustawy o pomocy społecznej, zgodnie z którym osobę zobowiązaną do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej zwalnia się całkowicie z tej opłaty na jej wniosek pod warunkiem, iż przedstawi prawomocne orzeczenie sądu o pozbawieniu rodzica władzy rodzicielskiej nad tą osobą i oświadczy, że władza rodzicielska nie została przywrócona. Wg SKO przepis ten daje możliwość zastosowania ulgi ale wyłącznie pod warunkiem przedstawienia stosownego orzeczenia sądu o pozbawieniu rodzica władzy rodzicielskiej, co w sprawie nie miało miejsca. SKO podkreśliło także, że zastosowanie ulgi określonej ww. przepisami uops może nastąpić wyłącznie na wniosek strony, a skarżący wniosku takiego nie złożył. Za takie nie można traktować oświadczenia o braku woli utrzymywania ojca czy też braku rodzinnych kontaktów. Kolegium dodało jednocześnie, że wg akt sprawy skarżący utrudniał kontakt, co uniemożliwiło pracownikom socjalnym przeprowadzenie ponownego wywiadu środowiskowego. Na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniósł skarżący, zarzucając organowi naruszenie: 1. prawa procesowego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: a) art. 138 § 1 pkt 1 i art. 138 § 1 pkt 2 kpa przez utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji, pomimo istnienia przesłanek do uchylenia tej decyzji; b) art. 7 i 77 kpa poprzez zaniechanie obowiązkowi dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy wyrażające się w nieuzasadnionym przyjęciu, iż jedynie kryterium majątkowe może uzasadniać zwolnienie skarżącego z ponoszenia opłat za pobyt Z. M. w domu opieki społecznej; c) art. 80 kpa poprzez błędną ocenę dokonaną wybiórczo, z pominięciem faktu iż skarżący od wielu lat nie utrzymuje więzi z ojcem, co uzasadnia zwolnienie skarżącego z obowiązku ponoszenia opłat za pobyt ojca w domu opieki społecznej, co skutkowało załatwieniem sprawy bez uwzględnienia słusznego interesu skarżącego; 2. prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. art. 64 pkt 2 uops poprzez jego błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że skarżącemu nie przysługuje zwolnienie z ponoszenia opłat za pobyt w domu opieki społecznej ojca Z. M., mimo iż występują uzasadnione okoliczności, o których mowa we wskazanym przepisie. W oparciu o tak sformułowane zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości, o rozpoznanie sprawy w postępowaniu uproszczonym oraz zasądzenie kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm prawem przewidzianych. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2016 r., poz. 1066, ze zm.) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji orzekając w sprawie nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.,) dalej jako: ppsa, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Dokonując pod takim kątem oceny zaskarżonej decyzji Sąd stwierdził, że skarga jest niezasadna, gdyż zaskarżona decyzja odpowiada prawu. Przedmiotem kontroli Sądu była decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] marca 2017 r. utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta [...] z dnia [...] listopada 2016 r. ustalająca dla skarżącego wysokość odpłatności za pobyt ojca – Z. M. w domu pomocy społecznej w wysokości [...] zł. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy uops. Zgodnie z art. 60 ust. 1 uops pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny. Z kolei w myśl art. 61 ust. 1 uops obowiązani do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej są w kolejności: mieszkaniec domu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka (pkt 1), małżonek, zstępni przed wstępnymi (pkt 2), gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej (pkt 3) - przy czym osoby i gmina określone w pkt 2 i 3 nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność. Zgodnie natomiast z art. 61 ust. 2 uops opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wnoszą: 1) mieszkaniec domu, nie więcej jednak niż 70 % swojego dochodu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, nie więcej niż 70% tego dochodu; 2) małżonek, zstępni przed wstępnymi – zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust. 2: a) w przypadku osoby samotnie gospodarującej, jeżeli dochód jest wyższy niż 300 % kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, jednak kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300 % tego kryterium, b) w przypadku osoby w rodzinie, jeżeli posiadany dochód na osobę jest wyższy niż 300 % kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, z tym że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300 % kryterium dochodowego na osobę w rodzinie; 3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej – w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej, w opłatami wnoszonymi przez osoby, o których mowa w pkt 1 i 2. Dodać należy, że zgodnie z art. 64 uops osoby wnoszące opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej można, na ich wniosek, zwolnić częściowo lub całkowicie z tej opłaty. W ocenie Sądu, ustalony przez organy stan faktyczny sprawy nie budzi wątpliwości. Skarżący jest synem, a zatem zstępnym, Z. M. przebywającego w Domu Pomocy Społecznej przy ul. [...] w [...]. Prawidłowo zatem organ I instancji ustalił krąg osób zobowiązanych do ponoszenia ww opłaty. Skarżący, będąc zstępnym Z. M., zobowiązany jest na podstawie art. 61 ust. 1 uops do ponoszenia opłaty za pobyt ojca w domu pomocy społecznej. Organy prawidłowo ustaliły, że opłata w wysokości [...] zł ponoszona przez ojca skarżącego nie pokrywa średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca w tym Domu Pomocy Społecznej określonego zarządzeniem Starosty [...] nr [...] w 2016 r. na [...] zł. W tej sytuacji organy słusznie przyjęły, że w sprawie znajduje zastosowanie art. 61 ust. 2 pkt 2 uops, zgodnie z którym opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wnoszą małżonek, zstępni przed wstępnym, w przypadku osoby w rodzinie, jeżeli posiadany dochód na osobę jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, z tym że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie. Miesięczny dochód skarżącego, który prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, wynosi [...] zł (dochód z prowadzonych działalności gospodarczych ustalony na podstawie informacji z Urzędu Skarbowego [...] o dochodach za 2015 r.). Jest zatem wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie (300% x 634 zł = 1902 zł) o kwotę [...] zł. Biorąc pod uwagę fakt, że skarżący jest jedną z dwóch osób zobowiązanych do udziału w kosztach utrzymania Z. M. w placówce, opłatę skarżącego ustalono w wysokości [...] zł, która stanowi połowę różnicy pomiędzy odpłatnością wnoszoną przez ojca skarżącego w jego własnego dochodu ([...] zł), a wysokością średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca DPS, które wynosi [...] zł. Podkreślenia wymaga, że obowiązki zstępnego osoby skierowanej do domu pomocy społecznej uzależnione są zgodnie z art. 61 ust. 2 uops wyłącznie od jego sytuacji dochodowej. Okoliczności dotyczące sytuacji rodzinnej, majątkowej czy wzajemnej relacji skarżącego z ojcem nie mogą mieć znaczenia dla ustalenia obowiązku ponoszenia opłaty przez zobowiązanego. Mogą natomiast stanowić podstawę do wydania przez organ decyzji o zwolnieniu z ponoszenia w całości lub w części ustalonej opłaty na podstawie art. 64 uops. Rację należy przyznać skarżącemu, że użyty w art. 64 uops zwrot "w szczególności" oznacza, że określona w tym przepisie lista przesłanek uzasadniających zwolnienie z ponoszenia ustalonej opłaty jest listą przykładową. W tej sytuacji również inne usprawiedliwione okoliczności mogą spowodować uwzględnienie wniosku o zwolnienie od obowiązku ponoszenia opłaty. W okolicznościach sprawy twierdzenie skarżącego o tym, że jego ojciec nie przejawiał inicjatywy w wychowywaniu dzieci, porzucił rodzinę, w której wychowywał się skarżący, nie utrzymywał kontaktów z synem, "prowadził rozrywkowy tryb życia", zaciągał liczne zobowiązania finansowe, które musiała spłacać jego rodzina, przez wiele lat istotnie zaniedbywał rodzinę, nie łożył na jego utrzymanie - pozostają gołosłowne. Skarżący nie przedstawił na poparcie swoich twierdzeń dotyczących postępowania jego ojca żadnych dowodów (np. dotyczących nieuregulowanych zobowiązań alimentacyjnych czy jakichkolwiek postępowań sądowych, które uprawdopodabniałyby zanik więzi czy relacje naruszające zasady współżycia społecznego). Jednostronne twierdzenia skarżącego nie mogły być zatem uznane za inne usprawiedliwione okoliczności uzasadniające zwolnienie z ponoszenia ustalonej opłaty za pobyt ojca w domu pomocy społecznej. Kolegium słusznie wskazało również, że zastosowanie ulgi wymaga wniosku strony, albowiem organ nie może zwolnić z ponoszenia wydatków za pobyt w domu pomocy społecznej z urzędu. Skarżący wniosku takiego nie złożył. Samego oświadczenia o braku woli utrzymywania ojca nie można traktować jako wniosku o zwolnienie z ponoszenia w całości lub w części ustalonej opłaty. Rację ma również Kolegium, że w sprawie nie może znaleźć zastosowania art. 64a uops, gdyż skarżący nie dysponuje prawomocnym orzeczeniem sądu o pozbawieniu rodzica władzy rodzicielskiej. Zdaniem Sądu, ustalenia stanowiące podstawę wydanych rozstrzygnięć przeprowadzone zostały w oparciu o prawidłową ocenę zebranego materiału dowodowego, a zatem zgodnie z art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 kpa. Rozpoznając przedmiotową sprawę Sąd nie dopatrzył się również naruszenia powołanego w zarzutach skargi przepisu prawa materialnego. Mając powyższe na względzie Sąd, na podstawie art. 151 ppsa, orzekł jak w sentencji wyroku.